Η ΕΥΘΥΝΗ ΜΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Η φετινή χρονική σύμπτωση της 1ης Μάη και του Πάσχα και η μεταφορά της εργατικής Πρωτομαγιάς στις 11 Μάη βασάνισε αρκετά την Ξένια, μαθήτρια της Α΄ Γυμνασίου. Θα πήγαινε άραγε εκείνη την ημέρα στο Γυμνάσιο; Θα πήγαιναν οι καθηγητές της ή και συμμαθητές της; Σε αυτή την ανησυχία της συνέτεινε και η κατάπτυστη απόφαση της κυβέρνησης και ειδικά του Υπουργείου Παιδείας που ζήτησε από τους εκπαιδευτικούς να δουλέψουν ή να γίνουν «δηλωσίες» για το αν επιθυμούν να συμμετάσχουν στις πρωτομαγιάτικες απεργιακές εκδηλώσεις. Ο μπαμπάς, η μαμά και ο μικρός αδελφούλης στη διαδήλωση και αυτή σχολείο; «Μα πώς να μην πάω σχολείο;», έλεγε και ξανάλεγε στους γονείς της. «Θα μείνω πίσω στα μαθήματα!», διαβεβαίωνε. Και ίσως το μυαλουδάκι της να σκεφτόταν ακόμα για το πώς θα το έπαιρναν οι φίλες της ή τι θα λέγανε άραγε οι καθηγητές της, αν μάθαιναν ότι αυτή μόνη (;!) από την τάξη πήγε στη διαδήλωση, όταν τα υπόλοιπα παιδιά θα έκαναν μάθημα. Τελικά η Ξένια δεν πήγε στο μάθημα! Μετά από μια βδομάδα διεξοδικών συζητήσεων με τους γονείς, για τη σημασία αυτής της ημέρας, δήλωσε πως θα πάει τελικά στη διαδήλωση και όχι στο σχολείο.

Ομως, αν πιαστούμε από αυτό το πολύ συγκεκριμένο παράδειγμα, που σίγουρα αποτέλεσε ζήτημα και σε άλλες ελληνικές οικογένειες, θα δούμε ότι τα πράγματα είναι πολύ σύνθετα. Οτι η διαμόρφωση της πολιτικής συμπεριφοράς και συνείδησης ξεκινά τελικά πολύ πιο νωρίς απ’ ό,τι ίσως νομίζουμε οι περισσότεροι. Το αστικό κράτος πολύ νωρίς φροντίζει να «διαπαιδαγωγήσει» τους αυριανούς «πολίτες» του, ώστε πειθήνια να μη σκεφτούν ούτε για μια στιγμή, ούτε για ένα λεπτό, την περίπτωση αμφισβήτησης του αστικού συστήματος. Αλήθεια τι μπορούν να κάνουν στις σημερινές συνθήκες οι κομμουνιστές, το Κόμμα τους, γενικότερα το λαϊκό κίνημα κόντρα στον οδοστρωτήρα της αστικής ιδεολογίας;

Σίγουρα αυτό το ερώτημα δεν μπορεί να απαντηθεί μονομιάς, αφού πρέπει ν’ αποτελέσει ζήτημα βασανιστικής σκέψης κάθε προοδευτικού ανθρώπου. Σε αυτήν την προσπάθεια, οπωσδήποτε, συμβάλλει η δημοσίευση των Θέσεων της ΚΕ του ΚΚΕ για τη δράση του Κόμματος και τα προβλήματα της νεολαίας και η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη που θα ακολουθήσει. Ας κάνουμε όμως μια πρώτη προσπάθεια προσέγγισης ορισμένων πλευρών του ζητήματος.

 

ΠΟΣΟ ΝΩΡΙΣ;

Σε έρευνα που έκανε ο ΟΗΕ στις ΗΠΑ -όταν ακόμη υπήρχε η ΕΣΣΔ- σε παιδιά ηλικίας 3-4 χρόνων, τους ζήτησε να επιλέξουν από όλες τις σημαίες του κόσμου την «πιο όμορφη» και την «πιο αντιπαθητική». Η συντριπτική πλειοψηφία των παιδιών διάλεξε ως «πιο όμορφη» την αμερικάνικη, ενώ ως «πιο αντιπαθητική» την κόκκινη σημαία της Σοβιετικής Ενωσης, με το σφυροδρέπανο. Το αποτέλεσμα δεν ήταν τυχαίο! Οπως σημειώνουν διάφοροι ερευνητές η πολιτική κοινωνικοποίηση ξεκινά σε πολύ μικρή ηλικία, μέσα από διάφορους συμβολισμούς, που έχουν συγκεκριμένο αρνητικό και θετικό «φορτίο» και που «εμπεδώνονται» από τα μικρά παιδιά υποσυνείδητα[1].

