17ο Συνέδριο του ΚΚΕ - Προσυνεδριακός Διάλογος: ΚΑΙ ΠΑΛΙ, ΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΤΗΝ ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΘΕΝΑ ΜΑΣ

Αγαπητοί σύντροφοι και συντρόφισσες,

Με προσοχή διάβασα τις Θέσεις της ΚΕ για το 17o Συνέδριό μας και έμεινα με τη γενική ευχάριστη διαπίστωση της προόδου που καταγράφεται, από το τελευταίο συνέδριό μας ως τώρα, όσον αφορά την πληρότητα και το βάθεμα της ανάλυσης που παρουσιάζουν, καθώς και τις προτάσεις ανάπτυξης της δουλειάς, για όλους μας.

Η ορθότητα της κατεύθυνσης του Κόμματός μας, από το 14ο συνέδριο και δώθε, είναι, ιστορικά πια, αποδεδειγμένη. Τεκμηριώνεται, δε, καθημερινά από τις πολιτικο-οικονομικές εξελίξεις στη χώρα μας και διεθνώς. Για τα επιμέρους ζητήματα (μεθοδολογία δράσης, ιδεολογικής και οργανωτικής κατάρτισης κλπ.), οι θέσεις της ΚΕ αναφέρονται λεπτομερειακά και ο προσυνεδριακός διάλογος θα συμπληρώσει, πιστεύω, εύστοχα τ’ αντίστοιχα θέματα, συμβάλλοντας στην καλυτέρευση των αποφάσεων του 17ου Συνεδρίου μας.

Στο πλαίσιο της συμμετοχής μου στον προσυνεδριακό διάλογο θα προσπαθήσω να συζητήσω μερικές απόψεις και τοποθετήσεις που διατυπώθηκαν, ως τώρα, από συντρόφους και φίλους του Κόμματος και που αναφέρονται σε σημαντικές πτυχές του προβληματισμού μας, όπως:

α) η αξιολόγηση των προσπαθειών οικοδόμησης του σοσιαλισμού, τον περασμένο αιώνα.

β) οι συνθήκες και οι διαδικασίες του ξεκινήματος και της εξέλιξής της.

γ) οι επιπτώσεις των πολιτικοοικονομικών εξελίξεων στα πρώην σοσιαλιστικά κράτη για τα κομμουνιστικά κόμματα και τους λαούς.

Για τα τρία αυτά θέματα θα προσπαθήσω να τοποθετηθώ περιληπτικά, όχι μόνο για να εκφράσω την αντίθεσή μου σε μερικά σημεία που πρόβαλαν μερικοί σύντροφοι και φίλοι του Κόμματος, αλλά και για να συμβάλω (ίσως) στην παραπέρα διερεύνησή τους. Πρέπει, επίσης, να σημειώσω ότι συμφωνώ σε πολλές σημαντικές αναφορές των παρεμβάσεών τους και χαίρομαι για τη συνεισφορά τους στον προσυνεδριακό διάλογο. Η γνώμη μου, λοιπόν, έχει ως εξής:

α) Η σοσιαλιστική επανάσταση, και, μετά τη νίκη της, η προσπάθεια οικοδόμησης του σοσιαλισμού με στόχο τη δημιουργία της αταξικής κομμουνιστικής κοινωνίας, αποτελούν μια ενιαία πορεία. Στο σοσιαλισμό συνεχίζουν να υπάρχουν οι κοινωνικές τάξεις. Συνεχίζεται, άρα και η ταξική πάλη. Οταν τα αποτελέσματα αυτής της πάλης είναι ευνοϊκά για την εργατική τάξη, οι παραγωγικές δυνάμεις αυξάνουν ραγδαία και μεταβάλλουν αντίστοιχα τις σχέσεις παραγωγής προς την κατεύθυνση του κομμουνισμού όπου θα εξαλειφθούν οι ανταγωνιστικές τάξεις. Σε όλη αυτή την πορεία, πριν και μετά τη σοσιαλιστική επανάσταση, τον ηγετικό ρόλο ασκεί το προλεταριάτο, με την καθοδήγηση και την επαγρύπνηση της πρωτοπορίας του, το αντίστοιχο κομμουνιστικό κόμμα. Η δικτατορία του προλεταριάτου (ή, καλύτερα, η προλεταριακή δικτατορία) πρέπει να εφαρμόζεται με την ενεργό λαϊκή στήριξη, στη διάρκεια όλης αυτής της πορείας, στη χώρα (ή στην ομάδα χωρών) όπου η επανάσταση νίκησε. Να σημειωθεί ότι, στο παγκόσμιο επίπεδο, η άσκηση μιας τέτοιας συνεπούς ταξικής πολιτικής παίρνει τη μορφή του προλεταριακού διεθνισμού, που μπορεί να επεκταθεί σε μια διεθνή λαϊκή έμπρακτη αλληλεγγύη (όπως έγινε το 1918-1919 και αργότερα στη Ρωσία και, τώρα, για την Κούβα)

Η ενιαία, λοιπόν, πορεία προς την κομμουνιστική κοινωνία μπορεί να είναι ανοδική, μπορεί να χωλαίνει ή μπορεί και να σταματά (προσωρινή ανατροπή). Αυτό είναι αποτέλεσμα του συσχετισμού δυνάμεων, γενικά, αλλά και των πολιτικών επιλογών, ιδιαίτερα, οι οποίες έχουν επίσης μεγάλη σημασία. Οι τελευταίες αυτές γίνονται στη δεδομένη στιγμή, χάρη στην ιδεολογική κατάρτιση, στην πείρα (συλλογική ή ατομική), στην οξυδέρκεια και υπευθυνότητα ή, ακόμα, εξαιτίας της άγνοιας, αλαζονείας, διαφθοράς και διάβρωσης που αναπτύχθηκαν κατά καιρούς στο εσωτερικό των κομμάτων. Τα φαινόμενα αυτά αντανακλούν την ταξική πάλη στην περίοδο μετά την επικράτηση της επανάστασης.

Αυτά τα δεδομένα συντελούν ώστε η πορεία για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού ξεκινά και συνεχίζει (ή όχι), ως τον απώτερο στόχο, τον κομμουνισμό. Πρέπει, δε, να σημειωθεί, ότι η πορεία αυτή είναι ενιαία όχι μόνο στη διάρκεια μιας συγκεκριμένης προσπάθειας, αλλά διαχρονικά. Επίσης, δεν αφορά μόνο την εργατική τάξη μιας χώρας, αλλά όλο το εργατικό κίνημα σε παγκόσμιο επίπεδο. Ετσι, η Οχτωβριανή Επανάσταση συνέχισε αυτήν της Παρισινής Κομούνας.

Οσον αφορά την πορεία της προσπάθειας που έγινε στη Σοβιετική Ενωση, ως τα μέσα της δεκαετίας του 1950 (6ο πλάνο) ήταν ανοδική, παρόλο τον δίχρονο εμφύλιο και τον τετράχρονο 2ο Παγκόσμιο πόλεμο. Το 1957 τα κομματικά μέλη του ΚΚΣΕ με πεντάχρονη κομματική ηλικία αντιστοιχούσαν μόνο το 40% των μελών του. Αυτή η πραγματικότητα συνετέλεσε πολύ στο πελάγωμα του ΚΚΣΕ. Στην επόμενη δεκαετία, ως τις μεταρρυθμίσεις Κοσίγκιν, παρά τις δυνατότητες ανασύνταξης, η πορεία χώλαινε. Και, από τα μέσα της δεκαετίας του 1960, η πορεία προς τον κομμουνισμό σταμάτησε. Χρειάστηκαν δε 15 ολόκληρα χρόνια στα διεθνή καπιταλιστικά κέντρα και στους ντόπιους συνεργάτες τους, για να πετύχουν τις ανατροπές.

