ΥΠΟΘΗΚΕΣ ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΜΕΝΟΥΝ

Το καθήκον του Κρατικού Αυτοματοποιημένου Συστήματος Διεύθυνσης της Οικονομίας (ΚΑΣΔΟ) μου ανατέθηκε από τον Πρώτο αντιπρόεδρο του Υπουργικού Συμβουλίου (τότε ήταν ο Α. Ν. Κοσύγκιν) το Νοέμβριο του 1962. Σε αυτόν με οδήγησε ο πρόεδρος της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ Μ. Β. Κέλντις, στον οποίο είχα εκφράσει κάποιες σκέψεις σε σχέση με αυτό.

Οταν εν συντομία ανέπτυξα στον Α. Ν. Κοσύγκιν τι θέλουμε να κάνουμε, συγκατατέθηκε και εξέδωσε εντολή του Υπουργικού Συμβουλίου της ΕΣΣΔ για τη δημιουργία Ειδικού Συμβουλίου υπό την προεδρία μου για την προετοιμασία υλικών. Σε αυτό το συμβούλιο συμμετείχαν επιστήμονες - οικονομολόγοι, όπως ο ακαδημαϊκός Ν. Ν. Φεντορένκο, ο επικεφαλής της Κεντρικής Στατιστικής Διεύθυνσης Β. Ν. Σταροβόσκι, ο πρώτος υφυπουργός Επικοινωνιών Α. Ι. Σεργκιιτσούκ, καθώς και άλλοι εργαζόμενοι στα όργανα διεύθυνσης.

Στο συμβούλιο και στον πρόεδρό του, δηλαδή σε εμένα, είχαν δοθεί συγκεκριμένες αρμοδιότητες. Αυτές ήσαν ότι είχα τη δυνατότητα να πάω σε οποιοδήποτε υπουργείο, στον πρόεδρο του Κρατικού Σχεδιασμού και να θέσω ερωτήσεις ή απλά να κάτσω σε μια γωνιά και να παρακολουθώ πώς εργάζεται: τι αποφασίζει, πώς αποφασίζει, με ποιες διαδικασίες κλπ. Είναι φυσικό πως έλαβα άδεια να γνωριστώ κατ’ επιλογή μου με οποιοδήποτε βιομηχανικό αντικείμενο - επιχειρήσεις, οργανώσεις κλπ.

Εκείνη την εποχή στη χώρα μας υπήρχε συγκροτημένος τομέας ενιαίου συστήματος υπολογιστικών κέντρων για την επεξεργασία των οικονομικών πληροφοριών. Αυτός που παρακίνησε το θέμα ήταν ο εξέχων οικονομολόγος, ακαδημαϊκός Β. Σ. Νέμτσικοφ και οι μαθητές του. Ο ακαδημαϊκός Β. Σ. Νέμτσικοφ -αυτός ο εξέχων οικονομολόγος- πέθανε το 1963, και μαθητές του είναι ο Μούχιν, ο Τσέρνιακ και μια σειρά άλλοι. Πρότειναν να χρησιμοποιηθεί η υπολογιστική τεχνική -η οποία ήταν ακριβή- που υπήρχε στα υπολογιστικά κέντρα, συλλογικά και όχι σε καθεστώς απομακρυσμένης πρόσβασης. Οι οικονομολόγοι, ακόμη και οι ειδικοί στην υπολογιστική τεχνική δεν το γνώριζαν αυτό. Στην πραγματικότητα αυτοί αντέγραφαν τις προτάσεις τις Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ από το 1955 για τη δημιουργία συστήματος ακαδημαϊκών υπολογιστικών κέντρων για επιστημονικούς υπολογισμούς (σύμφωνα με αυτές τις προτάσεις δημιουργήθηκε το Υπολογιστικό Κέντρο της Ακαδημίας Επιστημών της Ουκρανίας). Πρότειναν να γίνει το ίδιο και για την οικονομία: να φτιαχτούν στη Μόσχα, στο Κίεβο, στο Νοβοσιμπίρσκ, στη Ρίγα, στο Χάρκοβο και σε άλλες μεγάλες πόλεις μεγάλα υπολογιστικά κέντρα (κρατικά), όπου θα υπήρχε η απαραίτητη εξυπηρέτηση και όπου οι συνεργάτες των διαφόρων οικονομικών ιδρυμάτων θα έφερναν τα ζητήματά τους, θα υπολογίζονταν, θα έπαιρναν τα αποτελέσματα και θα έφευγαν. Να τι προέβλεπε αυτή η προσέγγιση.

Βέβαια, αυτή η προσέγγιση δεν μπορούσε να με ικανοποιήσει, καθώς εκείνη την εποχή διευθύναμε (οικονομικά) αντικείμενα σε απόσταση, μεταδίδαμε δεδομένα από τα βάθη του Ατλαντικού στο Κίεβο, στο υπολογιστικό κέντρο. Αυτή η προσέγγιση είναι ολοφάνερο ότι δεν είναι ολοκληρωμένη, ακόμη και για εκείνη την εποχή.

Στη χώρα όλες οι οργανώσεις δεν ήταν καλά προετοιμασμένες να αποδεχθούν σκέψεις για την επεξεργασία των οικονομικών πληροφοριών στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Το φταίξιμο είναι τόσο των οικονομολόγων, οι οποίοι τίποτα δεν υπολόγιζαν πρακτικά, όσο και των κατασκευαστών Η/Υ.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να διαμορφωθεί μια τέτοια κατάσταση, ώστε τα όργανα της στατιστικής και εν μέρει του σχεδίου να είναι εφοδιασμένα με αριθμητικές-αναλυτικές μηχανές του 1930, όταν στην Αμερική είχαν αντικατασταθεί εξ ολοκλήρου από Η/Υ. Οι Αμερικανοί ως το 1956 ανέπτυσσαν δυο κατευθύνσεις: των επιστημονικών μηχανών (είναι δυαδικές μηχανές με κυμαινόμενο κόμμα, υψηλής κατηγορίας) και οικονομικές μηχανές (συνεχείς δυαδικές-δεκαδικές με αναπτυγμένη μνήμη κ.ά.). Για πρώτη φορά αυτές οι δυο κατευθύνσεις συνενώθηκαν στις μηχανές της εταιρίας IBM.

Εμείς δεν είχαμε τίποτα να συνενωθεί καθώς υπήρχαν μόνο μηχανές για επιστημονικούς υπολογισμούς και με τις μηχανές για την οικονομία κανείς δεν ασχολήθηκε.

Το πρώτο που έκανα τότε ήταν να προσπαθήσω να παρακινήσω το ενδιαφέρον των κατασκευαστών, τους Μπ. Ι. Ραμεέφ (κατασκευαστή των Η/Υ «Ural 1», «Ural 2») και Β. Β. Πρζιγιαλκόφσκι (κατασκευαστή των Η/Υ της σειράς «Minsk»), ώστε οι νέες μηχανές που επεξεργάζονταν (τότε κατασκευάζονταν οι μηχανές «Minsk 22», «Minsk 23», «Ural 14», «Ural 16») να σχεδιαστούν υπολογίζοντας τις χρήσεις για την οικονομία.