Συχνά, κάτω από το βάρος και των εξελίξεων ή των βιωμάτων τους τα παιδιά διαμορφώνουν αντίληψη και πολιτικές προτεραιότητες. Στο πρόσφατο συνέδριο του ΚΚ Ουκρανίας, μια αντιπρόσωπος αναφέρθηκε στις συνέπειες που έχουν για την τρυφερή παιδική ηλικία τα αδιέξοδα του καπιταλισμού. Στο παιχνίδι «αν ήμουνα πρόεδρος», ένα παιδάκι προσχολικής ηλικίας είπε το εξής: «Αν ήμουνα πρόεδρος θα έβρισκα δουλιά σε όλους τους μπαμπάδες και τις μαμάδες για να έχουνε λεφτά και να μην τσακώνονται».

Ερευνες που έγιναν στις ΗΠΑ, στη Γερμανία και στη Βρετανία για την πολιτική συνείδηση των παιδιών και αφορούσαν τις ηλικίες από 11 έως 18 χρονών, έδειξαν πολλές διαφορές και ιδιομορφίες στη διαμόρφωση της συνείδησης σε αυτές τις ηλικίες. Ετσι για παράδειγμα βεβαιώνεται πως η πιο εντατική περίοδος διαμόρφωσης των πολιτικών αντιλήψεων είναι η ηλικία των 11-13 χρονών. Αργότερα, στην ηλικία των 15 χρονών αυτές οι αντιλήψεις γίνονται βέβαια γενικότερες, αρχίζει να γίνεται πιο κατανοητή η σχέση, η σύνδεση των πολιτικών πράξεων και των αποτελεσμάτων τους, ενώ στην ηλικία των 16-18 χρονών αυτές οι γνώσεις πλουτίζουν σε ποσότητα και συστηματοποιούνται ακόμη περισσότερο. Συνδέονται έτσι με τη διαμόρφωση της γενικότερης κοσμοθεωρητικής αντίληψης που διαμορφώνει ο νέος[2].

Σίγουρα αυτά τα αποτελέσματα μπορεί να διαφέρουν από κοινωνία σε κοινωνία, να βαραίνουν σε αυτά και διάφορες ιστορικές και πολιτικές ιδιαιτερότητες που βιώνονται έντονα από το λαό και τη νέα γενιά, π.χ. ο εμφύλιος πόλεμος ή το στρατιωτικό πραξικόπημα κλπ. Ακόμη όμως και με αυτήν την παρατήρηση πρέπει να πάρουμε υπόψη μας πως η πολιτική αντίληψη αρχίζει να διαμορφώνεται σε μικρές σχετικά ηλικίες.

 

Η «ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ» ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

Υπάρχει η άποψη -και την ακούμε συχνά, ακόμη και σε προοδευτικές και αριστερές οικογένειες- ότι «εγώ είμαι αντικειμενικός, αφήνω τα παιδιά να σχηματίσουν πολιτική άποψη μόνα τους, χωρίς να τα καταπιέζω». Τι μπορεί να εννοεί άραγε ο καθένας με αυτήν τη θέση; Μήπως εννοεί πως δεν πρέπει να επιβάλλουμε τις πολιτικές απόψεις στα μικρά παιδιά ή ότι δεν πρέπει να κουβεντιάζουμε πολιτικά ζητήματα με τα παιδιά, επειδή δεν ενηλικιώθηκαν ή επειδή ακόμη είναι μακριά από την ενηλικίωση;

Αυτή η αντίληψη περί «αντικειμενικότητας», ακόμη και αν προέρχεται από καλόπιστες διαθέσεις, κάνει ένα θεμελιακό λάθος: Βλέπει την κοινωνία μας «αποστραγγισμένη» από την ουσία της. Δηλαδή από το ότι έχουμε να κάνουμε με μια ταξική, ανταγωνιστική κοινωνία, στην οποία διεξάγεται ένας πραγματικός πόλεμος! Οχι, δε μιλάμε για τον λεγόμενο «πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία», για τον οποίο μας πιπιλίζουν τα μυαλά οι ιμπεριαλιστές, οργανώνοντας προβοκάτσιες για να τους πιστέψουμε, αλλά για τον πόλεμο ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία που χαρακτηρίζει εδώ και αιώνες την καπιταλιστική κοινωνία μας και οδηγεί δισεκατομμύρια ανθρώπους σε όλον τον πλανήτη και σε καθημερινή βάση να χύνουν ποτάμια ιδρώτα κι αίματος για την επιβίωση.

Και αυτό δεν είναι υπερβολή. Σήμερα, όσο και αν το μαστίγιο του επιστάτη αντικαταστάθηκε από την κάμερα παρακολούθησης και ο «χακίχρωμος» δικτάτορας από τον «κουστουμάτο» βουλευτή, η κοινωνία μας εξακολουθεί να είναι μια βαθιά διαιρεμένη κοινωνία, στην οποία ο εργάτης εξακολουθεί να παράγει υπεραξία και να βρίσκεται σε καθεστώς σκληρής εκμετάλλευσης από τον καπιταλιστή. Αλλωστε φροντίζουν να μας το θυμίζουν με μέτρα όπως η λεγόμενη «διευθέτηση του εργάσιμου χρόνου». Ολα για τα υπερκέρδη του κεφαλαίου!

