Η ΑΣΧΗΜΗ ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΙΟ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΩΝ ΗΠΑ

Αν και στις ΗΠΑ είναι εμφανής η επιβράδυνση της οικονομίας, το παρακάτω άρθρο που γράφτηκε όταν η άνοδος φαινόταν αδιατάραχτη είναι χρήσιμο, γιατί, δίνει χρήσιμα στοιχεία και μια εικόνα του προβληματισμού που αναπτύσσεται στο ΚΚ ΗΠΑ γύρω από το θέμα των αιτιών της τόσο μακρόχρονης ανοδικής φάσης της ισχυρότερης οικονομίας του ιμπεριαλιστικού συστήματος. Γι’ αυτό το λόγο κρίναμε σκόπιμη τη δημοσίευσή του. Εξυπακούεται ότι ο προβληματισμός του συγγραφέα δεν είναι δεσμευτικός για την ΚΟΜΕΠ.

 

***

Ο ιμπεριαλισμός των ΗΠΑ, μέσα από τις εφημερίδες και άλλα ΜΜΕ του, καθώς και μέσω του Χόλιγουντ, παρουσιάζει τον εαυτό του ως ευημερή, σταθερό και κυρίως υπό έλεγχο. Η προπαγάνδα του συνεπάγεται ότι αυτό είναι το μέλλον για όλες τις καπιταλιστικές χώρες, φτάνει να ακολουθήσουν τους κανόνες των ΗΠΑ.

Η προπαγάνδα αυτή έφτασε σε σημείο πυρετού λίγο νωρίτερα φέτος (δηλαδή το 2000), όταν η οικονομία των ΗΠΑ κατέρριψε το προηγούμενο ρεκόρ διάρκειας μιας επέκτασης. Το ρεκόρ αυτό είχε επιτευχθεί στον πόλεμο κατά του Βιετνάμ: σχεδόν 9 χρόνια απανωτά, χωρίς καθοδική τάση ή κρίση. (Ωστόσο, το 3,1% της ετήσιας ανάπτυξης στη δεκαετία του ’90, ήταν χαμηλότερο απ’ ό,τι στη δεκαετία του ’60, καθώς και σε κάποιες άλλες δεκαετίες). Η οικονομία των ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια εμφανίστηκε τόσο σταθερή, ώστε ορισμένοι ακόμα και στο συνδικαλιστικό κίνημα αναρωτήθηκαν μήπως ο καπιταλισμός έχει μάθει να ρυθμίζει τους κύκλους του, αν όχι να ξεπερνάει τις αντιθέσεις του.

Μερικοί εξέφρασαν ακόμα και την ιδέα ότι, ίσως, πίσω από τη σταθερότητα των ΗΠΑ βρίσκονται οι περικοπές των μισθών. Ωστόσο ούτε οι ψηλότεροι ούτε οι χαμηλότεροι μισθοί δεν προστατεύουν μια καπιταλιστική οικονομία από την κρίση: οι χαμηλοί μισθοί μειώνουν τη ζήτηση και συμβάλλουν έτσι σε ανισορροπίες στην οικονομία. Το βασικό πρόβλημα είναι η αναρχία της καπιταλιστικής παραγωγής, που δεν είναι σε θέση να εμποδίσει το φούντωμα αυτών των αναπόφευκτων ανισορροπιών, ρίχνοντας την οικονομία σε κρίση.

Με το παρόν άρθρο θέλουμε να δείξουμε ότι η πιο παρατεταμένη επέκταση των ΗΠΑ είναι το πρόσκαιρο και ασταθές προϊόν ληστείας, άνισης ανταλλαγής, καθώς και της αχρήστευσης και καταστροφής της παραγωγικής ικανότητας άλλων χωρών, όσο χειροτερεύει η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση υπερπαραγωγής. Μονάχα η Κίνα, που είναι δημιούργημα μιας σοσιαλιστικής επανάστασης, έχει διατηρήσει σταθερότητα και σημαντική ανάπτυξη από το 1990. Στη βάση αξιοσημείωτων οικονομικών και κοινωνικών αποδείξεων επισημαίνεται μια σπειροειδής καπιταλιστική κρίση σε όλο τον κόσμο στην περίοδο αυτή, που ξεφεύγει από τον έλεγχο «ακόμα» και της Ουώλ Στριτ και της Ουάσινγκτον. Μόνο η εργατική τάξη μπορεί να θέσει τέρμα στις οικονομικές κρίσεις και στους πολέμους, στο ρατσισμό και τη μιζέρια που προκαλούν, παίρνοντας την εξουσία στα χέρια της και αναδιοργανώνοντας την οικονομία.