Οργάνωσα κολλεκτίβα στο ινστιτούτο μας, και ο ίδιος επεξεργάσθηκα πρόγραμμα για να γνωρισθούν με το πρόβλημα. Πέρασα μια βδομάδα στη ΚΣΔ (Κεντρική Στατιστική Διεύθυνση) ΕΣΣΔ, όπου μελέτησα λεπτομερώς τις εργασίες του. Εξέτασα όλη την αλυσίδα από τον περιφερειακό σταθμό ως την ΚΣΔ ΕΣΣΔ. Πολύ καιρό πέρασα στον Κρατικό Σχεδιασμό, όπου μου πρόσφεραν μεγάλη βοήθεια οι παλιοί εργαζόμενοι. Είναι πρώτα από όλους ο Βασίλι Μιχάιλοβιτς Ριάμπικοφ, πρώτος αντιπρόεδρος του Κρατικού Σχεδιασμού, υπεύθυνος για θέματα άμυνας, (...) ο Ι. Σπίριν επικεφαλής του μικτού τομέα των αμυντικών κλάδων στον Κρατικό Σχεδιασμό της ΕΣΣΔ. Και οι δυο είχαν πολύ μεγάλη εμπειρία καθοδήγησης της οικονομίας της άμυνας, και βέβαια γνώριζαν πολύ καλά τη δουλιά του Κρατικού Σχεδιασμού. Με τη βοήθειά τους βρήκα άκρη με όλα τα καθήκοντα και στάδια της σχεδιοποίησης και τις δυσκολίες που παρουσιάζονται κατ’ αυτήν.

Το 1963 επισκέφθηκα πάνω από 100 διαφορετικά αντικείμενα, επιχειρήσεις και οργανισμούς διαφορετικού τύπου: από εργοστάσια και ανθρακωρυχεία ως σοβχόζ. (...) Μεταγενέστερα συνέχισα αυτή τη δουλιά και για 10 χρόνια τα (οικονομικά) αντικείμενα που επισκέφθηκα ήταν περίπου χίλια. Γι’ αυτό έχω πολύ καλή αντίληψη της λαϊκής οικονομίας στο σύνολό της, πιθανόν όσο κανένας άλλος, από τα κάτω ως τα πάνω, τις ιδιαιτερότητες του υπάρχοντος συστήματος διεύθυνσης, τις εμφανιζόμενες δυσκολίες και τι πρέπει να μετρήσουμε.

Σχημάτισα αντίληψη του τι μας χρειάζεται από τεχνική αρκετά σύντομα. Γι’ αυτό αρκετό καιρό πριν το τέλος των εργασιών γνωριμίας προώθησα την αντίληψη όχι για ξεχωριστά κρατικά κέντρα, αλλά για αλυσίδα υπολογιστικών κέντρων με απομακρυσμένη πρόσβαση, δηλαδή κατέληξα στην έννοια της συνδυασμένης χρήσης της σύγχρονης τεχνικής.

Εμείς (σ.σ.: Β. Μ. Γκλουσκόφ, Β. Σ. Μιχάιλοβιτς, Α. Ι Νικίτιν και άλλοι) επεξεργασθήκαμε το πρώτο σκαρίφημα της Ενιαίας Κρατικής Αλυσίδας Υπολογιστικών Κέντρων (ΕΚΑ ΥΚ), το οποίο συμπεριλάμβανε περίπου 100 κέντρα σε μεγάλες βιομηχανικές πόλεις και σε κέντρα οικονομικών περιοχών (τότε 100 και τώρα χρειάζονται 200 περίπου). Συνενωνόντουσαν με πολυζωνικά κανάλια επικοινωνίας. Αυτά τα κέντρα ήταν κατανεμημένα σε όλη την επικράτεια της χώρας, και σε αντιστοιχία με το χωρογραφικό σύστημα συνενώνονταν με τα υπόλοιπα (σ.μ.: κέντρα) που ασχολούνταν με την επεξεργασία οικονομικών πληροφοριών. Τότε καθορίσαμε τον αριθμό τους στα 10.000, και τώρα 20.000. Είναι μεγάλες επιχειρήσεις, υπουργεία, ακόμα και βιοτεχνικά κέντρα που εξυπηρετούσαν μεσαίες επιχειρήσεις. Χαρακτηριστική ήταν η ύπαρξη τράπεζας κατανομής δεδομένων και η δυνατότητα άμεσης πρόσβασης από οποιοδήποτε σημείο σε οποιαδήποτε πληροφορία μετά τον αυτόματο έλεγχο της αρμοδιότητας του αιτούντος. Ηταν επεξεργασμένη σειρά ζητημάτων που αφορούσαν την ασφάλεια των πληροφοριών. Εκτός από αυτό σε αυτό των δυο επιπέδων σύστημα τα κύρια υπολογιστικά κέντρα ανταλλάσσουν μεταξύ τους πληροφορίες όχι μέσω της μεταβολής της φοράς των καναλιών και της μεταβολής της φοράς των επικοινωνιών, όπως γίνεται σήμερα με κατακερματισμό σε επιστολές, και πρότεινα να συνενωθούν αυτά τα 100 ή 200 κέντρα με πολυζωνικά κανάλια αποφεύγοντας το μηχανισμό που διαμορφώνει κανάλια για να μπορεί να γίνεται άμεσα η αντιγραφή από τη μαγνητική ταινία του Βλαδιβοστόκ στη Μόσχα χωρίς να μειωθεί η ταχύτητα. Τότε όλα τα πρωτόκολλα απλοποιούνται άμεσα και η αλυσίδα αποκτά νέες ιδιότητες. Αυτό προς το παρόν στο κόσμο δεν έχει υλοποιηθεί. Το σχέδιο μας μέχρι το 1977 ήταν μυστικό.

Εκτός από τη δομή της αλυσίδας, αμέσως, θεώρησα απαραίτητη την επεξεργασία συστήματος μαθηματικών μοντέλων για τη διεύθυνση της οικονομίας για να έχουμε συνεχή ροή πληροφοριών. Αυτά τα εξέθεσα στο ακαδημαϊκό Β. Σ. Νεμτσίνοφ, ο οποίος εκείνο το διάστημα ήταν βαριά άρρωστος στο σπίτι του, όταν με δέχτηκε και με άκουσε και κατ’ αρχήν τα αποδέχθηκε όλα.