Αυτό, που το βιώνει ο εργάτης και η εργάτρια, ο άνεργος και η άνεργη, ο φτωχός αγρότης και ο μικρομεσαίος, γιατί δεν πρέπει να το πει στα παιδιά του; Μήπως άραγε περιμένει να τους το μάθει η δήθεν «αντικειμενική» κοινωνία ή μήπως το δήθεν «απολίτικο» σχολείο;

Αλήθεια, αν πράγματι ζούμε σε μια «αντικειμενική» και «πλουραλιστική» κοινωνία, πώς εξηγείται το φετινό γεγονός της πλύσης εγκεφάλου που ξεκίνησε χέρι-χέρι το Υπουργείο Παιδείας με την ΕΕ, μιας στυγνής προπαγάνδας υπέρ του λεγόμενου «ευρωσυντάγματος»; Σε αυτό μάλιστα το ειδικό πρόγραμμα «στραγγαλισμού» της σκέψης, με τον εύηχο τίτλο «Ανοιξη της Ευρώπης», εντάχθηκαν εκατοντάδες δημοτικά σχολεία και γυμνάσια απ’ όλη τη χώρα. Από αυτήν την τρυφερή ηλικία θέλουν τα παιδιά να εμπεδώσουν πως άλλος δρόμος από τον «ευρωμονόδρομο», από την υποταγή και συμμετοχή στους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς της ΕΕ και του ΝΑΤΟ δεν μπορεί να υπάρξει!

Αλήθεια, γιατί τα παιδιά δε μαθαίνουν ποτέ στα σχολικά έδρανα πως επί 3 ολόκληρα χρόνια το μόνο κράτος που έδινε συνολικά τη μάχη με το φασισμό ήταν η ΕΣΣΔ, χάρη στο οποίο και στις τεράστιες θυσίες του λαού της έγινε κατορθωτό να νικηθεί το φασιστικό τέρας; Βεβαίως χωρίς να παραβλέπουμε τα λαϊκά εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα που αναπτύχθηκαν στις χώρες κατοχής.

Γιατί ουσιαστικά δε μαθαίνουν στα σχολικά θρανία τον πραγματικό ρόλο του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ, της ΕΠΟΝ, ούτε για το ρόλο που έπαιξε το ΚΚΕ στη δημιουργία τους, στην ενδυνάμωσή τους, στη στρατηγική τους; Γιατί δε μαθαίνουν τι έκανε εκείνη τη δύσκολη περίοδο ο «καθωσπρέπει» αστικός πολιτικός κόσμος;

Γιατί στο σχολείο τους λένε ότι η 9η Μάη είναι η «ημέρα της Ευρώπης» και όχι η ημέρα της Αντιφασιστικής Νίκης των λαών;

Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε πολλά ακόμη παραδείγματα, όμως η ουσία δεν αλλάζει: Το σύστημα, μέσα από τα σχολικά έδρανα, την τηλεόραση και τα άλλα ΜΜΕ, την εκκλησία και άλλους φορείς του, κάνει σοβαρή πολιτική δουλιά στη νεολαία, από μικρή ηλικία.

Ο Λένιν έγραφε σχετικά: «Ο όρος «απολιτικότητα» είτε «μη πολιτικότητα» της παιδείας δεν είναι παρά υποκρισία της αστικής τάξης, δεν είναι τίποτα άλλο παρά εξαπάτηση των μαζών, που κατά 99% είναι ταπεινωμένες από την κυριαρχία της εκκλησίας, της ατομικής ιδιοκτησίας κλπ. Η αστική τάξη, κυριαρχώντας σε όλες εκείνες τις χώρες που τώρα είναι ακόμη αστικές, ασχολείται ακριβώς μ’ αυτή την εξαπάτηση των μαζών... Σε όλα τα αστικά κράτη η σύνδεση του πολιτικού μηχανισμού με την παιδεία είναι εξαιρετικά ισχυρή, αν και η αστική κοινωνία δεν μπορεί να το παραδεχτεί ανοιχτά»[3].

Οπως βλέπουμε, ποτέ η αστική τάξη και το σύστημά δεν είχε παραιτηθεί από αυτήν την πολιτική δουλιά, πάντα όμως καμουφλαρισμένα, δήθεν «απολίτικα»! Σήμερα, χάρη και στον εκσυγχρονισμό των ιδεολογικο-πολιτικών όπλων, αυτή η παρέμβαση γίνεται πιο ραφιναρισμένα, πιο πονηρά, γι’ αυτό και πιο επικίνδυνα!

Να λοιπόν γιατί εμείς οι κομμουνιστές, όλοι οι ριζοσπαστικοί, προοδευτικοί άνθρωποι δεν μπορούμε και δεν πρέπει να κάτσουμε με σταυρωμένα χέρια. Δεν πρέπει να δίνουμε σημασία στις υποκρισίες περί «αντικειμενικότητας» και πολιτικής κρίσης, που δήθεν κάθε άνθρωπος διαμορφώνει από μόνος του. Πρέπει ο καθένας μας και όλοι μαζί συλλογικά να αναλάβουμε τις ευθύνες μας στη διαφώτιση και πολιτική διαπαιδαγώγηση της νέας γενιάς!