Η προσπάθεια των κομμουνάρων κράτησε μήνες. Η προσπάθεια οικοδόμησης του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ, περίπου 40 χρόνια. Η επόμενη γενική «έφοδος στους ουρανούς» θα είναι καθοριστική.

Οι Θέσεις της ΚΕ για το 17ο Συνέδριο, πολύ σωστά αναφέρονται στην υπεράσπιση της προσπάθειας οικοδόμησης του σοσιαλισμού του 20ού αιώνα και στη συνέχισή της (όχι, φυσικά, την αναχρονιστική αντιγραφή της). Στην παρέμβασή του ο Γιώργος Ρούσσης βρίσκει «τουλάχιστον άστοχη» αυτήν την αναφορά των θέσεων. Επίσης ένας άλλος σύντροφος συμφωνεί με το Γιώργο Ρούσση, προβάλλοντας π.χ. τη σκληρή κριτική του Μαρξ για την Κομμούνα του Παρισιού. Δε συμφωνώ μαζί του γιατί πρώτα-πρώτα, κάθε προσπάθεια ανατροπής του καπιταλισμού (και του κάθε παρωχημένου οικονομικοκοινωνικού) συστήματος, είναι και δικιά μας κληρονομιά.

Ο Μωρίς Τορέζ έλεγε: «Συνεχίζουμε, στην εποχή μας τις αγωνιστικές παραδόσεις του ιππότη Ρολάν, της Ζαν ντ’ Αρκ, του Ε. Μαρσέλ, του Ροβεσπιέρου και της Κομμούνας». Ο ίδιος ο Μαρξ ύμνησε υπέροχα το έργο της Παριζιάνικης Κομμούνας. Η δε κριτική του στόχευε στο να βγουν τα σωστά συμπεράσματα για τους μελλοντικούς αγώνες της εργατικής τάξης.

Να σημειώσω, επίσης, ότι στη δεκαετία του 1950 οι Γάλλοι κομμουνιστές τραγουδούσαν «Η Κομμούνα δεν πέθανε, η κραυγή της μας ενώνει όλους» και, ότι στη χώρα μας τα τραγούδια της Εθνικής μας Αντίστασης μιλούσαν για την «τόλμη και ορμή του Διάκου, του Ανδρούτσου και του Λεωνίδα που έκρυβε όλους μέσ’ στην ψυχή του».

β) Η διερεύνηση της, έτσι κι αλλιώς, ενιαίας πορείας της οικοδόμησης του σοσιαλισμού με κατεύθυνση την κομμουνιστική κοινωνία, επιδέχεται τη διευκρίνιση διαφόρων σταθμών. Αυτό δε συνεπάγεται τη σαλαμοποίησή της και την τυπική απομόνωση της κάθε βαθμίδας της, όπως επιχείρησαν να κάνουν υποκειμενικά οι κάθε είδους αναθεωρητές (δεξιά και αριστερά) στη χώρα μας και παντού, σε όλες τις εποχές.

Φυσικά, οι διαφορετικές ιστορικές και τοπικές συνθήκες επηρεάζουν το ξεκίνημα, τις διαδικασίες και την εξέλιξη μιας επαναστατικής απόπειρας ή μιας προσπάθειας οικοδόμησης του σοσιαλισμού. Γι’ αυτό και οι μορφές της κάθε μιας τέτοιας πορείας είναι διαφορετικές. Στην ουσία, όμως, το θέμα που τίθεται σε κάθε στιγμή είναι: «Ποιος , για ποιον;». Αυτό δείχνει που πάει η πορεία. Και εδώ κρίνεται η υπευθυνότητα, η ιδεολογική κατάρτιση και η τοποθέτηση του καθένα.

Δεν μπορούμε, λοιπόν, να τσουβαλιάζουμε τις αποφάσεις της πλειοψηφίας του ΚΚΣΕ στο τέλος της δεκαετίας του 1920, για τα πεντάχρονα πλάνα, με τις απόψεις και τις ενέργειες του Μπουχάριν π.χ. ή τα συμπεράσματα και τις ενδείξεις που διατυπώνει ο Στάλιν στο βιβλίο του για τα «Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ», με την αγροτική μεταρρύθμιση του Χρουστσόφ, το ιδεολόγημα του «παλλαϊκού κράτους» και τις αντεπαναστατικές μεταρρυθμίσεις του Κοσίγκιν.