Μετά παρουσίασα την αντίληψη μας στο Μ. Β. Κέλντις, ο οποίος και τα αποδέχθηκε όλα, με εξαίρεση το μη χρηματικό σύστημα λογαριασμών[1] του πληθυσμού, όμως και χωρίς αυτό το σύστημα δουλεύει. Κατά την άποψη του αυτό θα προκαλούσε μη αναγκαίες αντιδράσεις, και γενικά αυτό δεν πρέπει να το ανακατέψουμε με τη σχεδιοποίηση. Συμφώνησα μαζί του και αυτό το μέρος δεν το συμπεριλάβαμε στο σχέδιο. Σε σχέση με αυτό (σ.μ.: το μη χρηματικό σύστημα) έγραψα ξεχωριστό σημείωμα στην ΚΕ του ΚΚΣΕ, το οποίο πολλές φορές το εμφάνιζαν, μετά εξαφανιζόταν, όμως καμιά απόφαση για τη δημιουργία του μη χρηματικού συστήματος δεν πάρθηκε.

Οταν ολοκληρώσαμε την κατάρτιση του σχεδίου το δώσαμε για εξέταση στα μέλη της επιτροπής.

Στην επιτροπή συμμετείχαν ο πρώτος υφυπουργός οικονομικών, και όταν φτιάξαμε αυτό το σχέδιο, το οποίο ήταν πολύ μεγάλο, η επιτροπή δεν πρόσθεσε τίποτα. Ο μοναδικός από την επιτροπή που προσέθεσε κάτι νέο ήταν ο Α. Ι. Σεργκιιτσούκ, ο πρώτος υφυπουργός οικονομικών (χωρίς τον οποίο δεν θα μπορούσα να φτιάξω μέχρι το τέλος το σχέδιο). Ενεργοποίησε τα ινστιτούτα του, και έδωσαν προοπτική στην ανάπτυξη της επικοινωνίας, η οποία ήταν σύμφωνη με το σχέδιο ΚΑΗΚ (Κρατικής Αλυσίδας Ηλεκτρονικών Κέντρων). Και αυτό το συμπεριλάβαμε.

Τα υπόλοιπα μέλη της Επιτροπής ασχολούνταν μόνο με την αρνητική κριτική, δηλαδή με τι κάναμε.

Μετά επακολούθησε το πλέον δύσκολο. Το 1964 γινόντουσαν συνεχείς συνεδριάσεις αυτής της επιτροπής, κάθε βδομάδα συνεδριάζαμε και εξετάζαμε το σχέδιο σελίδα-σελίδα, καθώς το σχέδιο ήταν πολύ χοντρό, μερικά βιβλία (1500 και 2000 σελίδες). Και γινόταν κατά τον εξής τρόπο: Ο Φεντορένκο είχε αντιρρήσεις για μια θέση την απορρίπτανε, το υπουργείο οικονομικών είχε αντιρρήσεις για άλλη την απορρίπτανε, και πάει λέγοντας. Και στο τέλος από το σχέδιο, από το οικονομικό μέρος δεν είχε απομείνει τίποτα, έμεινε μόνο η αλυσίδα. Τα υλικά που αφαιρέθηκαν, τα κατέστρεψαν, τα έκαψαν καθώς ήταν μυστικά. Ακόμα δεν επέτρεψαν να υπάρχει αντίγραφο στο Ινστιτούτο. Γι’ και δυστυχώς δεν μπορούμε να τα αποκαταστήσουμε.

Ενάντια συνολικά στο σχέδιο άρχισε με έντονες αντιρρήσεις ο Β. Ν. Σταρόφσκι, επικεφαλής της Κεντρικής Στατιστικής Διεύθυνσης (ΚΣΔ). Οι αντιρρήσεις του ήταν δημαγωγικές. Εμείς επιμείναμε σε αυτό το νέο σύστημα υπολογισμού ώστε από οποιοδήποτε σημείο να λάβουμε τις πληροφορίες άμεσα εδώ. Αυτός στηριζόταν στο ότι η ΚΣΔ οργανώθηκε με πρωτοβουλία του Λένιν και ότι αντεπεξέρχεται με τα καθήκοντα που είχε ορίσει εκείνος (σ.μ.: ο Λένιν). Κατόρθωσε να πάρει από τον Α. Ν. Κοσύγκιν βεβαίωση ότι η πληροφόρηση που δίνει η ΚΣΔ στην κυβέρνηση είναι επαρκής για τη διεύθυνση και γι’ αυτό δεν είναι ανάγκη να κάνουμε τίποτα.

Εν τέλει όταν η υπόθεση έφθασε ως την επικύρωση του σχεδίου, όλοι το υπέγραψαν όμως με τις αντιρρήσεις της ΚΣΔ. Ετσι και ανεγράφη ότι η ΚΣΔ έχει αντιρρήσεις στο σύνολο.

Τον Ιούνιο του 1964 το σχέδιο εισήχθη για εξέταση από την κυβέρνηση. Τον Νοέμβρη του 1964 έγινε συνεδρίαση του Προεδρείου του Υπουργικού Συμβουλίου, στο οποίο έκανα εισήγηση επί του σχεδίου. Είναι φυσικό ότι δεν αποσιώπησα τις αντιρρήσεις της ΚΣΔ. Η απόφαση ήταν η ακόλουθη: Αναθέτουν την παραπέρα επεξεργασία στην ΚΣΔ από κοινού με το Υπουργείο της ραδιοβιομηχανίας.

Στη διάρκεια δυο χρόνων η ΚΣΔ έκανε την ακόλουθη δουλιά. Δεν ξεκίνησαν από την ιδέα του τι χρειάζεται η χώρα αλλά από αυτό που υπάρχει. Στα περιφερειακά τμήματα της ΚΣΔ της επαρχίας του Αρχάγγελσκ και της Αυτόνομης Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας (ΑΣΣΔ) του Καρακαλά τέθηκε το καθήκον να μελετήσουν τη ροή των πληροφοριών - πόσα ντοκουμέντα, αριθμοί και γράμματα λαμβάνονται από το περιφερειακό τμήμα της ΚΣΔ από τις επιχειρήσεις, τις οργανώσεις κλπ.

Κατά τη στατιστική της ΚΣΔ στην επεξεργασία της πληροφορίας στις λογιστικοαναλυτικές μηχανές για κάθε εισαγόμενο αριθμό ή γράμμα αναλογούν 50 πράξεις διαλογής ή αριθμητικές. Οι συντάκτες του σχεδίου με «σπουδαίο ύφος» έγραψαν ότι όταν χρησιμοποιηθούν οι ηλεκτρονικές μηχανές, οι πράξεις θα είναι δέκα φορές περισσότερες. Γιατί αυτό μόνο ένας Θεός ξέρει. Μετά πήραν τον αριθμό όλων των χαρτιών τον πολλαπλασίασαν με το 500 και έλαβαν την παραγωγικότητα που απαιτείται από τους Η/Υ, τους οποίους θα έπρεπε να εγκαταστήσουμε για παράδειγμα στο Αρχάγγελσκ και στο Νούκους (ΑΣΣΔ Καρακαλά). Και έτσι έλαβαν γελοίους αριθμούς, η ταχύτητα υπολογισμού των Η/Υ θα πρέπει να είναι περίπου 2000 πράξεις το δευτερόλεπτο ή περίπου τόσο. Και αυτό είναι όλο. Με τέτοια μορφή παρέδωσαν το σχέδιο στην κυβέρνηση.