 

ΜΙΑ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΜΕ ΟΛΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΥΣ ΑΣΤΕΓΟΥΣ ΚΑΙ ΟΛΟ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ

Πρώτον, πρέπει να επισημάνουμε ότι αυτή η επέκταση ρεκόρ δεν αποτέλεσε ραγδαία ανάπτυξη για τους εργαζόμενους στις ΗΠΑ και δεν είναι τυχαίο αυτό. Παρ’ όλο το γεγονός ότι το επίσημο ποσοστό ανεργίας είναι το χαμηλότερο των τελευταίων τριών δεκαετιών, τουλάχιστον 9,6 εκ. άνθρωποι παραμένουν είτε άνεργοι ή αναζητούν εργασία, κατηγορίες που είναι ξεχωριστές στις κυβερνητικές ανασκοπήσεις. Το ένα τρίτο (1/3) της εργασίας σήμερα στις ΗΠΑ θεωρείται εξαιρετικά αβέβαιο. Ανέβηκε δηλαδή σε σχέση με τις αρχές της δεκαετίας του ’80 (που ήταν λιγότερο σταθερή εποχή), όταν ήταν το ένα τέταρτο (1/4). Παρ’ όλο που υπήρξε αναπροσαρμογή λόγω πληθωρισμού, οι μισθοί των εργαζομένων εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από το επίπεδο του 1973, διότι υπερδιογκώθηκε το πραγματικό κόστος της στέγασης και, ιδίως, της υγείας.

Μια συνέπεια ήταν η αύξηση των αστέγων και των ανασφάλιστων στις ΗΠΑ στη διάρκεια της επέκτασης. Ισως, δέκα εκατομμύρια άνθρωποι να έχουν γευτεί τουλάχιστον μια «δόση αστεγασίας» το 1999. (Δεν ήταν όλα τα 10 εκατ. άστεγα όλο το χρόνο ή στους δρόμους, αφού πολλοί στοιβάχτηκαν στα σπίτια συγγενών ή φίλων). Την ίδια στιγμή σχεδόν 15 εκατομμύρια σπίτια και διαμερίσματα και άλλα 1,4 εκατομμύρια δωμάτια ξενοδοχείων έμειναν κενά, κάθε νύχτα το 1999, ένα πραγματικό έγκλημα του συστήματος της ατομικής ιδιοκτησίας. (Ενα τρίτο περίπου αυτών των άδειων σπιτιών και διαμερισμάτων ήταν το δεύτερο ή το τρίτο σπίτι ευκατάστατων νοικοκυριών. Οι σπιτονοικοκυραίοι περίμεναν τη «σωστή» τιμή του ενοικίου ή της πώλησης για τα περισσότερα κενά σπίτια, που έμειναν κενά). Το 1999, 44 εκατομμύρια άνθρωποι στερήθηκαν ασφάλιση για υγεία, κάτι που ήταν ένα ρεκόρ. Και όμως, σήμερα, όλο και περισσότερα νοσοκομεία και φορείς παροχής περίθαλψης έχουν να αντιμετωπίσουν ζημίες, χρεοκοπίες ή και κλείνουν.

Ωστόσο, οι ΗΠΑ σε σύγκριση με άλλες καπιταλιστικές χώρες, εμφανίζονται σαν νησίδα ανάπτυξης και σταθερότητας σε έναν κόσμο αστάθειας, φτώχειας, ανεργίας και πολέμων. Ενας ιστορικός αναφέρει ότι από τις οκτώ χειρότερες κρίσεις από τη δεκαετία του ’30, οι επτά συνέβησαν τη δεκαετία του ’90 και όλες έξω από τις ΗΠΑ. Εγιναν τουλάχιστον 25 πόλεμοι και πολύ περισσότερες μικρότερες συρράξεις, σε κάθε χρόνο της δεκαετίας του ’90.

 

ΟΙ ΛΟΓΟΙ, ΠΟΥ ΔΙΝΟΥΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΙ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΟ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΩΝ ΗΠΑ

Γιατί οι ΗΠΑ υπήρξαν σταθερές; Οικονομολόγοι του καπιταλισμού έδοσαν τέσσερις κύριους λόγους. Ολοι αυτοί οι λόγοι υποδηλώνουν ότι ο καπιταλισμός ελέγχει την οικονομία:

1) Τα Ομοσπονδιακά Αποθέματα ρυθμίζουν τα επιτόκια και, μάλιστα, υποτίθεται ότι τα χαμηλότερα επιτόκια έχουν σαν αποτέλεσμα μια ταχύτερη ανάπτυξη και τα υψηλότερα επιτόκια μια επιβράδυνση της οικονομίας.

2) Κυβερνητικές δαπάνες, που τις λένε καμιά φορά «κεϋνσιανικούς μηχανισμούς».

3) Τεχνολογική πρόοδος και,

4) Εγγύηση στις τραπεζικές καταθέσεις.

Πράγματι, και οι τέσσερις λόγοι συνέβαλαν στη σταθερότητα και την ανάπτυξη των ΗΠΑ. Αλλά δεν είναι οι πραγματικοί λόγοι. Αν θέλεις να το καταλάβεις αυτό, θα κάνεις μια δοκιμή με άλλες καπιταλιστικές χώρες. Γιατί, φερ’ ειπείν, η Ινδονησία δε χρησιμοποιεί τους ίδιους μηχανισμούς για να σταθεροποιήσει την οικονομία της και να επιτύχει σταθερή ανάπτυξη; Γιατί δεν το κάνει η Βραζιλία; Ισως, απαντήσει κανείς ότι δεν είναι αναπτυγμένες οικονομίες. Αλλά η Ιαπωνία τότε; Καυχιέται ότι είναι η δεύτερη σε μέγεθος οικονομία της αγοράς. Η ιαπωνική οικονομία έμεινε στάσιμη την τελευταία δεκαετία με μερικά τετράμηνα φθίνουσας παραγωγής. Η ανεργία εκεί υπερδιπλασιάστηκε.