 

ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΤΟΧΕΥΣΟΥΜΕ;

Εδώ πρέπει να πάρουμε υπόψη μας και τις μεθόδους ιδεολογικής παρέμβασης που γίνεται από το σύστημα. Ετσι π.χ. είδαμε, στο προαναφερόμενο πρόγραμμα για τη «συνταγματική συνθήκη» της ΕΕ, όχι απλώς να κηρύσσουν στα παιδιά την ανάγκη καταστολής και συρρίκνωσης των λαϊκών και κοινωνικών δικαιωμάτων, αλλά να τους προωθούν αυτές τις αντιλήψεις μέσα από «παιχνίδια σκέψης». Τους έβαζαν για παράδειγμα στο δίλημμα αν η ΕΕ ήταν ένα αερόστατο που έχανε ύψος, ποια δικαιώματα-βαρίδια θα έπρεπε να πετάξει, ώστε να ελαφρύνει το σκάφος και να συνεχίσει να πετάει;

Το παράδειγμα αυτό είναι πολύ χαρακτηριστικό. Δείχνει πως η ουσία της ιδεολογικοπολιτικής παρέμβασης στη νέα γενιά δε βρίσκεται απλώς στην αφομοίωση κάποιων «δογμάτων» και κάποιων συνθημάτων. Εχει μεγάλη σημασία τι θα πεις και πώς θα το πεις.

Σωστά λοιπόν σημειώνεται στις Θέσεις της ΚΕ του ΚΚΕ πως: «Κλειδί αποτελεί η εκπλήρωση από το Κόμμα, στον ανώτατο δυνατό βαθμό, και με ποιοτικά κριτήρια, του καθήκοντος να εκλαϊκεύεται στη νεολαία, σε όσο γίνεται μεγαλύτερο μέρος της, η μαρξιστική - λενινιστική ιδεολογία. Να εκλαϊκεύεται η φιλοσοφία και μεθοδολογία της, προκειμένου, όσο το επιτρέπουν οι συνθήκες, να σχηματίζει η νεολαία ολοκληρωμένη αντίληψη για τον κόσμο, τις νομοτέλειες, την αλληλοσύνδεση των φαινομένων»[4].

Την ίδια ώρα και αυτή η σημαντική πλευρά της δουλιάς μας δε φτάνει! Ο Β. Ι. Λένιν στην ομιλία του στο 3ο συνέδριο της Ενωσης Κομμουνιστικής Νεολαίας της Ρωσίας, στις 2.10.1920, υπογράμμιζε σχετικά: «Φυσικά από πρώτη άποψη μας έρχεται στο μυαλό η σκέψη ότι να μάθουμε τον κομμουνισμό σημαίνει να αφομοιώσουμε το σύνολο των γνώσεων, που εκθέτονται στα κομμουνιστικά εγχειρίδια, φυλλάδια και έργα. Ενας τέτοιος ορισμός, όμως, θα ήταν πολύ χοντροκομμένος και λειψός. Αν η μελέτη του κομμουνισμού βρισκόταν μόνο στην αφομοίωση εκείνων που λένε τα κομμουνιστικά βιβλία και τα φυλλάδια εντύπων, τότε πολύ εύκολα θα μπορούσαμε να βγάλουμε κομμουνιστές παπαγάλους ή καυχησιάρηδες, αυτό όμως θα μας προξενούσε ζημιά και βλάβη …»[5].

Και συνεχίζει ο Λένιν: «Αν βάζατε τούτο το ερώτημα: γιατί η θεωρία του Μαρξ μπόρεσε να κατακτήσει εκατομμύρια και δεκάδες εκατομμύρια καρδιές της πιο επαναστατικής τάξης, δεν θα μπορούσατε να πάρετε παρά μια μόνο απάντηση: αυτό έγινε, γιατί ο Μαρξ στηρίχθηκε στο γερό θεμέλιο των ανθρώπινων γνώσεων, που κατακτήθηκαν μέσα στον καπιταλισμό. Ο Μαρξ αφού μελέτησε τους νόμους ανάπτυξης της ανθρώπινης κοινωνίας, κατάλαβε ότι είναι αναπόφευκτη η ανάπτυξη του καπιταλισμού που οδηγεί στον κομμουνισμό και το κυριότερο, χάρη στην αφοσίωση όλων εκείνων που έδωσε η προγενέστερη επιστήμη, το απέδειξε αυτό στηριζόμενος αποκλειστικά στην πιο ακριβή, στην πιο λεπτομερειακή, στην πιο βαθιά μελέτη της καπιταλιστικής κοινωνίας. Ολα όσα είχε δημιουργήσει η ανθρώπινη κοινωνία τα επεξεργάστηκε κριτικά, χωρίς να παραμελήσει ούτε ένα σημείο. Ολα όσα δημιούργησε η ανθρώπινη σκέψη, τα ξαναδούλεψε, τα κριτίκαρε, τα έλεγξε μέσα στο εργατικό κίνημα και έβγαλε τα συμπεράσματα εκείνα που δεν μπορούσαν να βγάλουν οι άνθρωποι που ήταν περιορισμένοι μέσα στα αστικά πλαίσια ή δεμένοι με τις αστικές προλήψεις»[6].