Εκ νέου δημιουργήθηκε επιτροπή για την παραλαβή (σ.μ.: του σχεδίου) και ήθελαν να με κάνουν πρόεδρο της επιτροπής αλλά αρνήθηκα για ηθικούς λόγους. Με αυτή (σ.μ.: την άρνηση) συμφώνησαν. Κατά τη γνωριμία των μελών της επιτροπής με το σχέδιο αγανάκτησαν οι αντιπρόσωποι του Κρατικού Σχεδιασμού οι οποίοι είπαν ότι μπορεί να μην συμφωνούν με το σύνολο της αντίληψης του ακαδημαϊκού Γκλουσκόφ, όμως στο σχέδιό του υπήρχε σχεδιοποίηση ενώ σ’ αυτό μόνο στατιστική. Η επιτροπή ομόφωνα απέρριψε αυτό το σχέδιο με εξαίρεση εμένα. Πρότεινα, λαβαίνοντας υπόψη τη ζωτική σημασία αυτής της υπόθεσης για τη χώρα, να αναγνωρίσουμε το σχέδιο ως μη ικανοποιητικό και να περάσουμε στην επεξεργασία του τεχνικού σχεδίου, αναθέτοντάς το στο Υπουργείο ραδιοβιομηχανίας, στην Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ, και στο Κρατικό Σχεδιασμό. Με αυτήν την πρόταση μου δεν συμφώνησαν όμως την κατέγραψαν σαν ιδιαίτερη άποψη και ανέθεσαν στον Κρατικό Σχεδιασμό να κάνει εκ νέου σκαρίφημα σχεδίου.

Ο Κρατικός Σχεδιασμός απαιτούσε γι’ αυτό δυο χρόνια, ήταν ήδη 1966. Ως το 1968 το έφερναν από δω το έφερναν από εκεί τίποτα απολύτως δεν έκαναν. Και στη θέση του σκαριφήματος σχεδίου προετοίμασαν διάταγμα του Υπουργικού Συμβουλίου της ΕΣΣΔ στο οποίο αναφερόταν ότι πολύ σοφά διέλυσαν τις επιτροπές λαϊκής οικονομίας (σοβναρχοζ) και αποκατέστησαν την κλαδική μέθοδο διεύθυνσης, τώρα δεν υπάρχει κάτι για να φροντίσουμε. Είναι αναγκαίο όλα τα υπουργεία να δημιουργήσουν κλαδικά συστήματα και από αυτά αυτόματα θα έχουμε ένα σύστημα για όλη την επικράτεια. Ολοι ανέπνευσαν με ανακούφιση τίποτε δεν έπρεπε να κάνουμε και τέτοια διαταγή δόθηκε. Βγήκε πως το ΚΑΣΔΟ ήταν σούπα.

Αρχίζοντας από το 1964 (περίοδο που εμφανίσθηκε το σχέδιο μου) εναντίον τοποθετήθηκαν ανοικτά επιστήμονες-οικονομολόγοι από το Χάρκοβο όπως ο Λήμπερμαν, ο Μπέλκιν, ο Μπίρμαν και άλλοι, πολλοί από τους οποίους μετά έφυγαν για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Ο Μπίρμαν έγινε οικονομικός σύμβουλος της General Electric.

Ο Κοσύγκιν, όντας πρακτικός άνθρωπος, έδειξε ενδιαφέρον για τη βασική αξία του σχεδίου μας. Με ρώτησε ευθέως πόσο θα στοιχίσει. Σύμφωνα με προκαταρκτικούς υπολογισμούς, του απάντησα η υλοποίησή του θα κοστίσει 20 δισ. ρούβλια. Το βασικό μέρος των εργασιών μπορούμε να το κάνουμε σε τρία πεντάχρονα, υπό τον όρο, ότι αυτό το πρόγραμμα θα είναι οργανωμένο όπως είναι το πυρηνικό και του διαστήματος. Δεν έκρυψα από τον Α. Ν. Κοσύγκιν ότι είναι δυσκολότερο από το πυρηνικό και του διαστήματος από κοινού και οργανωτικά πολύ πιο δύσκολο, καθώς αγγίζει όλους και όλα, και τη βιομηχανία, και το εμπόριο, και τα όργανα σχεδιασμού, και τη σφαίρα διεύθυνσης κλπ. Αν και το κόστος του σχεδίου εκτιμήθηκε στα 20 δισ. ρούβλια, το διάγραμμα εργασιών υλοποίησης του προέβλεπε πως η τοποθέτηση 5 δισ. ρουβλίων στο πρώτο πεντάχρονο στο τέλος του πεντάχρονου θα απέδιδε πάνω από 5 δισ. ρούβλια καθώς είχαμε προβλέψει την αυτοσυντήρηση των δαπανών. Και συνολικά για τα τρία πεντάχρονα η υλοποίηση του προγράμματος θα απέφερε στον προϋπολογισμό όχι λιγότερα από 100 δισ. ρούβλια. Και αυτός είναι πολύ μειωμένος αριθμός.

Ομως αυτοί οι οικονομολόγοι χάλασαν κάθε προθυμία του Κοσύγκιν, με το ότι η οικονομική μεταρρύθμιση που πρότειναν γενικά δεν στοιχίζει τίποτα, δηλαδή, στοιχίζει τόσο όσο στοιχίζει το χαρτί στο οποίο θα τυπωθεί η απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου και θα δώσει περισσότερα αποτελέσματα. Συνεισφορά σε αυτό είχε και ο ακαδημαϊκός Σ. Π. Τραπέζνικοφ που τότε δημοσίευσε το άρθρο: «Κέρδος - κινητήρια δύναμη».

Και καθώς αυτοί οι οικονομολόγοι είχαν την υποστήριξη των διευθυνόντων μας άφησαν στην άκρη και πολύ περισσότερο μας αντιμετώπιζαν με επιφύλαξη. Και ο Κοσύγκιν δεν ήταν ικανοποιημένος. Με κάλεσε ο Σελέστ και μου είπε ότι θα πρέπει προς το παρόν να σταματήσω την προπαγάνδα υπέρ του ΚΑΣΔΟ και να ασχοληθώ με συστήματα στα κατώτερα επίπεδα. Ετσι τότε ξεκινήσαμε να ασχολούμαστε με το «Σύστημα Λβόφ».