Και όμως, η Ιαπωνία έχει ακολουθήσει όλες τις «προδιαγραφές» των ΗΠΑ για σταθερότητα και ανάπτυξη. Τα τελευταία δέκα χρόνια η Κεντρική Τράπεζα της χώρας μείωσε τα κύρια επιτόκια μέχρι κάτω από 1% και ακόμα και σχεδόν στο μηδέν. Αλλά που είναι η ανάπτυξη; Η κυβέρνηση ξόδεψε μερικές χιλιάδες δισεκατομμύρια δολάρια για προγράμματα προώθησης της οικονομίας. Αλλά που είναι η ανάπτυξη; Η χώρα είναι τεχνολογικά προχωρημένη. Αλλά που είναι η ανάπτυξη; Και η τραπεζική εγγύηση ήταν ακόμα πιο γενναιόδωρη από αυτή της κυβέρνησης των ΗΠΑ. Ομως, ακόμα δεν υπάρχει ανάπτυξη. Το κυριότερο αποτέλεσμα είναι, ότι η ιαπωνική κυβέρνηση είναι τώρα μέχρι τα μπούνια χωμένη στα χρέη και αντιμετωπίζει μια βαθειά κρίση προϋπολογισμού. Μόνο ο τόκος του εθνικού χρέους της Ιαπωνίας απορροφά τα 65% των εσόδων από τους φόρους[1].

Είναι φανερό ότι όλοι οι «λόγοι» των οικονομολόγων του καπιταλισμού για να εξηγήσουν την ανάπτυξη και τη σταθερότητα των ΗΠΑ δε φαίνονται να ισχύουν για την Ιαπωνία. Ούτε φαίνεται να ισχύουν για τη Γερμανία, την τρίτη σε μέγεθος καπιταλιστική οικονομία, η οποία έμεινε στάσιμη επίσης ή αντιμετώπισε μια φθίνουσα παραγωγή και αυξανόμενη ανεργία τα τελευταία δέκα χρόνια. Ούτε φαίνεται να ισχύουν για τη Βραζιλία, τη Νιγηρία, την Ινδονησία και για τόσες άλλες καπιταλιστικές χώρες, που έπαθαν κρίσεις στη διάρκεια της δεκαετίας του ’90.

 

ΜΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΕ ΔΥΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Για να κατανοήσεις ακριβώς τη σταθερότητα των ΗΠΑ, πρέπει να αναλύσεις υλιστικά ταξικά την παγκόσμια οικονομία στο σύνολό της.

Ξεκινάμε από την άποψη ότι υπάρχει μονάχα μια παγκόσμια οικονομία. Αλλαγές και εξελίξεις σε μια περιφέρεια επηρεάζουν αναπόφευκτα το σύνολο, όπως γίνεται τώρα τέσσερις αιώνες, αλλά ιδιαίτερα με την ανάπτυξη των γρήγορων μεταφορών και του διεθνούς τηλεγραφικού συστήματος στο 19ο αιώνα. Η παγκόσμια οικονομία είναι, βέβαια, πιο άνιση και πιο ανισομερώς αναπτυγμένη από ποτέ, αλλά δεν παύει να είναι ένα σύνολο.

Ομως, από το 1917 και δώθε, η παγκόσμια οικονομία περιλαμβάνει δύο κοινωνικά συστήματα, το ένα καπιταλιστικό και το άλλο βασισμένο στην κατάκτηση της εξουσίας εκ μέρους της εργατικής τάξης. Τα δύο συστήματα ρυθμίζονται εσωτερικά με διαφορετικούς νόμους.

Το καπιταλιστικό σύστημα κυριαρχείται από τους κυκλικούς νόμους της εμπορευματικής παραγωγής και ανταλλαγής με τη διακύμανση στα ύψη και στα βάθη, που περιέγραψε τόσο καλά ο Μαρξ.

Οι οικονομίες που διαμορφώθηκαν με τις σοσιαλιστικές επαναστάσεις δεν είναι κυκλικές, αλλά ρυθμίζονται πρωταρχικά από τους νόμους του σχεδιασμού, ακόμα σε περίπτωση που περιλαμβάνουν την εμπορευματική παραγωγή, όπως στην Κίνα. Το σημαντικότερο είναι ότι τα δύο κοινωνικά συστήματα αναγκαστικά επενεργούν το ένα στο άλλο, διότι και τα δύο αποτελούν μέρος μιας παγκόσμιας οικονομίας. Ακόμα, εμπειρικά είναι φανερό ότι η μόνη πραγματική σταθερότητα στην παγκόσμια οικονομία από το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο προήλθε από τις οικονομίες που διαμορφώθηκαν από σοσιαλιστικές επαναστάσεις. Συγκρίνετε τα 70 χρόνια και άνω χωρίς επιχειρηματική κυκλική κρίση στην ΕΣΣΔ, πριν από την αντεπανάσταση ή τα 50 χρόνια της Κίνας χωρίς κυκλική κρίση, με τα μόλις 8 χρόνια και 10 μήνες της μεγαλύτερης επέκτασης των ΗΠΑ σε δύο αιώνες (πόλεμοι και πολιτικές κρίσεις επηρέασαν τις οικονομίες της ΕΣΣΔ, της Πολωνίας, της Κίνας κλπ., αλλά αυτό δεν είναι το ίδιο).