Ποιο σύγχρονο συμπέρασμα θα μπορούσαμε να βγάλουμε από τις παραπάνω διαπιστώσεις του Λένιν; Είναι φανερό πως το έργο που πρέπει να κάνουμε δεν είναι απλό. Δε φτάνει δηλαδή η συνθηματολογία, το να πούμε στα παιδιά ένα-δύο καλά πράγματα για την ανάγκη του αγώνα, της πρωτοπορίας του που είναι το ΚΚΕ. Χρειάζεται να τα φέρουμε κοντά με όλον τον πλούτο, την ομορφιά του αγώνα και τις πολύμορφες κατακτήσεις του λαϊκού κινήματος. Τα παιδιά να βιώσουν όσο γίνεται από κοντά και να κάνουν «δικά» τους μεγάλα έργα του λαϊκού μας πολιτισμού, αλλά και τη λαϊκή πάλη.

Στις «Θέσεις» της ΚΕ του ΚΚΕ σημειώνεται σχετικά: «Το καθήκον της διάδοσης των κοσμοθεωρητικών, δηλαδή, ιδεών του επιστημονικού σοσιαλισμού είναι αναπόσπαστα δεμένο με την πάλη της νεολαίας, με τη συμμετοχή των νέων εργαζομένων στο εργατικό κίνημα […].

Η ιδεολογική δράση του Κόμματος να συνδέεται με την καθημερινή δράση, αλλά και να έχει και σχετική αυτοτέλεια. Να συνδέεται με την τέχνη και τον πολιτισμό, την αισθητική καλλιέργεια. Η δράση του Κόμματος στο μέτωπο της τέχνης και του πολιτισμού να είναι αναπόσπαστο στοιχείο της δράσης στη νεολαία, γιατί η τέχνη ενισχύει τις ικανότητες και την αγωνιστικότητα»[7].

 

Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ

Η πολιτική συνείδηση της νέας γενιάς δεν εμφανίζεται βέβαια σε ένα «αποξηραμένο» από κοινωνικό-πολιτικές επιδράσεις περιβάλλον. Το αντίθετο συμβαίνει! Πρώτα απ' όλα το οικογενειακό, συγγενικό αλλά και συνολικότερα το κοινωνικό περιβάλλον αποτελεί υποχρεωτική, αναντικατάστατη συνθήκη διαμόρφωσης της πολιτικής συνείδησης. Εχουν τεράστια σημασία τα ανάλογα βιώματα του παιδιού, η κοινωνικό-ταξική προέλευσή του.

Οπως σημειώνεται στις Θέσεις της ΚΕ του ΚΚΕ: «Η θέση της νέας γενιάς στην κοινωνία, οι κοινωνικές της λειτουργίες, οι δυνατότητές της προκαθορίζονται από την τάξη που τη γέννησε, από την εξέλιξη της ταξικής διάρθρωσης, και από την ανάπτυξη της ταξικής πάλης στο κοινωνικό σύστημα. Δε συνιστά ιδιαίτερη τάξη. Είναι αναπόσπαστο στοιχείο της κοινωνικοταξικής διάρθρωσης. Λόγω της θέσης της στην κοινωνία, η νεολαία και το κίνημά της δεν μπορεί να προβάλει αυτοτελή πρόταση διεξόδου, παρά μόνον ως αναπόσπαστο στοιχείο της εργατικής τάξης και του εργατικού κινήματος. Με βάση την ταξική διάρθρωση της ελληνικής καπιταλιστικής κοινωνίας, τις γενικότερες τάσεις, το μεγαλύτερο μέρος της νεολαίας, είτε ως καταγωγή είτε ως θέση στην παραγωγική διαδικασία, ανήκει στη σύγχρονη εργατική τάξη»[8].

Το παραπάνω γεγονός δεν είναι βέβαια ικανό από μόνο του να φέρει τη συνειδητοποίηση των μεγάλων τμημάτων της νεολαίας και την υποστήριξη των πολιτικών λύσεων που προβάλλει το κόμμα της εργατικής τάξης, το ΚΚΕ. Και αυτό γιατί όπως τόνιζε ο Λένιν: «Η ταξική διαίρεση αποτελεί το πιο βαθύ θεμέλιο της διαίρεσης σε πολιτικές ομάδες, αυτή σε τελευταία ανάλυση καθορίζει βέβαια πάντα τη διαίρεση σε ομάδες. Το βαθύ όμως τούτο θεμέλιο αποκαλύπτεται μόνο στο μέτρο που συντελείται η πορεία της ιστορικής εξέλιξης και στο μέτρο που αναπτύσσεται η συνειδητότητα αυτών που συμμετέχουν και δημιουργούν αυτή την εξέλιξη. Αυτή η «τελευταία ανάλυση» πραγματοποιείται μόνο με την πολιτική πάλη…». Αλήθεια όμως για ποια συνειδητότητα και πολιτική πάλη μπορούμε να μιλήσουμε στις μικρές ηλικίες;