Ο Ντιμίτριι Φεντόροβιτς Ουστίνοφ μου είπε τότε: όσο καιρό αυτοί θα τσακώνονται εκεί πέρα εσείς θα το εφαρμόσετε στους κλάδους μας. Προσκάλεσε όλους του καθοδηγητές των υπουργείων Αμύνης και τους έδωσε διαταγή να κάνουν όλοι ό,τι λέει ο Γκλουσκόφ. Οργανώθηκαν δυο επιτροπές. Η μια, στην οποία πρόεδρος ήταν ο υφυπουργός της ραδιοβιομηχανίας, ήταν σαν να λέμε οργανωτική επιτροπή. Αποτελούνταν από τους υφυπουργούς των κλάδων της αμυντικής βιομηχανίας και σε αυτή ήμουν αντιπρόεδρος. Αυτή υπάρχει και σήμερα. Η δεύτερη επιτροπή, που αποτελεί ένα είδος επιστημονικού συμβουλίου, καθοδηγεί επιστημονικά το πώς θα γίνει το σύστημα διεύθυνσης των κλάδων. Μάλιστα ευθύς εξ αρχής προβλεπόταν ότι τα συστήματα θα γινόντουσαν για όλους τους κλάδους μαζί, δηλαδή υπήρχε κάποιο στοιχείο παλλαϊκό.

Ο Ουστίνοφ έδωσε διαταγή, να μην επιτρέψουν σε κανένα από τους οικονομολόγους (σ.μ.: να ανακατευτεί) στις επιχειρήσεις. Μπορούσαμε να δουλέψουμε ήσυχα. Και αυτό μας εξοικονομούσε χρόνο, μας έδωσε τη δυνατότητα να προετοιμάσουμε στελέχη. Για την εκπλήρωση της εργασίας δημιουργήθηκαν μια σειρά από νέες οργανώσεις -το Ινστιτούτο του Σιχάεφ, το Ινστιτούτο το Ντανιλτσένκο και άλλα- σε όλους τους κλάδους σε κάθε ινστιτούτο. Τοποθετήθηκαν άνθρωποι και άρχισαν σιγά-σιγά να δουλεύουν. Και το Ινστιτούτο Κυβερνητικής της Ακαδημίας Επιστημών της Ουκρανίας στράφηκε κατ’ αρχάς στο σύστημα «Λβόφ» και μετά στο «Κούντσεφ» - ασχολήθηκε με άλλα λόγια με τα «κάτω».

Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 στην ΚΕ του ΚΚΣΕ και στο Υπουργικό Συμβούλιο της ΕΣΣΔ εμφανίσθηκε η πληροφορία ότι οι Αμερικανοί το 1966 έκαναν σκαρίφημα σχεδίου πληροφοριακής αλυσίδας (σ.μ.: δικτύου) (για την ακρίβεια μερικών δικτύων), δηλαδή δυο χρόνια μετά από εμάς. Σε αντίθεση με εμάς εκείνοι δεν τσακωνόντουσαν, αλλά έπρατταν και για το 1969 είχαν σχεδιάσει να θέσουν σε λειτουργία το δίκτυο ARPANET και στη συνέχεια το SEIBAR-PANET και άλλα, που συνένωναν ηλεκτρονικούς υπολογιστές που είχαν τοποθετηθεί σε διάφορες πόλεις των ΗΠΑ.

Τότε ανησύχησαν και οι δικοί μας. Πήγα στον Α. Π. Κιριλένκο και του έδωσα σημείωμα για το ότι έπρεπε να επιστρέψουμε σε αυτές τις ιδέες οι οποίες υπήρχαν στο σχέδιο μου. Εγραφα περίπου αυτά: «Το μοναδικό που παρακαλώ να κάνετε είναι να μην δημιουργήσετε με βάση το σημείωμά μου επιτροπή, γιατί η πρακτική δείχνει, ότι η επιτροπή εργάζεται με την αρχή αφαίρεσης μυαλών, και όχι πρόσθεσης και είναι σε θέση να πνίξει κάθε δουλιά». Παρ’ όλα αυτά δημιουργήθηκε επιτροπή. Πρόεδρο της επιτροπής όρισαν τον Β. Α. Κιρίλιν (πρόεδρος της Κρατικής Επιτροπής Επιστήμης και Τεχνικής), και εμένα αντιπρόεδρο.

Η επιτροπή ήταν ακόμα πιο υψηλού επιπέδου με τη συμμετοχή του υπουργού Οικονομικών, του υπουργού κατασκευής μηχανών και άλλοι. Η Επιτροπή έπρεπε να ετοιμάσει σχέδιο απόφασης για τη δημιουργία του ΚΑΣΔΟ. Και ήμασταν υποχρεωμένοι να θέσουμε για εξέταση αυτά τα υλικά στο ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΣΕ, και το ΠΓ είχε ήδη αποφασίσει ότι πάει σε συνέδριο.

Η εργασία ξεκίνησε. Και εδώ έστρεψα την προσοχή μου όχι τόσο στην ουσία της υπόθεσης, μιας και στο σχέδιο ενυπήρχε, όσο στο μηχανισμό υλοποίησης του ΚΑΣΔΟ.

Η όλη υπόθεση ήταν στο ότι ο Κορολιόφ και ο Κουρτσάτοφ (σ.μ.: πατέρες του διαστημικού προγράμματος) είχαν άνθρωπο από την πλευρά του Πολιτικού Γραφείου και μπορούσαν να απευθυνθούν σε αυτό και αμέσως να λύσουν μια σειρά από ζητήματα. Η δυστυχία η δική μας ήταν ότι στη δική μας δουλιά τέτοια πρόσωπα έλειπαν. Και τα ζητήματα εδώ ήταν πολύ πιο δύσκολα, γιατί ακουμπούσαν την πολιτική και το οποιοδήποτε λάθος θα μπορούσε να έχει τραγικές συνέπειες (να για παράδειγμα ο Μάο Τσε Τουγκ αποσπάστηκε από μας και μας κατηγορούσε για το ότι αποκαταστήσαμε το κέρδος κλπ.). Γι’ αυτό το λόγο και ήταν σημαντική η επαφή με κάποιο από τα μέλη του ΠΓ, γιατί αυτό το καθήκον δεν ήταν μόνο επιστημονοτεχνικό αλλά πρώτα απ’ όλα πολιτικό.

Προβλέψαμε τη δημιουργία Κρατικής Επιτροπής για την τελειοποίηση της διεύθυνσης (ΚΕΔ), επιστημονικού κέντρου σε αυτή αποτελούμενου από 10-15 ινστιτούτα, και μάλιστα τα ινστιτούτα σχεδόν υπήρχαν όλα εκείνη την περίοδο, ήταν αναγκαίο όμως να δημιουργηθεί εκ νέου μόνο ένα, το κύριο (σ.μ.: αυτό που θα ήταν επικεφαλής). Τα υπόλοιπα μπορούσαμε να τα πάρουμε από τους κλάδους ή τις Ακαδημίες Επιστημών ή εν μέρει να τα επιτάξουμε. Και έπρεπε να υπάρχει για όλη αυτή τη δουλιά υπεύθυνος από το ΠΓ. Ολα κυλούσαν ομαλά, όλοι συμφωνούσαν. Εκείνη την περίοδο είχε δημοσιευθεί το σχέδιο κατευθύνσεων του 24ου Συνεδρίου που συμπεριλάμβανε και όλες τις διατυπώσεις, που είχε προετοιμασθεί από το συμβούλιο μας.