Στα χρόνια 1973, 1980, 1982 και 1990 σημειώθηκαν ποιοτικές αλλαγές προς το χειρότερο στην παγκόσμια καπιταλιστική υπερπαραγωγή. Η κάθε αλλαγή συνοδεύτηκε από αντιθέσεις ή κρίσεις στις καπιταλιστικές οικονομίες, αλλά η σοβιετική και άλλες συνδεδεμένες με αυτή οικονομίες - ώσπου να πέσουν θύμα της αντεπανάστασης - καθώς και η κινεζική οικονομία, ενώ πιέστηκαν και επηρεάστηκαν από τις αλλαγές αυτές, συνέχισαν να αναπτύσσονται.

Και πράγματι, τρία χρόνια μετά από την ύφεση του 1990 στις καπιταλιστικές οικονομίες σε όλο τον κόσμο, ο κυριότερος διεθνής οικονομολόγος της Τράπεζας Μόργκαν Στάνλεϋ της Ουώλ Στριτ, παραδέχτηκε ότι χωρίς την ανάπτυξη της Κίνας θα υπήρχε «παγκόσμιο χάος»[2]. Επισήμανε ειδικά το γεγονός ότι η Κίνα αγοράζει όλο και περισσότερο από καπιταλιστικές χώρες, καθώς και το γεγονός ότι αυτές οι αγορές είχαν στόχο κυρίως να ικανοποιήσουν εσωτερικές ανάγκες. Αντιπαράθεσε την Κίνα με την «εξαγωγοκινούμενη» Νότια Κορέα, η οποία εισάγει πρωταρχικά για να εξάγει.

Ο σταθεροποιητικός ρόλος της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία έγινε ακόμα πιο φανερός μετά από το 1997, όταν η καπιταλιστική κρίση έγινε βαθύτερη και οι οικονομίες της Ταϊλάνδης, Ν. Κορέας, Ινδονησίας, Βραζιλίας, Ρωσίας και άλλων χωρών έκαναν βαθειές βουτιές.

Την ίδια στιγμή, όπως είπαμε και πριν, οι μη-κυκλικές οικονομίες που δημιουργήθηκαν από σοσιαλιστικές επαναστάσεις επηρεάζονται αναπόφευκτα από την αυξανόμενη αναρχία και χάος του παγκόσμιου καπιταλισμού. Ξεκινώντας από τα μέσα της δεκαετίας του ’70, τα όλο και αυξανόμενα προβλήματα που είχε ο ιμπεριαλισμός με την υπερπαραγωγή - και τη συνδεδεμένη με αυτήν στρατιωτική δομή - αποσύνθεσε και πίεσε αισθητά τις οικονομίες της Πολωνίας, της Σοβιετικής Ενωσης και άλλων χωρών του Συμφωνου της Βαρσοβίας. Ηταν ένας σημαντικός παράγοντας για την κατάρρευσή τους, όχι όμως ο πιο αποφασιστικός.

Πώς τότε να εξηγήσουμε την ανάπτυξη και τη σχετική σταθερότητα της οικονομίας των ΗΠΑ τα τελευταία οκτώ ή εννέα χρόνια;

Οπως είδαμε, οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία δε διαφέρουν σε ό,τι αφορά τους κυριότερους υποτιθέμενους λόγους της σταθερότητας των ΗΠΑ. Πού διαφέρουν τότε;

Πρέπει να έχουμε υπόψη το γεγονός ότι η οικονομία των ΗΠΑ, με τα 4,5% του παγκόσμιου πληθυσμού, αποκόμισε και χρησιμοποίησε πέρυσι τα 72% των παγκόσμιων κερδών και προσωπικών αποταμιεύσεων[3]. Η Ιαπωνία από την άλλη, έζησε μια καθαρή φυγή αποταμιεύσεων για να αντιμετωπίσει το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ με την Ιαπωνία, αλλά και το γιγάντιο εθνικό χρέος της Ιαπωνίας. Να μια μεγάλη διαφορά!

 

ΜΑΖΙΚΗ ΦΥΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Στους τρεις μήνες από τότε που οι ΝΑΤΟϊκές δυνάμεις με καθοδήγηση των ΗΠΑ άρχισαν να βομβαρδίζουν τη Γιουγκοσλαβία το Μάρτη του 1999, υπήρξε μια εισροή κεφαλαίου στις ΗΠΑ ερχόμενη από την Ευρώπη, την Ιαπωνία και το υπόλοιπο κόσμο και μάλιστα σε ύψος ρεκόρ. Πόσο δηλαδή; Στο δεύτερο τετράμηνο του 2000, το κεφάλαιο εισέρευσε με ρυθμό 1.109 δισ. δολαρίων. Σε όλο το 1999 εισέρευσαν 699 δισ. δολάρια στις ΗΠΑ από τον υπόλοιπο κόσμο, από 472 δισ. που ήταν το 1998, σύμφωνα με την ανά τετράμηνο δημοσιευόμενη Εκθεση Ροής κεφαλαίων (Ιούνιος 2000) της Federal Reserve Bank των ΗΠΑ. Το κεφάλαιο αυτό χρησιμοποιείται για επενδύσεις στη βομηχανία, ειδικά στην ψηλή τεχνολογία, στις επικοινωνίες και στο Διαδίκτυο για κερδοσκοπία, αγορές ακινήτων, κλπ.. Χρησιμοποιείται ακόμα από τους καπιταλιστές των ΗΠΑ για να αγοράζουν ιαπωνικές, ευρωπαϊκές ή βραζιλιάνικες εταιρίες σε τιμές ευκαιρίας. Να μια άλλη διαφορά ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία.

