17ο Συνέδριο του ΚΚΕ - Προσυνεδριακός Διάλογος: ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΟΥΛΙΑ ΜΑΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ

Στις Θέσεις της ΚΕ για το 17ο Συνέδριο του ΚΚΕ γίνεται εκτενής αναφορά στο καθήκον της ιδιαίτερης ιδεολογικής και πολιτικής δουλιάς μέσα στις γυναίκες.

Η αναγνώριση αυτής της ανάγκης απ’ όλα τα κ.μ. και στελέχη ακόμη και σήμερα είναι πλατωνική αναγνώριση στα λόγια και όχι συνεχής κομματική φροντίδα και χρέος, όπως έλεγε ο Λένιν χαρακτηριστικά πριν από 80 χρόνια.

Βεβαίως σε όλα τα Συνέδρια του Κόμματός μας το καθήκον της ανάπτυξης της πάλης που θέτει το ζήτημα της ισοτιμίας των γυναικών μπαίνει πάντα ως επίκαιρο και αναγκαίο. Κι’ αυτό γιατί όσο υπάρχει καπιταλισμός και ταξική εκμετάλλευση, η ανισοτιμία των δυο φύλων θα ενισχύεται και η καταπίεση της γυναίκας θα παραμένει πολύπλευρη.

Τώρα γίνεται μια ακόμη προσπάθεια να ανοίξει η συζήτηση για αυτό το ζήτημα, να αποκαλυφθούν οι αιτίες και οι ρίζες του και μέσα από τη γενικότερη πρόταση του Κόμματος, το γυναικείο κίνημα να παίξει τον πραγματικό του ρόλο, δυναμώνοντας αποφασιστικά το μαζικό λαϊκό κίνημα.

«Οι αγωνιζόμενες γυναίκες μέσα από τις γραμμές του γενικότερου και του γυναικείου κινήματος μπορούν ν’ αποτελέσουν έναν από τους πιο σημαντικούς κρίκους στις κοινωνικές συμμαχίες», σημειώνεται στη Θέση 29.

Αυτή η εκτίμηση για να γίνει πράξη πρέπει να ξεκαθαριστούν ζητήματα που στον ένα ή στον άλλο βαθμό είναι συγκεχυμένα στη συνείδηση των απλών ανθρώπων, αλλά και κομματικών μελών και στελεχών μας.

Αλλωστε στην ίδια θέση κρίθηκε απαραίτητο να υπογραμμιστεί ότι χρειάζεται ειδική γυναικεία δουλιά και αλλαγή στάσης των στελεχών και των καθοδηγητικών οργάνων απέναντι στο σημαντικό αυτό πολιτικό καθήκον.

Χρειάζεται να αντιπαλευτούν λαθεμένες αντιλήψεις που αρνούνται ή υποτιμούν την ανάγκη ν’ αναπτυχθεί δράση με αιτήματα και στόχους για τη χειραφέτηση και την ισοτιμία της γυναίκας. Οπου υπάρχει αυτή η αντίληψη σημαίνει υποτίμηση και άγνοια του ταξικού χαρακτήρα του γυναικείου ζητήματος.

Υπάρχει υποτίμηση του γεγονότος ότι το καπιταλιστικό σύστημα έχει ιδιαίτερα επεξεργασμένη πολιτική απέναντι στις γυναίκες.

Εχει αξία να δούμε πως αντιμετωπίστηκε αυτό το ζήτημα μέσα από τα κείμενα των κλασσικών της ιδεολογίας μας. «Οποιος σκαμπάζει λίγο από ιστορία, ξέρει καλά πως οι μεγάλες κοινωνικές μεταβολές είναι αδύνατες χωρίς το γυναικείο προζύμι. Η κοινωνική πρόοδος μπορεί να προσδιορισθεί με ακρίβεια, σύμφωνα με τη κοινωνική θέση του ωραίου φύλου (μαζί και των άσχημων γυναικών)», έγραφε ο Μαρξ το 1868[1].

Ο Λένιν συνομιλώντας με την Κλάρα Τσέτκιν, τη μεγάλη εκείνη προσωπικότητα του γερμανικού και του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος έλεγε: «Η ανάπτυξη ενός μαζικού γυναικείου κινήματος και η καθοδήγησή του από το κομμουνιστικό κόμμα αποτελεί σπουδαιότατο μέρος της όλης κομματικής δράσης και μάλιστα το ήμισυ της γενικής κομματικής δουλειάς»[2].

Από τότε μέχρι σήμερα έχει τρέξει πολύ νερό στ’ αυλάκι, οι διαπιστώσεις όμως αυτές διατηρούν την επικαιρότητά τους και θα τη διατηρούν, όσο υπάρχει ταξική εκμετάλλευση.