Στο ΠΓ εξέτασαν το ζήτημά μας δυο φορές. Στη μια συνεδρίαση εξέτασαν την ουσία της υπόθεσης με την οποία και συμφώνησαν και είπαν πως το ΚΑΣΔΟ πρέπει να γίνει. Και στο πώς να γίνει προκλήθηκαν διαμάχες, το ΚΕΔ (Κρατική Επιτροπή Διεύθυνσης) ή ποιος άλλος θα το κάνει. Κατόρθωσα να «δώσω ρέστα» με όλα τα μέλη του συμβουλίου, μόνο ο Γκαρμπούζοφ δεν υπέγραψε τις προτάσεις μας. Ομως τις προσκομίσαμε στο ΠΓ.

Οταν πήγαμε στη συνεδρίαση (αυτή έγινε στο χώρο όπου ήταν το γραφείο του Στάλιν προηγούμενα), ο Κιρίλιν μου ψιθύρισε ότι κάτι συμβαίνει αλλά αυτός δεν ξέρει. Το ζήτημα εξετάσθηκε στη συνεδρίαση χωρίς να είναι παρόντες ο ΓΓ (ο Λ. Ι. Μπρέζνιεφ βρισκόταν στο Μπακού για τον εορτασμό των 50χρονων της σοβιετικής εξουσίας στο Αζερμπαϊτζάν), ο Α. Ν. Κοσύγκιν (βρισκόταν στην Αίγυπτο στην κηδεία του Νάσερ).

Προήδρευε της συνεδρίασης ο Μ. Α. Σουσλώφ. Στην αρχή έδωσαν το λόγο στον Β. Α. Κιρίλιν και στη συνέχεια σε εμένα. Η ομιλία μου ήταν σύντομη, όμως έγιναν πάρα πολλές ερωτήσεις. Απάντησα σε όλες. Ο Λ. Β. Σμιρνόφ υποστήριξε και γενικά όλοι οι αναπληρωτές τις προτάσεις μας. Στη συνέχεια κλήθηκαν οι αναπληρωτές του Κοσύγκιν, μίλησε ο Ν. Κ. Μπαϊμπάκοφ. Είπε τα εξής: «Ομως εδώ άκουσα ότι έχει αντιρρήσεις ο σ. Γκαρμπούζοφ (σ.σ.: υπουργός Οικονομικών). Εάν αυτές έχουν να κάνουν με την αύξηση του μηχανισμού, τότε θεωρώ ότι αυτό δεν είναι τόσο βασικό, εάν μόνο σε αυτό το ΠΓ βρίσκει τη δυσκολία, ας μου το αναθέσουν, σαν πρόεδρος του ΓΚΟΣΠΛΑΝ και θα φέρω πρόταση για τη διάλυση τριών υπουργείων (μειώνοντας τα ή συνενώνοντάς τα) και τότε θα βρεθεί επιτελείο γι’ αυτή την υπόθεση».

Ο Κ. Μπ. Ρούντνεφ (σ.σ.: υπουργός εξοπλισμών, μέσων αυτοματοποίησης και συστημάτων διεύθυνσης ΕΣΣΔ) ξέκοψε. Αν και είχε υπογράψει το έγγραφό μας εδώ είπε πως μπορεί να είναι άκαιρο. Ο Γκαρμπούζοφ μίλησε κατά τέτοιο τρόπο που αυτά που είπε κάνουν για ανέκδοτο. Ανέβηκε στο βήμα και απευθύνθηκε στον Κ. Τ. Μαζούροφ (ήταν τότε ο πρώτος αναπληρωτής του Κοσύγκιν). Να, με δική σας εντολή Κιρίλ Τροφίμοβιτς πήγα στο Μινσκ για να ελέγξω τις πτηνοτροφικές φάρμες. Και εκεί σε κάποια πτηνοτροφική φάρμα (την ονόμασε) τα πτηνά μόνα τους επεξεργάστηκαν υπολογιστική μηχανή». Με αυτό γέλασα δυνατά. Αυτός κουνώντας απειλητικά το δάκτυλο είπε: «Εσείς, Γκλουσκόφ, μη γελάτε εδώ μιλάμε για σοβαρά πράγματα». Τον διέκοψε αμέσως ο Σουσλώφ, λέγοντας του: «Δεν προεδρεύετε εσείς εδώ, και δεν είναι δικός σας έργο να βάλετε τάξη στη συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου». Και συνέχισε ο Γκαρμπούζοφ «Τρία προγράμματα εκτελούνται εκεί: βάζουν μουσική, πριν η κότα κάνει το αυγό ή μετά σβήνουν και ανάβουν το φως κ.ά.». (...)

Στην ομιλία του ο Μ. Α. Σουσλώφ είπε: «Σύντροφοι μπορεί να κάνουμε και λάθος τώρα, που δεν αποδεχόμαστε το σχέδιο στο σύνολό του, όμως είναι τόσο επαναστατική αυτή η μεταρρύθμιση, που είναι πολύ δύσκολο τώρα. Μπορούμε να δοκιμάσουμε έτσι και στη συνέχεια θα φανεί τι να κάνουμε». Στη συνέχεια δεν ρώτησε τον Κιριλένκο αλλά εμένα: «Τι νομίζετε;» και του είπα: «Μιχαήλ Αντρέεβιτς μόνο ένα μπορώ να σας πω, πως εάν δεν το κάνουμε τώρα αυτό τότε στο δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του ’70 η σοβιετική οικονομία θα βρεθεί μπροστά σε τέτοιες δυσκολίες, που θα πρέπει να επανέλθουμε σε αυτό το ζήτημα».

Και ξεκίνησε η δουλιά. Μάλιστα τότε που δημιουργήθηκε το συμβούλιό μου, το 1962 το πρώτο, ταυτόχρονα στην Κρατική Επιτροπή Επιστήμης και Τεχνικής είχε δημιουργηθεί μια τέτοια Κύρια Διεύθυνση Υπολογιστικής Τεχνικής. Εργάστηκε δυο χρόνια και κάτι και όταν επανέφεραν τα υπουργεία και δημιουργήθηκε το υπουργείο εξοπλισμών και μέσων αυτοματοποίησης, τότε η διεύθυνση διαλύθηκε. Τώρα την επανέφεραν. (...)