Δεν αποτελεί, συνεπώς, έκπληξη το γεγονός ότι λίγους μήνες μετά από αυτή τη μαζική ροή κεφαλαίου η οικονομία των ΗΠΑ αναπτύχθηκε με ταχύτερους ρυθμούς, παρ’ όλο που η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Αποθεμάτων είχε αυξήσει τα επιτόκια, ενώ η ιαπωνική οικονομία γλίστρησε στην τρίτη της ύφεση σε οκτώ χρόνια, και ας είχε κατεβάσει η Κεντρική της Τράπεζα τα εσωτερικά επιτόκια σχεδόν στο μηδέν!

Αλλά ούτε η Ευρώπη δεν αποτελεί εξαίρεση. Ενας χείμαρρος από χρήματα έφυγε από την Ευρώπη, αφού επιχειρηματίες και επενδυτές έφυγαν από την αναιμική οικονομία της ηπείρου αυτής. Μόνο πέρυσι έφυγαν από την Ευρώπη 160 δισ. δολάρια καθαρά σε μετρητά για επενδύσεις... Τα περισσότερα από αυτά εισέρευσαν κυρίως στις ΗΠΑ, στις θερμές αγορές μετοχών και στην κοχλάζουσα οικονομία τους...[4].

 

ΠΛΗΡΩΝΟΝΤΑΣ ΦΟΡΟΥΣ ΣΤΟ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ

Σήμερα, η Ιαπωνία πρέπει να πληρώσει πριμ στην Ουώλ Στριτ πάνω στα τεράστια δάνεια, διότι τα δάνεια αυτά θεωρούνται ριψοκίνδυνα. Οι καπιταλιστές των ΗΠΑ, όμως, χρησιμοποίησαν περίπου ελεύθερα τη μαζική εισροή κεφαλαίου στη χώρα τους από τον πόλεμο στον Κόλπο και δώθε. Για παράδειγμα, το 1993, οι καπιταλιστές των ΗΠΑ είχαν καθαρό εισόδημα 2 δισ. δολαρίων από τον υπόλοιπο κόσμο, παρ’ όλο που χρωστούσαν στον υπόλοιπο κόσμο 600 δισ. δολάρια περίπου. Το 1999, οι ΗΠΑ πλήρωσαν λιγότερα από 12 δισ. δολάρια για ένα χρέος το οποίο είχε ξεπεράσει το 1.600 δισ. Για μιλήστε ξανά για το «φόρο» που «πληρώνει» ο υπόλοιπος κόσμος στην ιμπεριαλιστική αυτή δύναμη! Να άλλη μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία!

Επίσης τα μονοπώλια των ΗΠΑ κάνουν μαζικές άνισες ανταλλαγές με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της Ιαπωνίας. Στην άνιση ανταλλαγή, εξηγεί ο Μαρξ, η υπεραξία μεταφέρεται από τους ασθενέστερους καπιταλιστές στους ισχυρότερους, όταν η πιο ισχυρή πλευρά πουλάει εμπορεύματα πάνω από την αξία τους ή η ασθενέστερη πλευρά αγοράζει εμπορεύματα κάτω από την αξία τους* . Εχουμε λόγους να πιστέψουμε, ότι μέσω της άνισης ανταλλαγής, των χρεών και άλλων μηχανισμών, κυρίως οι καπιταλιστές των ΗΠΑ επωφελήθηκαν οικονομικά από τις αγορές της Κίνας, από άλλες καπιταλιστικές χώρες, ακόμα όταν οι άμεσοι πωλητές ήταν ιαπωνικές ή ευρωπαϊκές εταιρίες. Σύμφωνα με μια πρόσφατη Εκθεση της UNCTAD (Συνδιάσκεψη του ΟΗΕ για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη), υπήρξε μια επιδείνωση σε «όρους εμπορίου» (άνιση ανταλλαγή) του 60% τουλάχιστον, ανάμεσα στα ιμπεριαλιστικά μονοπώλια και τις φτωχές καπιταλιστικές χώρες, από το 1960.

Σε ό,τι αφορά την Ιαπωνία, η χώρα πρέπει να εισάγει 99% του πετρελαίου της. Αυτή τη στιγμή πληρώνει πάνω από 30 δολάρια το βαρέλι πετρελαίου, το οποίο κοστίζει για τα ιμπεριαλιστικά μονοπώλια, ίσως 2,60 δολάρια κατά μέσο όρο, για να το παράγουν. Η Ιαπωνία πληρώνει τα αντι-υποβρύχια πολεμικά αεροσκάφη αμερικανικής κατασκευής δύο ή τρεις φορές πάνω από την αξία τους, ενώ πουλάει εκλεπτυσμένα εργαλεία μηχανής ή ηλεκτρονικά στις ΗΠΑ κάτω από την αξία τους.