Ο καπιταλισμός έδωσε στη γυναίκα δικαιώματα, την έβγαλε από το σπίτι, την έβαλε στην παραγωγική διαδικασία με λιγότερα όμως δικαιώματα από τον άντρα. Της έδωσε τη δυνατότητα να στηριχτεί στις δυνάμεις της, όχι από καλοσύνη και πνεύμα ισοτιμίας, αλλά από συμφέρον. Την είχε ανάγκη για ν’ αναπτύξει πιο γρήγορα τις παραγωγικές δυνάμεις, να σταθεροποιηθεί και να ισχυροποιηθεί ως κοινωνικοοικονομικό σύστημα, να πολλαπλασιαστούν τα κέρδη του κεφαλαίου.

Για κάθε δικαίωμα όμως που της έδωσε, τη φόρτωσε με περισσότερα βάρη. Τη βοήθησε να δοκιμάσει τις δυνάμεις της και ταυτόχρονα της έβαζε φραγμό στη δράση της, ώστε να μην μπορεί να αποκαλύψει την πραγματικότητα που ζει και να συνειδητοποιήσει την ανάγκη της οργανωμένης αντίδρασης και διεκδίκησης.

Τώρα ο αναπτυγμένος καπιταλισμός, ο ιμπεριαλισμός στο ανώτατο στάδιό του, στον ΚΜΚ την «ανακαλύπτει» ξανά.

Τώρα τη χρειάζεται λιγότερο στην παραγωγή (συχνές οικονομικές κρίσεις, μεγάλα ποσοστά ανεργίας κλπ.) και περισσότερο στο σπίτι για να καλύψει τα κενά από την έλλειψη ή την ιδιωτικοποίηση των κοινωνικών υπηρεσιών.

Τώρα τη χρησιμοποιεί ως τον «αδύναμο κρίκο» για να υλοποιήσει ευκολότερα τη στρατηγική του επιλογή μέσα από το στόχο της μεγαλύτερης εκμετάλλευσης ολόκληρης της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων. Η γυναίκα είναι πιο πρόσφορη για τη γενίκευση των αναδιαρθρώσεων του καπιταλισμού, αφού είναι πιο αδύναμη Εργατική δύναμη, λιγότερο πολιτικοποιημένη και φορτωμένη με χίλιες δύο υποχρεώσεις, αλλά για όλα αυτά και κύριος στόχος της ιδεολογικής επίθεσης της άρχουσας τάξης. Μερική απασχόληση, ελαστική και ευέλικτη εργασία, μαύρη εργασία, δουλεμπορικές εταιρείες, καταρτίσεις και προγράμματα και στο τέλος παρατηρητήρια, για να «παρατηρούν» τη χειροτέρευση της θέσης της. Αυτά μπορεί πλέον να προσφέρει στις εργαζόμενες και στους εργαζόμενους ο καπιταλισμός.

Γυναίκες και άνδρες ξέρουν από προσωπική πλέον εμπειρία ότι το επιχείρημα της αστικής τάξης, δουλεμένο μέσα στους μηχανισμούς της ΕΕ και των κυβερνήσεων του κεφαλαίου, για ίσες ευκαιρίες και ίσα δικαιώματα, εφευρέθηκε για να καλυφθεί η κατάργηση δικαιωμάτων και κατακτήσεων του γυναικείου και εργατικού κινήματος.

Σήμερα, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες η ανισοτιμία και ανισότητα της γυναίκας συχνά δεν είναι ορατές, αφού οι μέθοδες παραπλάνησης εφαρμόζονται με επιτυχία από αυτόν που έχει στα χέρια του την εξουσία και πιάνει πιο εύκολα τόπο σε αυτούς που δεν έχουν εμπειρίες.

Οι νέες γυναίκες ζουν, μορφώνονται και ψυχαγωγούνται διαφορετικά από τις προηγούμενες γενιές. Είναι συνέπεια της αντικειμενικής εξέλιξης και κοινωνικής προόδου. Παρ’ όλα αυτά η απόσταση ανάμεσα στο πώς ζει η εργαζόμενη νέα γυναίκα σήμερα και στο πώς θα μπορούσε να ζει, αν το κράτος αξιοποιούσε τις παραγωγικές δυνατότητες της χώρας μας σε όφελος του λαού, συνεχώς αυξάνεται.

Η ανισοτιμία μεγαλώνει όταν η γυναικεία ανεργία είναι υπερδιπλάσια των ανδρών, όταν οι υποχρεώσεις της γυναίκας πολλαπλασιάζονται, όταν η μερική και προσωρινή απασχόληση παίρνει τεράστια έκταση στις εργαζόμενες γυναίκες.