Οι πρώτοι που ανησύχησαν ήταν οι αμερικάνοι. Αυτοί βεβαίως δεν στηρίζονται στο πόλεμο μαζί μας - αυτό είναι μόνο το προκάλυμμα, μέσω του κυνηγητού των εξοπλισμών προσπαθούν να πνίξουν την οικονομία μας που και χωρίς αυτό είναι αδύναμη. Και βεβαίως κάθε ισχυροποίηση της οικονομίας μας είναι το πιο φοβερό απ’ όλα που μπορούν να συμβούν γι’ αυτούς. Γι’ αυτό και άρχισαν να πυροβολούν εναντίον μου με όλα τα δυνατά διαμετρήματα. Εμφανίσθηκαν στην αρχή δυο άρθρα, το ένα στην «Ουάσιγκρον Ποστ» του Βίκτορ Ζόρζι και το άλλο στην αγγλική «Γκάρντιαν». Το πρώτο ονομαζόταν «Διάτρητη καρτέλα διευθύνει το Κρεμλίνο» και ήταν υπολογισμένο για τους καθοδηγητές μας. Εκεί έγραφαν το ακόλουθο: «Ο τσάρος της σοβιετικής Κυβερνητικής ακαδημαϊκός Β. Μ. Γκλουσκόφ προτείνει να αντικατασταθούν οι καθοδηγητές του Κρεμλίνου από ηλεκτρονικές μηχανές» και άλλα τέτοια παραπέρα.

Το άρθρο στη «Γκάρντιαν» ήταν υπολογισμένο για τη σοβιετική διανόηση. Εκεί έγραφαν ότι ο ακαδημαϊκός Γκλουσκόφ προτείνει τη δημιουργία αλυσίδας ηλεκτρονικών κέντρων με τράπεζες δεδομένων, κάτι που ηχεί πολύ σύγχρονο, και είναι πιο πρωτοποριακό σχέση με αυτό που υπάρχει στη Δύση, όμως αυτό γίνεται όχι για την οικονομία, στην ουσία είναι παραγγελία της ΚαΓκεΜπε, με κατεύθυνση να εγκλωβίσει τις σκέψεις των σοβιετικών ανθρώπων στις τράπεζες δεδομένων και με αυτό τον τρόπο να παρακολουθεί κάθε άνθρωπο.

Αυτό το δεύτερο άρθρο το αναμετέδωσαν όλες οι «Φωνές» που υπήρχαν -η «Φωνή της Αμερικής», το «Μπι μπι σι», το «Ντόιτσε Βέλε»- 15 φορές σε διάφορες γλώσσες της ΣΕ και των χωρών του σοσιαλιστικού στρατοπέδου.

Μετά ακολούθησε ολόκληρη σειρά από αναδημοσιεύσεις αυτών των βρωμερών λίβελων και σε άλλες ηγετικές καπιταλιστικές εφημερίδες -και σε αμερικάνικες, και σε δυτικοευρωπαϊκές και σειρά νέων άρθρων. Τότε άρχισαν να συμβαίνουν διάφορα φοβερά πράγματα. Το 1970 πετούσα με ΙΛ-62 από το Μόντρεαλ για Μόσχα. Ο έμπειρος πιλότος αισθάνθηκε ότι κάτι δεν πάει καλά όταν πετούσαμε πάνω από τον Ατλαντικό και γύρισε πίσω. Από ό,τι αποδείχθηκε κάτι είχαν ρίξει στα καύσιμα. Δόξα τω θεώ όλα πέρασαν όμως παραμένει το αίνιγμα ποιος και γιατί το έκανε αυτό. Λίγο αργότερα στη Γιουγκοσλαβία πάνω στο αυτοκίνητό μας λίγο ακόμη και θα έπεφτε ένα φορτηγό, ο οδηγός από θαύμα κατόρθωσε να στρίψει το αυτοκίνητο.

Και όλη μας η αντιπολίτευση, μεταξύ των οποίων και η οικονομική, ρίχτηκε εναντίον μου. Στις αρχές του 1972 στην «Ισβέστια» δημοσιεύθηκε το άρθρο «Διδάγματα της ηλεκτρονικής έκρηξης» του Μίλνερ, αναπληρωτής του Γκ. Α. Αρμπάτοφ -διευθυντής του Ινστιτούτου για τις ΗΠΑ. Σε αυτό προσπαθούσε να αποδείξει ότι στις ΗΠΑ η ζήτηση για ηλεκτρονικές μηχανές έπεσε. Σε μια σειρά από εισηγητικά σημειώματα στην ΚΕ του ΚΚΣΕ από οικονομολόγους που ήταν σε ταξίδια στις ΗΠΑ, η χρησιμοποίηση της ηλεκτρονικής τεχνολογίας για τη διεύθυνση της οικονομίας εξισώνονταν με τη μόδα της αφηρημένης ζωγραφικής. Τάχα μου οι καπιταλιστές αγοράζουν τις μηχανές μόνο επειδή είναι της μόδας και για να δειχθούν σύγχρονοι.

Ολα αυτά αποπροσανατόλισαν την καθοδήγηση.

Ναι, ξέχασα να πω, πως αυτό συνετέλεσε στην αρνητική έκβαση για την πρότασή μας. Η όλη υπόθεση είναι ότι ο Γκαρμπούζοφ είπε του Κοσύγκιν, ότι η ΚΑΔ θα γίνει οργάνωση με την βοήθεια της οποίας η ΚΕ του ΚΚΣΕ θα ελέγχει αν σωστά ο Α. Ν. Κοσύγκιν και το Υπουργικό Συμβούλιο διευθύνουν την οικονομία. Και κατ’ αυτόν τον τρόπο προδιάθεσε τον Α. Ν. Κοσύγκιν εναντίον μας και από τη στιγμή που αυτός είχε αντίρρηση, είναι φυσικό η πρόταση για τη ΚΑΔ δεν έγινε αποδεκτή. Ομως αυτό το έμαθα μετά από δυο χρόνια.

Στη συνέχεια έγινε αποδεκτή η καμπάνια για τον αναπροσανατολισμό των βασικών προσπαθειών και μέσων στη διεύθυνση των τεχνολογικών διαδικασιών. Αυτό το κτύπημα ήταν πολύ καλά υπολογισμένο γιατί ο Α. Π. Κιριλένκο, ο Α. Ν. Κοσύγκιν και ο Λεονίντ Ιλιτς ήταν τεχνολόγοι ως προς τη μόρφωση και αυτά ήταν πολύ κοντινά και κατανοητά.

Το 1972 έγινε Πανενωσιακή Σύσκεψη υπό την καθοδήγηση του Α. Π. Κιριλένκο, στην οποία το κύριο βάρος δινόταν στην πλευρά της διεύθυνσης των τεχνολογικών διαδικασιών με σκοπό να κάνουν πιο αργές τις εργασίες στα Αυτόματα Συστήματα Διεύθυνσης (ΑΣΔ) και να δώσουν προτεραιότητα στα ΑΣΔ των τεχνολογικών διαδικασιών.