 

ΜΑΖΙΚΗ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ

Η μετανάστευση αποτελεί άλλη μια σημαντική πηγή της «ευημερίας» των ΗΠΑ. Είναι άλλη μια διαφορά τους με την Ιαπωνία και τις περισσότερες ιμπεριαλιστικές χώρες. Σύμφωνα με πρόσφατο άρθρο σε δημοσίευμα μιας περιφερειακής Ομοσπονδιακής Τράπεζας Αποθεμάτων[5] το μεγαλύτερο κύμα μεταναστών του 20ού αιώνα προς τις ΗΠΑ, με και χωρίς χαρτιά, υπήρξε τη δεκαετία του 1990. Περίπου 9 εκατομμύρια μετανάστες με χαρτιά και, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, 2,8 εκατομμύρια χωρίς χαρτιά μπήκαν στις ΗΠΑ στη δεκαετία του 1990. Αντιθέτως, στην Ιαπωνία μπήκαν στην ίδια περίοδο λιγότεροι από 50.000 μετανάστες, δηλαδή λιγότερο από το ένα δέκατο του 1% του εργατικού δυναμικού. Οι μετανάστες συνέβαλαν κατά 25% στην αύξηση εργατικού δυναμικού των ΗΠΑ στη δεκαετία αυτή.

Η μελέτη που εκπονήθηκε από την Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ[6] αξιολόγησε τις δημοσιονομικές επιπτώσεις της μετανάστευσης στην οικονομία των ΗΠΑ. Η μελέτη εκτιμά ότι ο κάθε μετανάστης με τους απογόνους του συνεισφέρει (σε «σημερινή αξία δολαρίου») κατά μέσο όρο 80.000 σε κυβερνητικά ταμεία ή 80.000 ανά μετανάστη, αν πάρει κανείς υπόψη τις επιπτώσεις της «μεταρρύθμισης» της πρόνοιας του 1996. Αυτό σημαίνει 1 τρισ. περίπου καθαρού οφέλους από τη μετανάστευση της δεκαετίας του 1990 και μόνο - συν τα κέρδη.

(Η μελέτη δεν κάνει εκτιμήσεις σχετικά με τα κέρδη που βγαίνουν από την εργασία των μεταναστών, όπως είναι χαρακτηριστικό για τους καπιταλιστές ακαδημαϊκούς).

 

ΑΧΡΗΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ «ΕΠΙΒΕΒΛΗΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ» ΑΛΛΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΩΝ

Οι νεαροί Μαρξ και Ενγκελς, στο «Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος», επισήμαναν τις επαναλαμβανόμενες κρίσεις του καπιταλισμού που «δοκιμάζουν ... την ίδια την ύπαρξη όλης της αστικής κοινωνίας». Κρίσεις που προκαλούνται από την «πληθώρα των μέσων συντήρησης, της βιομηχανίας, του εμπορίου». «Και πώς η αστική τάξη ξεπερνάει αυτές τις κρίσεις;». Συνεχίζουν οι Μαρξ-Ενγκελς: «Από τη μια μέσω της επιβεβλημένης καταστροφής μιας μεγάλης μάζας παραγωγικών δυνάμεων, από την άλλη μέσω της κατάκτησης καινούργιων αγορών και της πιο ριζικής εκμετάλλευσης των παλαιών».

Από το 1990 η οικονομία των ΗΠΑ και η βιομηχανική παραγωγή της χώρας αναπτύχθηκαν σημαντικά. Υπάρχουν, ωστόσο, σημαντικές και σταθερές αποδείξεις, οικονομικές και κοινωνικές, για το ότι από το 1990 είναι σε εξέλιξη μια παγκόσμια καπιταλιστική κρίση υπερπαραγωγής, η οποία μετριάζεται μονάχα από την αξιοσημείωτη ανάπτυξη της Κίνας.

Οι αποδείξεις αυτές συμπεριλαμβάνουν το γεγονός ότι το 22% τουλάχιστον, της παγκόσμιας καπιταλιστικής βιομηχανικής ικανότητας έχει αχρηστευτεί ή καταστραφεί με το ζόρι από το 1990 και δώθε. Τα 16%, περίπου, στην πρώην Σοβιετική Ενωση και τις άλλες χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας οι οποίες αποτελούσαν το ένα τρίτο (1/3) της παγκόσμιας βιομηχανικής παραγωγής και της παραγωγής τροφίμων πριν πέσουν θύμα του καπιταλισμού. Τα 2%, περίπου, στην Ιαπωνία όπου η χρήση της βιομηχανικής ικανότητας έπεσε από 90% μέχρι 70% στη δεκαετία του 1990. Και τα υπόλοιπα σαν αποτέλεσμα της ιμπεριαλιστικής καταστροφής των οικονομιών του Ιράκ και της Γιουγκοσλαβίας με πολέμους και κυρώσεις. Επειτα, η επιβράδυνση στην Ινδονησία και σε άλλα κράτη σαν αποτέλεσμα της κρίσης του 1997. Αλλά και η γιγάντια αύξηση, στην ίδια δεκαετία, των χρεών που κρατιούνται από ιαπωνέζικες, γαλλικές, βραζιλιάνικες, ρωσικές, νοτιοκορεατικές και άλλες τράπεζες αποτελεί, σε τελευταία ανάλυση, απόδειξη των όλο και αυξανόμενων ανισορροπιών στην παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία.