Σίγουρα δεν μπορούμε να κάνουμε λόγο για πλήρη πολιτική συνείδηση και συνειδητή πολιτική πάλη στις μικρές ηλικίες, αφού οι βασικές κοσμοθεωρητικές αντιλήψεις διαμορφώνονται στον άνθρωπο στην εφηβική ηλικία και ακόμη αργότερα, όταν μπαίνει στην παραγωγή. Την ίδια ώρα όμως ψήγματα, στοιχεία, εμπειρίες πάνω στις οποίες θα στηριχτεί αυτή η αντίληψη αρχίζουν να διαμορφώνονται πολύ νωρίτερα.

Θα αναφέρω δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα:

«Μπαμπά ψηφίσαμε στο σχολείο».

Παραμονές βουλευτικών εκλογών και ο δάσκαλος στην ΣΤ΄ Δημοτικού αποφάσισε να εφαρμόσει το «εκλογικό παιχνίδι» στο σχολείο. «Μπαμπά, άστα όλη η τάξη ψήφισε ΝΔ και ΠΑΣΟΚ και μόνο εγώ και ένα άλλο κορίτσι ψηφίσαμε ΚΚΕ», ήταν τα λόγια του παιδιού, γεμάτα απογοήτευση. Εννοείται πως της ψηφοφορίας δεν προηγήθηκε καμία πολιτική συζήτηση και τα παιδιά ψήφισαν κάτω από την επίδραση κυρίως των οικογενειακών προτύπων, αλλά και του αισθήματος να είναι «με τους πολλούς», με το «νικητή».

Πιθανόν μια τέτοια ψηφοφορία στο σχολείο στα χρόνια αμέσως μετά τη μεταπολίτευση να είχε ένα θετικό αντίκτυπο. Οτι δηλαδή μια αστική ελευθερία, που είχε κατασταλεί, επανήλθε. Αλλά τι νόημα μπορεί να έχει μια τέτοια διαδικασία σήμερα και μάλιστα χωρίς να έχει προηγηθεί κάποια συζήτηση για το τι εκπροσωπεί, ποια η ιστορία και τι θέσεις έχει το κάθε πολιτικό κόμμα; Γίνεται φανερό πως μια τέτοια κάκιστη «αναπαράσταση» μόνο στην «εμπέδωση» του αστικού πολιτικού συστήματος μπορεί να συμβάλει. Στην αντίληψη της μονόδρομης «επιλογής» ανάμεσα στα δύο κόμματα που εναλλάσσονται στην αστική διακυβέρνηση εδώ και τριάντα χρόνια, στην αφομοίωση πως η μόνη λύση είναι η αστική νομιμότητα.

Οι κομμουνιστές και ριζοσπάστες πρέπει με κάθε ευκαιρία να επιδιώκουμε να κλονίσουμε τα «θεμέλια» αυτής της σιγουριάς για τη δήθεν αιωνιότητα του καπιταλιστικού συστήματος, που πολύμορφα καλλιεργείται στις συνειδήσεις της νέας γενιάς. Να δείχνουμε πως μπορεί να υπάρξει άλλη, εναλλακτική κοινωνία, μέσα από επαναστατικές διαδικασίες: η σοσιαλιστική κοινωνία. Χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, όπου προτεραιότητα και κινητήρια δύναμη δε θα είναι το κέρδος των ελάχιστων, αλλά η ικανοποίηση των αναγκών της λαϊκής πλειοψηφίας.

«Αύριο θα κλείσουμε το δρόμο».

Το κλείσιμο του δρόμου έξω από το δημοτικό (κατασκευής 1923) ήταν μια απόφαση της συνέλευσης των Γονιών, ώστε να πιέσει για την κατασκευή του νέου κτιρίου. Αποφασίστηκε και η συμμετοχή των παιδιών, έτσι η πρόσκληση ήταν σαφής: «Μπαμπά, αύριο μην ξεχαστείς, να είσαι στο σχολείο. Ολοι στις 9 το πρωί να κλείσουμε το δρόμο. Θα κάνουμε διαδήλωση για να μας φτιάξουν νέο σχολείο».

Αλήθεια πόσα παιδιά συμμετέχουν στη χώρα μας κάθε χρόνο σε αντίστοιχες κινητοποιήσεις; Αλλά και σε άλλες, για να μην κλείσει η επιχείρηση στην οποία εργάζονται οι γονείς τους ή για να μπορέσουν οι γονείς να μείνουν στο χωριό και να μην ξεκληριστούν ή ενάντια σε μια πολεμική ιμπεριαλιστική επέμβαση; Σίγουρα δεν υπάρχει μεγαλύτερο «πολιτικό σχολειό» για τα παιδιά από τη συμμετοχή τους στις λαϊκές κινητοποιήσεις, αρκεί βέβαια αυτή η συμμετοχή να είναι κατανοητή κι αποδεκτή από το παιδί.