Με το χρόνο, η ιστορική έρευνα θα καταγράψει ακριβώς (όπως πάντα) τα γεγονότα του παρελθόντος και θ΄ αποκαταστήσει τις ευθύνες και τα εύσημα για τον καθένα. Οι εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας, όμως, αποκάλυψαν, ήδη, τις βασικές πτυχές και κατευθύνσεις της όλης πορείας στη Σοβιετική Ενωση και στ’ άλλα πρώην σοσιαλιστικά κράτη. Οι έρευνες που δρομολόγησε, μετά το 14ο Συνέδριο το ΚΚΕ ήταν πολλαπλές, έγκυρες και αποκαλυπτικές.

Χρειάστηκε πολλή δουλειά για να γίνει η σχετική Συνδιάσκεψη για τις αιτίες των ανατροπών και να βγουν συλλογικά τα γενικά συμπεράσματα και οι τοποθετήσεις (1995). Από τότε τόσο οι δημοσιεύσεις άρθρων και μελετών στην ΚΟΜΕΠ και στο «Ριζοσπάστη», όσο και τα συγγράμματα που εκδόθηκαν από την «Σ.Ε», μας επέτρεψαν να προσεγγίσουμε καλύτερα τις αιτίες των ανατροπών.

Εχω τη γνώμη, λοιπόν, ότι στην παρέμβασή του ο Κώστας Κάππος ασκεί μια ανεδαφική κριτική γι’ αυτό το θέμα. Επίσης, ότι δίπλα σε γνωστές σωστές διαπιστώσεις, παραθέτει υποκειμενικά συμπεράσματα τσουβαλιάζοντας γεγονότα και καταστάσεις, χωρίς τη διαλεκτική τους συνοχή και την αξιολόγηση των αιτιών τους, που αφορούν σ’ όλη αυτήν την πορεία.

Στην πραγματικότητα, το θέμα είναι να δοθούν απαντήσεις στα εξής ερωτήματα: Υπήρξε προσπάθεια οικοδόμησης του σοσιαλισμού, πρωτόγνωρη στη σύλληψη, στο εύρος της εκτέλεσης και των αποτελεσμάτων, στην προσφορά για την ανθρωπότητα; Από πότε ως πότε; Πώς ανταποκρίθηκε το ΚΚΕ συνολικά σαν κόμμα σε όλη τη διάρκεια αυτής της πορείας; Και, τελικά, ποιες οι ευθύνες του κάθε κομμουνιστή στην πρώην ΕΣΣΔ, στις άλλες χώρες και στη χώρα μας;

γ) Οσον αφορά τις επιπτώσεις των πολιτικοοικονομικών εξελίξεων στα πρώην σοσιαλιστικά κράτη, πάνω στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα, η ιστορική έρευνα θα δείξει συγκεκριμένα, στο μέλλον, όλες τις όψεις. Γενικά, όμως, οι διαπιστώσεις για τη στάση, τις πολιτικές επιλογές και τα αποτελέσματα δράσης του κάθε Κομμουνιστικού Κόμματος είναι, ήδη, αρκετά εδραιωμένες.

Μερικά από αυτά της Δυτικής Ευρώπης απεμπόλησαν (παράλληλα με το ΚΚΣΕ ή και νωρίτερα) το παρελθόν τους, εγκαταλείποντας μια-μια τις αρχές τους (Δικτατορία του Προλεταριάτου, Προλεταριακός Διεθνισμός, Δημοκρατικός Συγκεντρωτισμός κλπ.). Αλλα από αυτά μεταλλάχτηκαν σε σοσιαλδημοκρατικά, άλλα άλλαξαν όνομα κάτω από την πίεση της προσωρινής νίκης του καπιταλισμού. Πολλά άλλα, όμως, μείνανε σταθερά στις αρχές τους και συνέχισαν το δυσκολεμένο αγώνα τους από τον πολύ δυσμενή συσχετισμό δυνάμεων, σε όλη αυτήν την περίοδο. (όρα τις συναντήσεις των κομμουνιστικών κομμάτων στην Αθήνα, με πρωτοβουλία του ΚΚΕ).