Η διόγκωση της παγκόσμιας ανεργίας είναι η κοινωνική αντανάκλαση της «υπερπαραγωγής», δηλαδή των δυσαναλογιών που οδηγούν τελικά σε καπιταλιστικές κρίσεις.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 η ανεργία και η «υποαπασχόληση» διπλασιάστηκαν σε όλο τον κόσμο και πλήττουν τώρα πάνω από 1 δισεκατομμύριο ανθρώπους. «Η απόλυτη φτώχεια» είναι άλλη μια αντανάκλαση. Αυξήθηκε κατά 40% περίπου στις καπιταλιστικές χώρες τη δεκαετία του 1990, κατά την εκτίμηση της Παγκόσμιας Τράπεζας. Μόνο στην Κίνα και στο Βιετνάμ, δηλαδή δύο προϊόντα σοσιαλιστικής επανάστασης σημειώθηκε μια σημαντική κάμψη της «απόλυτης φτώχειας» στη δεκαετία του 1990.

Κατά τον οικονομικό ιστορικό Ανγκας Μάντισον, ανάμεσα στο 1973 και το 1995, το εισόδημα ανά πρόσωπο σε 144 (καπιταλιστικές) χώρες έπεσε κατά 0,8% ετησίως[7]. Αυτή η εκτίμηση είναι, σχεδόν σίγουρα, πολύ χαμηλή διότι είναι δύσκολο να εκτιμήσει κανείς σωστά τη δραματική πτώση του βιοτικού επιπέδου στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες.

 

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΥΤΕ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΕΠΟΧΗ ΕΙΡΗΝΗΣ

Πρέπει να επιστήσουμε την προσοχή μας σε άλλο ένα σημείο. Τα μέσα ενημέρωσης των αμερικανικών μονοπωλίων γιορτάζοντας τη σημερινή οικονομική επέκταση-ρεκόρ, ισχυρίζονται ότι αυτή πραγματοποιήθηκε «επί ειρήνης», ενώ η προηγούμενη επέκταση-ρεκόρ πραγματοποιήθηκε στη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ. Ούτε αυτό δεν αληθεύει.

Ο ιμπεριαλισμός των ΗΠΑ ήταν η κύρια δύναμη σε δύο πολέμους, που προβλήθηκαν ιδιαίτερα στη δημοσιότητα (και δεν τερματίστηκαν καθόλου) στη διάρκεια της σημερινής επέκτασης, στο Ιράκ και στη Γιουγκοσλαβία. Ηταν και εξακολουθεί να είναι η κύρια δύναμη πίσω από πολύ περισσότερες συγκρούσεις, συμπεριλαμβανομένων της Λατινικής Αμερικής, Αφρικής και Ασίας. Οι πραγματικές δαπάνες του Πενταγώνου και των συνεταιρισμένων με αυτό πρακτορείων των πάνω από 300 δισ. δολαρίων ετησίως, είναι τουλάχιστον εξίσου μεγάλες, όπως το 1965 στη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ.

Αν ο ιμπεριαλισμός των ΗΠΑ δεν ελέγχει την επιδεινούμενη παγκόσμια καπιταλιστική κρίση, τότε τι ελέγχει; Και πάλι μπορούμε να απευθυνθούμε στο Μαρξ για να μας βοηθήσει. Στο «Κεφάλαιο», μιλώντας για το πώς οι καπιταλιστικές κρίσεις ρυθμίζονται ελλείψει επαναστάσεων, ο Μαρξ εξηγεί ότι οι απώλειες «διανέμονται σε πολύ διαφορετικές αναλογίες και μορφές. Αυτό εξαρτάται από ειδικά προτερήματα ή θέσεις που καταλήφθηκαν προηγουμένως έτσι ώστε το ένα κεφάλαιο μένει αχρησιμοποίητο και ένα άλλο καταστρέφεται...».

Επομένως, πώς η οικονομία των ΗΠΑ διατηρεί τη σχετική της σταθερότητα; Αποδείχνεται ότι η Ουώλ Στριτ χρησιμοποιεί την κυρίαρχη θέση της ανάμεσα στις καπιταλιστικές δυνάμεις - μια κυριαρχία που είναι το αποτέλεσμα δύο παγκοσμίων πολέμων, καθώς και θέσεων που καταλήφθηκαν σε προηγούμενες κρίσεις - και επίσης χρησιμοποιεί τη βελτίωση στις επικοινωνίες και τις μεταφορές όχι για να ανεβάσει το γενικό βιοτικό επίπεδο, αλλά αντί αυτού να σπρώξει τις αντιθέσεις του καπιταλισμού, ξεκινώντας από την ανεργία και τη φτώχεια, προς ασθενέστερα κράτη, κάνοντας πιο φτηνή την εργασία τους, καταστρέφοντας ή αχρηστεύοντας την παραγωγή τους. Την ίδια στιγμή οξύνει την άνιση ανταλλαγή και ληστεύει την υπεραξία και το κεφάλαιό τους. Το τελευταίο συμπεριλαμβάνει και τη ληστεία του «διανοητικού κεφαλαίου», φαινόμενο καμιά φορά γνωστό ως «απομάκρυνση των μυαλών» των επιστημόνων και μηχανικών, που μετακομίζουν από πιο φτωχιές χώρες - συμπεριλαμβανομένης της Κίνας - στις ΗΠΑ.