Τα πράγματα είναι πιο σύνθετα τώρα γι’ αυτό χρειάζεται πιο ριζοσπαστική δουλιά, πιο συγκεκριμένη και πιο ειδική δουλιά για να κατανοηθούν από τις γυναίκες τα πραγματικά προβλήματα και η διέξοδος που προτείνουμε.

Ποιος μπορεί ν’ αμφισβητήσει ότι σήμερα χρειάζεται μια νέα εκκίνηση σε αυτό που λέμε ειδική γυναικεία δουλιά (όπως σημειώνεται στη Θέση 29 της ΚΕ). Και αυτό έχει να κάνει κύρια με την προσήλωσή μας στην ειδική δουλιά μέσα στην εργατική τάξη, όχι μόνον στις μαζικές γυναικείες οργανώσεις.

Δουλιά συγκεκριμένη και προσαρμοσμένη στη θέση μας που λέει ότι πρώτ’ απ’ όλα και κύρια το γυναικείο ζήτημα είναι ταξικό ζήτημα, δεμένο σφικτά με τη φυλετική πλευρά του.

Μη μας διαφεύγει ποτέ το γεγονός ότι η ισοτιμία της γυναίκας δεν μπορεί να διεκδικηθεί αποτελεσματικά μέσα σ΄ ένα ανισότιμο κοινωνικό σύστημα, σε μια εκμεταλλευτική ταξική κοινωνία. Σ’ αυτά τα πλαίσια καλύπτεται η ουσία του ζητήματος, η ταξική εκμετάλλευση και υπερτονίζονται τα αποτελέσματα της κύριας αιτίας, δηλαδή εύκολα μπορεί να ξεστρατίσεις από το στόχο σου και να θεωρείς ότι για την αυξημένη εκμετάλλευση και καταπίεση της γυναίκας σήμερα, φταίει η ανδροκρατούμενη κοινωνία και όχι η ταξική κοινωνία. Πρέπει, συνεπώς, να κατανοηθεί και να συνειδητοποιηθεί η σχέση της ισότητας των δύο φύλων με την κοινωνική ισότητα.

Και ο κρίκος του προβλήματος αυτού βρίσκεται κυρίως στο τι κάνει το εργατικό κίνημα.

Δεν ωφελεί να επαναλαμβάνονται στερεότυπα τα διάφορα αιτήματα για τις γυναίκες. Αλλά ανάλογα με τις υπάρχουσες συνθήκες θα πρέπει να αναπτύσσεται πάλη πότε για το ένα και πότε για το άλλο ζήτημα, πάντα σε σχέση με τα γενικά συμφέροντα της εργατικής τάξης. Η πάλη για τα δικαιώματα των γυναικών πρέπει να συνδέεται με το βασικό σκοπό, την κατάκτηση της εξουσίας από την εργατική τάξη. Μέσα από την κοινωνική απελευθέρωση της εργατικής τάξης θα έρθει και η απελευθέρωση και ισοτιμία της γυναίκας.

Η φυλετική καταπίεση της γυναίκας δεν προηγήθηκε της ταξικής εκμετάλλευσης, αλλά αναπτύχθηκε μαζί της, με την εμφάνιση της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής.

Η ανισοτιμία της γυναίκας πατάει λοιπόν στην οικονομική βάση του συστήματος, όμως βγάζει ρίζες και στο εποικοδόμημα. Γι’ αυτό απαιτείται σκληρός ιδεολογικός - πολιτικός αγώνας για την πλήρη ισοτιμία των δύο φύλων που θα συνεχίζεται και στη λαϊκή εξουσία, στο σοσιαλισμό.

Στον 20ό αιώνα το ζήτημα της ανισοτιμίας των γυναικών κυριάρχησε κυρίως ως προβληματισμός αλλά και δράση στο γυναικείο κίνημα. Την πραγματική του σημασία την απέκτησε μετά την Οκτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση, τότε δηλαδή που η εργατική τάξη αναδείχτηκε σε πρωτοπόρα επαναστατική δύναμη της κοινωνίας.

Στον καπιταλισμό η εργατική τάξη οργανώνεται για να διεκδικήσει τα συμφέροντά της και τη μείωση της εκμετάλλευσης που υφίσταται, αλλά και για να εκπληρώσει τον ιστορικό της ρόλο ανατρέποντας το καθεστώς της εκμετάλλευσης και οικοδομώντας τη δική της εξουσία, την εργατική εξουσία, το σοσιαλισμό.