Το ΚΚΕ, σε πολύ μειονεκτική κατάσταση μετά την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού, προσπάθησε (με την πλειοψηφία των μελών του) να ορθοστατήσει, παρόλες τις πιέσεις που δεχόταν από την αλλαγή του πολιτικού περιβάλλοντος, ύστερα από το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ. Φυσικά, το Κόμμα μας είχε πολλές απώλειες και πολλοί σύντροφοι αδικήθηκαν για τη σωστή πολιτική στάση τους. Αργά ή γρήγορα, όμως, μέσα στον αγώνα που διεξάγουμε, τα εύσημα και οι ευθύνες αποδίδονται από το Κόμμα. Ενα είναι σίγουρο. Το ΚΚΕ δε φοβήθηκε ποτέ ως τώρα ν’ αναγνωρίσει και να διορθώσει (όσο γίνεται) τα λάθη του.

Τα παραδείγματα για τον Αρη, τον Πλουμπίδη και το Ζαχαριάδη είναι γνωστά. Υπάρχουν και άλλα πολλά μέλη και στελέχη του Κόμματος, λιγότερο επιφανή. Υπάρχουν, επίσης, και άλλα που δεν έχουν ακόμη αποκατασταθεί, για διάφορες αιτίες. Ο Κώστας Κάππος δίνει έναν αριθμό και όντως η καθυστέρηση πρέπει να ερευνηθεί. Δε βρίσκω, όμως, σωστό το να καταγγέλλει συλλήβδην τους πρόσφυγες στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες ότι «έχουν ευλογήσει όλες τις καταστάσεις από το 20ό συνέδριο του ΚΚΣΕ ως την περεστρόικα», ούτε το να λέει για το Κόμμα, αόριστα, ότι «εμείς εκστασιαζόμαστε» για τις -εκ των υστέρων- αποδεδειγμένες αερολογίες του Χρουστσόφ. Γιατί τα θέματα εκείνης της περιόδου είναι πιο σύνθετα και χρειάζονται λεπτομερή διερεύνηση.

Τέλος, μου φαίνεται κάπως περίεργη η σύγκριση που κάνει μεταξύ της δυνατότητας συζήτησης που έχουμε στο Κόμμα με αυτές του ΝΑΡ και του ΣΥΝ!!!

Είναι γνωστό και αναγνωρισμένο από φίλους και εχθρούς ότι το ΚΚΕ στην πορεία του κράτησε γενικά γερά την ταυτότητά του και ότι αντιστάθηκε σε πολλές φουρτούνες, όπως και στην πρόσφατη ιδεολογική λαίλαπα. Αντεξε και ξεκίνησε μια ανοδική τροχιά. Γι’ αυτούς τους λόγους, αποτελεί σήμερα σημείο αναφοράς για το διεθνή κομμουνιστικό πόλο.

Ευελπιστούμε ότι οι εργασίες του 17ου Συνεδρίου μας θα μας δώσουν καινούργιες και σημαντικές δυνάμεις για την ανάπτυξη του αγώνα μας.

Συμπεραίνοντας, θάθελα να τονίσω την αναγκαιότητα για τον καθένα μας να αυξήσουμε την προσπάθειά μας, μελετώντας περισσότερο και συμμετέχοντας πιο εντατικά στη δράση των μαζικών φορέων του χώρου μας. Τα ρυάκια άρχισαν να πληθαίνουν. Ηρθε η εποχή να προσπαθήσουμε, μεθοδικά, να τα κάνουμε να γίνουν ποτάμια.

Ζήτω το 17ο Συνέδριο του ΚΚΕ.



ΚΟΒ Πεντέλης.