Κατά κάποια έννοια η «Μεγάλη Αμερικανική Υφεση» δεν αποφεύχθηκε, αλλά διώχτηκε προς το παρόν στην Αφρική, το Ιράν και τη Γιουγκοσλαβία, καθώς επίσης στην Ουκρανία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και τα κράτη που έπεσαν θύματα της αντεπανάστασης μετά από το 1989. Μέχρι και η Ιαπωνία βρίσκεται παγιδευμένη ανάμεσα σε μια αυξανόμενη παγκόσμια κρίση υπερπαραγωγής και στα «ιδιαίτερα προτερήματα» του ιμπεριαλισμού των ΗΠΑ.

Η σταθερότητα και η ανάπτυξη των ΗΠΑ, μπορούν να εξηγηθούν, αλλά δεν το κάνουν οι οικονομολόγοι του καπιταλισμού. Δεν ανατράπηκαν οι νόμοι του καπιταλισμού που ανακαλύφθηκαν από τους Μαρξ - Ενγκελς. «Η ευημερία» που επιτεύχθηκε μέσω της ληστείας και της καταστροφής είναι αναγκαστικά ασταθής, αφού δε βασίζεται σε μια καθημερινή οικονομική δραστηριότητα που μπορεί κάθε μέρα να επαναληφθεί. Το μέλλον του καπιταλισμού, αν αφεθεί στον εαυτό του, δε θα είναι η «ευημερία των ΗΠΑ», αλλά η φτώχεια και οι πόλεμοι στην Αφρική ή στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες οι οποίες τώρα βρίσκονται κάτω από καπιταλιστική κυριαρχία.

 

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΑ

Η Ουώλ Στριτ ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία απολάμβανε μια εξαιρετική θέα από την πολυτελή οροφή της. Ομως, ο ουρανοξύστης αυτός είναι χτισμένος αμέσως - και αναγκαστικά - πάνω στις συγκρουόμενες τεκτονικές πλάκες, δηλαδή τις αναπόφευκτες αντιθέσεις του καπιταλισμού. Και δεν μπορούν οι Ουώλ Στριτ/Ουάσινγκτον να μην κάνουν τίποτα, μα τίποτα για να προλάβουν τους ερχόμενους σεισμούς. Σε τελευταία ανάλυση η Ουώλ Στριτ παρακινδυνεύει με τις τεράστιες απώλειες και τα χρέη που συσσωρεύονται. Ακόμα και οι εμπειρογνώμονες του καπιταλισμού προειδοποιούν ότι όχι μόνο η Ιαπωνία, αλλά οι ίδιες οι ΗΠΑ θα έχουν να αντιμετωπίσουν αυτό που ονομάζεται καμιά φορά «μπόμπα χρεών».

Οσο η κρίση εξακολουθεί να εξελίσσεται είναι σίγουρο ότι ο ιμπεριαλισμός θα κάνει όλο και μεγαλύτερες προσπάθειες για να κάνει την εργασία παγκοσμίως φτηνότερη.



Μετάφραση από το περιοδικό «Political Affairs», τεύχος Νοεμβρίου, 2000.

Σημείωση: Το παρόν άρθρο βασίζεται σε μια παρουσίαση που έγινε στην Κινέζικη Ακαδημία Κοινωνικών Επιστημών στο Πεκίνο, στις 15 Ιουνίου 2000.

Ο Βάντιχ Χαλάμπι, μετέχει στην Οικονομική Επιτροπή του ΚΚ ΗΠΑ.

[1] Businness Week, 19 Ιουνίου 2000.

[2] Global Finance, Δεκέμβρης, 1993.

[3] Businness Week, 1η Νοεμβρίου, 1999, βασισμένο σε μελέτη της τράπεζας Credit Suisse First Boston.

[4] Businness Week, 15 Μαΐου, 2000.

* Σημείωση ΚΟΜΕΠ: Μάλλον εδώ ο συγγραφέας αναφέρεται στην τροποποίηση που υφίσταται ο νόμος της αξίας στη διεθνή αγορά, εξαιτίας της διαφοράς στην εντατικότητα και παραγωγικότητα της εργασίας, οπότε, «η εργασία της πιο προοδευμένης χώρας αξιοποιείται εδώ σαν εργασία μεγαλύτερου ειδικού βάρους... Η ευνοούμενη χώρα παίρνει πίσω περισσότερη εργασία έναντι της λιγότερης εργασίας που έδωσε κατά την ανταλλαγή, παρ’ όλο που αυτή η διαφορά, αυτό το παραπάνω, όπως γίνεται γενικά κατά την ανταλλαγή ανάμεσα στην εργασία και το κεφάλαιο, το τσεπώνει μια ορισμένη τάξη». Κ. Μαρξ: «Το Κεφάλαιο», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», τ. ΙΙΙ, σελ. 300-301 - και, βλέπε επίσης για το θέμα αυτό τον τόμο Ι, σελ. 578-579.

[5] «Νοτιοδυτική Οικονομία», Federal Reserve Bank of Dallas, Μάϊος-Ιούνιος 2000.

[6] James Smith και Barry Edmonston, εκδότες, «The New Americans» (Οι νέοι Αμερικάνοι), National Academy Press.

[7] «Wall Street Journal», Ιανουάριος 1999.