Η αστική ιδεολογία δέχεται μόνο τη φυλετική καταπίεση της γυναίκας. Αλλωστε δεν θα μπορούσε να αναγνωρίσει την ταξική εκμετάλλευση και καταπίεση γιατί είναι η εκμεταλλεύτρια τάξη.

Θα κατανοηθεί καλύτερα αυτό, αν δούμε ποιες κατακτήσεις των γυναικών παίρνονται πίσω. Εκείνες που συνδέονται με την εργασία, με τις εργασιακές σχέσεις, με την κοινωνική πολιτική.

Γενικεύουν τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις στις γυναίκες μέσα από επιχειρήματα παραπλάνησής τους, π.χ. μεγαλύτερα ποσοστά επαγγελματικής κατάρτισης γυναικών (μοίρασμα της ανεργίας), ποσόστωση στα λεγόμενα Κέντρα Λήψης Αποφάσεων.

Στρατηγικός τους στόχος η πιο φτηνή εργατική δύναμη της γυναίκας και κατά συνέπεια όλης της εργατικής τάξης.

Αν συνεπώς μιλάμε για ίσα δικαιώματα των γυναικών αποκομμένα από τη μήτρα που γεννά τα προβλήματα σήμερα, τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις στις εργασιακές σχέσεις και στις κοινωνικές παροχές, τότε ο αγώνας αυτός για ίσα δικαιώματα θα ενδιαφέρει μόνον μια μικρή μερίδα των γυναικών, εκείνες που δεν έχουν οικονομικό πρόβλημα και δε νοιώθουν καθημερινά την καταπίεση στο πετσί τους, τις γυναίκες δηλαδή της αστικής τάξης και μικροαστές.

Αρα, βασικό και κύριο ζήτημα είναι πώς η εργαζόμενη γυναίκα σήμερα θα μπει και θα παλέψει στο ταξικό συνδικαλιστικό κίνημα, στον πολιτικό αγώνα. Γιατί το να παλεύεις για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων σου σήμερα και να απαιτείς τη διεύρυνσή τους, σημαίνει ότι κάνεις όχι απλά ένα συνδικαλιστικό αγώνα, αλλά ολοκληρωμένο πολιτικό αγώνα.

Το γυναικείο κίνημα έχει το ρόλο του μέσα στο λαϊκό κίνημα και στην ανάπτυξη της πολιτικής πάλης. Ενημερώνει τις γυναίκες και οργανώνει τον αγώνα τους για όσα προβλήματα αντιμετωπίζουν εργασιακά και φυλετικά. Ο συντονισμός των κινημάτων είναι απαραίτητος και αναγκαίος. Βέβαια η συνειδητοποίηση ξεκινά μέσα από την ένταξη και τον αγώνα στο εργατικό σωματείο, γιατί εκεί αρχίζουν οι εργαζόμενοι-ες να κατανοούν και να βιώνουν την εκμετάλλευση. Στο γυναικείο κίνημα και στους μαζικούς φορείς εξειδικεύονται τα επιμέρους ζητήματα, η προβολή τους και η διεκδίκηση.

Πλήρη και σταθερή δουλιά, αίτημα και απαίτηση σήμερα της εργαζόμενης γυναίκας σημαίνει αύξηση του ελεύθερου χρόνου της. Δημόσιες και δωρεάν κοινωνικές υπηρεσίες σημαίνει απόρριψη της μερικής απασχόλησης, μείωση της καταπίεσης που υφίσταται.

Το γυναικείο κίνημα έχει λόγο και δράση γι’ αυτά τα ζητήματα και συγχρόνως πρέπει να ανοίγει ζητήματα φυλετικά (αναχρονιστικές αντιλήψεις και νοοτροπίες για τη γυναίκα, ζητήματα βίας -σωματικής και ψυχικής-, κοινωνικών παθογενειών όπως η πορνεία με τις παραδοσιακές αλλά και με τις πιο σύγχρονες μορφές της), ναρκωτικά, ζητήματα παιδείας και πολιτισμού κλπ.

Γι’ αυτό λέμε ότι χρειάζεται ολοκληρωμένος πολιτικός αγώνας για τα δικαιώματα των γυναικών που πρέπει να συνδέεται με το στρατηγικό μας στόχο, την κατάκτηση της εξουσίας από την εργατική τάξη, δηλαδή την κατάργηση της ταξικής εκμετάλλευσης και κάθε μορφής καταπίεσης.



Μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ.

[1] Κ. Μαρξ: Απαντα, τ. 32, σελ. 486.

[2] Λένιν αρχηγός, σύντροφος, άνθρωπος, εκδόσεις «ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ», 1975.