 

ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΙΣ ΜΙΚΡΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν μπορεί να μην πάρει υπόψη του το γεγονός ότι «τα νεανικά, σε μεγάλο βαθμό διαχρονικού χαρακτήρα, νεολαιίστικα γνωρίσματα περισσότερο από πριν είναι ευάλωτα και εκτεθειμένα στη συστηματική προσπάθεια της άρχουσας τάξης, να κερδίσει τα μυαλά της νεολαίας από όσο γίνεται πιο μικρή ηλικία, πριν ακόμα φθάσει στα θρανία του δημοτικού»[9].

Προβάλει η ανάγκη για μια συστηματικότερη ασχολία με την πολιτική δουλιά στις μικρές ηλικίες. Οπως σημειώνεται στις Θέσεις: «Είναι αναγκαίο και επιτακτικό, όσο ποτέ άλλοτε, το Κόμμα, με συγκροτημένο σχέδιο και στόχους να συμβάλλει στην ανάπτυξη της πολιτικής συνείδησης των νέων ανθρώπων. Στην κατάκτηση αντιμονοπωλιακού, αντιιμπεριαλιστικού κοινωνικού και πολιτικού προσανατολισμού, σε τελευταία ανάλυση αντικαπιταλιστικού. Να αποκτά η νέα γενιά ισχυρά αντισώματα και ιδεολογικοπολιτικά ερείσματα απέναντι στην ολομέτωπη επίθεση του κεφαλαίου»[10].

Το Κόμμα στο παρελθόν είχε και εμπειρίες από τη μορφή οργάνωσης των «Νέων Πρωτοπόρων». Σήμερα όμως το πρόβλημα αυτό δεν πρέπει να το δούμε απλά ως οργανωτικό. Είναι ένα ζήτημα ιδεολογικοπολιτικής παρέμβασης του κόμματος, που πρέπει να βρει τη θέση του στην καθημερινή δουλιά και το σχεδιασμό των κομματικών οργάνων και οργανώσεων, από τα πάνω ως τα κάτω. Μέσα από μια τέτοια διαδικασία σίγουρα το Κόμμα θα βρει στην πορεία και τις πιο κατάλληλες οργανωτικές μορφές για την προώθηση αυτού του καθήκοντος.

Τι θα πρέπει όμως να πάρει υπόψη του το Κόμμα όταν απευθύνεται σ' αυτές τις ηλικίες; Πρόκειται για μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από την ιδιαίτερα ταχύτατη ανάπτυξη, τόσο από την μεριά του οργανισμού, όσο και του ψυχισμού του παιδιού. Βάση για τη διαμόρφωση των προσωπικών χαρακτηριστικών αποτελεί σε αυτήν την ηλικία η δραστηριότητα (σχολείο, αθλητισμός, ενασχόληση με την τέχνη, τη μουσική κλπ.). Στις διαπροσωπικές σχέσεις κυριαρχεί η τάση για τη μεγαλύτερη δυνατή γνωριμία με τον «κόσμο» των ενηλίκων, αλλά και η ανάγκη για αυτοεπιβεβαίωση. Οχι τυχαία λοιπόν στις Θέσεις της ΚΕ σημειώνεται πως: «Η ηλικία των 10-15 χρόνων απαιτεί πολύ ειδικό επεξεργασμένο περιεχόμενο και μορφές δράσης, γιατί είναι μια περίοδος που οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι φορτισμένη με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προεφηβείας και εφηβείας. Η ΚΕ, με βάση και τα συμπεράσματα της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης και μετά το Συνέδριο της ΚΝΕ, χρειάζεται να μελετήσει πιο συγκεκριμένα τη δράση στις ηλικίες των 10-15 χρόνων, με παράλληλη προσπάθεια να ενταχθούν στη συζήτηση και οι γονείς»[11].

Συμπερασματικά, και η πολιτική παρέμβαση του κόμματος σε αυτές τις ηλικίες πρέπει να λαμβάνει υπόψη της τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιόδου αυτής και να οργανώνει αντίστοιχες, πολύμορφες δραστηριότητες, που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες, στα ενδιαφέροντα αυτών των ηλικιών, για να μπορέσει να τις αγκαλιάσει. Να τις αποσπάσει -όσο αυτό μπορεί να επιτευχθεί στις συνθήκες κυριαρχίας του αστικού πολιτισμού- από την επιρροή της αστικής τάξης και των σύγχρονων μέσων που διαθέτει, όπως είναι π.χ. η τηλεόραση, που κάνει «θραύση» σε αυτές τις ηλικίες, «συμβάλλοντας» -μαζί βέβαια και με άλλους παράγοντες- στη διαμόρφωση ηθικών, πολιτιστικών και πολιτικών προτύπων της συνείδησης και των κινήτρων συμπεριφοράς.