Οι απολογισμοί, που αποστέλλονταν στην ΚΕ του ΚΚΣΕ, αποτελούσαν, κατά τη γνώμη μου, έξυπνα οργανωμένη από την αμερικάνικη ΣΙΑ καμπάνια παραπληροφόρησης ενάντια στις προσπάθειας για βελτίωση της οικονομίας μας. Σωστά υπολόγιζαν ότι ένα τέτοιο σαμποτάζ ήταν ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος να κερδίσουν στον οικονομικό ανταγωνισμό, φτηνός και αξιόπιστος. Τότε κατόρθωσα να κάνω το εξής: Ζήτησα από το σύμβουλό μας σε θέματα επιστήμης στην Ουάσιγκτων να κάνει εισήγηση την οποία ο Α. Φ. Ντομπρίνιν θα έστελνε στην ΚΕ του ΚΚΣΕ για το πώς «έπεσε» η δημοτικότητα των μηχανών στις ΗΠΑ. Το όλο ζήτημα ήταν πως τα μέλη του ΠΓ δε διαβάζουν όλα τα σημειώματα που αποστέλλουν οι διάφοροι αποσταλμένοι, δεν μπορούν και όλα να τα διαβάσουν, όμως τα σημειώματα που στέλνει ο πρέσβης -και μάλιστα από μια ηγέτιδα χώρα όπως είναι οι ΗΠΑ- μοιράζονται σε όλα τα μέλη του ΠΓ και τα διαβάζουν. Γι’ αυτό και οι υπολογισμοί βγήκαν αληθινοί και αυτό έκανε το χτύπημα ελαφρύτερο. Ετσι δεν έγινε κατορθωτό να διαλύσουν τη θεματολογία για τα ΑΣΔ.

Εκείνη την περίοδο ετοιμάζαμε το σύστημα Κίντσεφ, κάναμε υπολογισμούς για εισαγωγή - όπως πόσα στελέχη χρειάζονται, ασχοληθήκαμε πολύ στην ανώτατη σχολή (με τη βοήθεια του Ζιμέριν), ανοίξαμε ειδικές νέες σχολές στο Νοβοσιμπίρσκ, στη Μόσχα κ.α. Υπήρχε έδρα από το 1967, και ανοίχθηκαν το 1970 σχολές διεύθυνσης και εφαρμοσμένων μαθηματικών. Τον καιρό διεξαγωγής του 25ου συνεδρίου του ΚΚΣΕ έγινε προσπάθεια να σβηστούν τα αρχικά ΚΑΣΔΟ, να αφαιρεθούν λες και ποτέ δεν υπήρξαν. Εγραψα ειδικό σημείωμα προς την ΚΕ του ΚΚΣΕ όταν δημοσιεύθηκαν οι «Βασικές κατευθύνσεις», για να επαναφέρουν το ΚΑΣΔΟ, δηλαδή να δημιουργηθούν κλαδικά συστήματα διεύθυνσης (στα κλαδικά και τελείωσε) και στη συνέχεια να τα συνενώσουμε σε επίπεδο επικράτειας και αυτή μου η διατύπωση έγινε αποδεκτή. Και στο 26ο συνέδριο έγινε το ίδιο. Εδώ είχαμε προετοιμαστεί καλύτερα, αποστείλαμε υλικά στην επιτροπή που προετοίμαζε όχι απλώς τις κατευθύνσεις, αλλά την ομιλία του Λ. Ι. Μπρέζνιεφ, τον Απολογισμό. Κίνησα το ενδιαφέρον όλων των μελών της επιτροπής, και του κυριότερου απ’ αυτούς του Γκ. Ε. Τσουκάνοφ ο οποίος επισκέφθηκε τον ινστιτούτο του Ντανιλτσένκο και του άρεσε πάρα πολύ και υποσχέθηκε πως θα προωθήσει την υπόθεση. Κατ’ αρχάς ήθελαν να το συμπεριλάβουν στην ομιλία στην Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΣΕ τον Οκτώβρη του 1980, όμως λόγω χρόνου δεν πέρασε. Στη συνέχεια προσπάθησαν να το συμπεριλάβουν στον Απολογισμό, όμως και αυτή η εισήγηση ήταν αρκετά μεγάλη και έτσι ή το συρρίκνωσαν ή το πέταξαν. Ομως παρ’ όλα αυτά στον Απολογισμό ειπώθηκαν πολύ περισσότερα για την υπολογιστική τεχνική από ό,τι ήθελαν στην αρχή. Ταυτόχρονα με συμβούλεψαν να αρχίσω μια καμπάνια στην «Πράβντα», ο αρχισυντάκτης της «Πράβντα» ο Αφανάσιεφ ήταν από τους οπαδούς της διεύθυνσης και δημοσίευσε το άρθρο μας με τίτλο «Για όλη τη χώρα». Και το γεγονός ότι έδωσε τέτοιο τίτλο σημαίνει ότι το συζήτησαν στις κορυφές ...



Το παρόν άρθρο δημοσιεύεται μεταφρασμένο από το περιοδικό της Ενωσης Κομμουνιστών της Ουκρανίας «Μαρξισμός και σύγχρονη εποχή», τεύχος 1/2004. Η μετάφραση ενδεχομένως παρουσιάζει προβλήματα ακριβούς απόδοσης στα ελληνικά ορισμένων πολύ ειδικών επιστημονικών όρων. Από τον πρόλογο στο άρθρο:
«Ο Βίκτορ Μιχάιλοβιτς Γκλουσκόφ δεν σταμάτησε ούτε λεπτό να παλεύει για τις ιδέες του. Εως την τελευταία του πνοή υπήρξε φλογερός προπαγανδιστής του ΚΑΣΔΟ και έκανε τα πάντα για να εισαχθεί στη ζωή. Οντας βαριά άρρωστος και γνωρίζοντας πως πλησιάζει το τέλος του μαγνητοφώνησε τις σκέψεις του λες και έκανε απολογισμό της ζωής του, της δράσης των κολεκτίβων στις οποίες ήταν επικεφαλής, τις εκτιμήσεις για αυτές ή άλλες αποφάσεις του κόμματος και της κυβέρνησης στο τομέα της ανάπτυξης της υπολογιστικής τεχνικής και της διεύθυνσης της οικονομίας. Αυτές του οι σημειώσεις δημοσιεύτηκαν υπό τον τίτλο «Υποθήκες για όσους μένουν» στο βιβλίο που εκδόθηκε στα 80χρονα από τη γέννησή του με τίτλο «Ο ακαδημαϊκός Γκλουσκόφ, ο πιονέρος της κυβερνητικής». Σήμερα δημοσιεύουμε αποσπάσματα που είναι αφιερωμένα στο θέμα ΚΑΣΔΟ».

[1] Σ. μ.: υπολογισμοί της κατανάλωσης σε αξίες χρήσης και όχι σε αξίες.