Σίγουρα μια τέτοια δραστηριότητα του κόμματος θα πρέπει να έχει «σύμμαχο» κάθε προοδευτικό διανοούμενο και ειδικό που θα ήθελε να συμβάλει, ώστε η νέα γενιά να γνωρίσει και να βιώσει από κοντά μεγάλες στιγμές του λαϊκού μας πολιτισμού, από τη σφαίρα της μουσικής, του θεάτρου, των εικαστικών τεχνών, αλλά και του αθλητισμού, των νέων τεχνολογιών, της τηλεόρασης και του κινηματογράφου κλπ.

Ομως αυτή η δραστηριότητα του Κόμματος σίγουρα θα πρέπει να μπει σε νέα βάση. Να αντιμετωπιστεί με την ανάλογη προσοχή από όλο το Κόμμα, στη βάση των κατευθύνσεων που καθόρισε το 17ο συνέδριο του ΚΚΕ. Η επιτυχία στην προώθηση αυτού του καθήκοντος, της πολιτικοποίησης της νέας γενιάς, της απαλλαγής της από τα διαβρωτικά πρότυπα και τις αξίες της αστικής ιδεολογίας, όπως και της μεγαλύτερης δυνατής συνειδητοποίησης της πάλης για ριζοσπαστικές κοινωνικές αλλαγές, συνδέεται με την αυριανή δυναμικότητα και αποτελεσματικότητα του εργατικού και λαϊκού κινήματος.

 


Ο Ελισαίος Βαγενάς είναι μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ.

[1] Ντ. Ολσάνσκι. «Πολιτική ψυχολογία», 2002, σελ. 149.

[2] Ε. Σεστοπάλ. «Η πολιτική σκέψη των παιδιών και των εφήβων».

[3] Β. Ι. Λένιν: «Λόγος στην Πανρωσική σύσκεψη των πολιτικών διαφωτιστών των διευθύνσεων της λαϊκής παιδείας των κυβερνείων και των νόμων», (3.11.1920). Στη Συλλογή της «Σύγχρονης Εποχής»: «ΛΕΝΙΝ. Για την Αγωγή και την Παιδεία», τ. 2, σελ. 168-169.

[4] Θέσεις της ΚΕ του ΚΚΕ για την Πανελλαδική Συνδιάσκεψη με θέμα: «Η δράση του Κόμματος για τα προβλήματα της νεολαίας. Η στήριξη της ΚΝΕ», Εφημερίδα «Ριζοσπάστης». Κυριακή, 10 Ιούλη 2005.

[5] Β. Ι. Λένιν: «Τα καθήκοντα των Ενώσεων Νεολαίας». Στη Συλλογή της «Σύγχρονης Εποχής»: «ΛΕΝΙΝ. Για την Αγωγή και την Παιδεία», τ. 2, σελ. 150.

[6] Β. Ι. Λένιν: «Τα καθήκοντα των Ενώσεων Νεολαίας». στη Συλλογή της «Σύγχρονης Εποχής»: «ΛΕΝΙΝ. Για την Αγωγή και την Παιδεία», τ. 2, σελ. 152.

[7] Θέσεις της ΚΕ του ΚΚΕ για την Πανελλαδική Συνδιάσκεψη με θέμα: «Δράση του Κόμματος για τα προβλήματα της Νεολαίας. Η στήριξη της ΚΝΕ». Εφημερίδα «Ριζοσπάστης». Κυριακή, 10 Ιούλη 2005.

[8] Θέσεις της ΚΕ του ΚΚΕ για την Πανελλαδική Συνδιάσκεψη με θέμα: «Η δράση του Κόμματος για τα προβλήματα της Νεολαίας. Η στήριξη της ΚΝΕ». Εφημερίδα «Ριζοσπάστης». Κυριακή, 10 Ιούλη 2005.

[9] Θέσεις της ΚΕ του ΚΚΕ για την Πανελλαδική Συνδιάσκεψη με θέμα: «Η δράση του Κόμματος για τα προβλήματα της Νεολαίας. Η στήριξη της ΚΝΕ». Εφημερίδα «Ριζοσπάστης». Κυριακή, 10 Ιούλη 2005.

[10] Θέσεις της ΚΕ του ΚΚΕ για την Πανελλαδική Συνδιάσκεψη με θέμα: «Η δράση του Κόμματος για τα προβλήματα της Νεολαίας. Η στήριξη της ΚΝΕ». Εφημερίδα «Ριζοσπάστης». Κυριακή, 10 Ιούλη 2005.

[11] Θέσεις της ΚΕ του ΚΚΕ για την Πανελλαδική Συνδιάσκεψη με θέμα: «Η δράση του Κόμματος για τα προβλήματα της Νεολαίας. Η στήριξη της ΚΝΕ». Εφημερίδα «Ριζοσπάστης». Κυριακή, 10 Ιούλη 2005.