της Σύνταξης

Η ενεργοποίηση της μνήμης, με αφορμή μία ιστορική επέτειο, έχει τη σημασία της: μπορεί να κινητοποιήσει συναίσθημα και κρίση. Πολύ περισσότερο μπορεί να κεντρίσει την ταξική συνείδηση, όταν οι ιστορικές επέτειοι αφορούν ιστορικά γεγονότα - φάρους για το επαναστατικό εργατικό κίνημα διεθνώς και στην Ελλάδα. Ως τέτοιες θεωρούμε την 89η επέτειο από τη Σοσιαλιστική Επανάσταση στη Ρωσία, 7 Νοεμβρίου του 1917 (παλαιό ημερολόγιο 26 Οκτωβρίου) και την 88η επέτειο από την ίδρυση του ΚΚΕ (ιδρυτικό συνέδριο ΣΕΚΕ 17-23 Νοεμβρίου του 1918).

Με αυτό το στόχο προετοιμάστηκε το παρόν τεύχος Νο 6/2006 της Κομμουνιστικής Επιθεώρησης, θεωρητικού - πολιτικού διμηνιαίου περιοδικού της ΚΕ του ΚΚΕ.

Η Συντακτική Επιτροπή της ΚΟΜΕΠ, σε συνεργασία με την Ιδεολογική Επιτροπή της ΚΕ του ΚΚΕ, όχι μόνο υποδέχεται αυτές τις δύο ιστορικές επετείους, αλλά προετοιμάζεται για τα δύο επόμενα χρόνια, στα οποία διαδοχικά θα κλείσουν 90 χρόνια από την πρώτη επαναστατική κατάκτηση της εργατικής εξουσίας στον 20ό αιώνα και στη συνέχεια από την ίδρυση του ΚΚΕ.

Οποιαδήποτε αναφορά στην Οκτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση στη Ρωσία τροφοδοτεί ερωτήματα για τις αιτίες νίκης της αντεπανάστασης μετά από αρκετές δεκαετίες.

Συχνά γινόμαστε αποδέκτες εκδήλωσης μιας καλοπροαίρετης και αυθόρμητης τάσης αναζήτησης «απλής» (ή απλοϊκής) εξήγησης της αντεπαναστατικής νίκης. Σίγουρα δεν είναι πρόβλημα ατομικό. Την πρώτη ευθύνη γι’ αυτό φέρει το ίδιο το κομμουνιστικό κίνημα - και στην Ελλάδα, αφού στις θεωρητικές και πολιτικές ελλείψεις και τα λάθη του βρίσκεται η ρίζα μη κατανόησης του μακρόχρονου και σύνθετου της ταξικής πάλης για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση, η ρίζα μιας απλοϊκής αντίληψης για την «οριστική» νίκη της επανάστασης με τη διαμόρφωση της σοσιαλιστικής βάσης.

Η ΚΟΜΕΠ, και σε αυτό το τεύχος της, δίνει υλικό θεωρητικού προβληματισμού για τις αιτίες της ήττας. Οι θέσεις που διατυπώνονται, όπως και σε άλλα κείμενα της συγκεκριμένης ζώνης, δεν απηχούν τις θέσεις του ΚΚΕ, οι οποίες βρίσκονται ακόμη σε διαδικασία διαμόρφωσης.

Συμμεριζόμαστε όμως τη θεωρητική αναζήτηση και μάλιστα αυτή που γίνεται στο έδαφος αποκάλυψης όλων των νομοτελειών του νέου σοσιαλιστικού τρόπου παραγωγής, της διαπάλης για την πλήρη επικράτησή του στη νέα κοινωνία, της τάσης αποβολής από το σύνολο των νέων σχέσεων παραγωγής - κατανομής των επιβιώσεων του παρελθόντος. Σε αυτό το έδαφος διερευνούμε την όξυνση της ταξικής πάλης.

Με αυτό το κριτήριο δημοσιεύουμε το άρθρο γερμανού μαρξιστή οικονομολόγου, που διαπραγματεύεται την εξελισσόμενη αντίφαση μεταξύ των σχέσεων της κοινωνικής ιδιοκτησίας και του κεντρικού σχεδιασμού σε σχέση με τα κατάλοιπα των εμπορευματικών - χρηματικών σχέσεων.

Η βαθύτερη ερμηνεία των αιτιών της αντεπαναστατικής καπιταλιστικής παλινόρθωσης και η εξειδίκευση των θέσεών μας για τη σοσιαλιστική οικονομία και γενικότερα τη σοσιαλιστική κοινωνία είναι διαδικασίες αμφίδρομες, από τις οποίες εξαρτάται η ανάπτυξη της επαναστατικής συνείδησης. Και βέβαια, όταν αναφερόμαστε στην επαναστατική συνείδηση, θεωρούμε ότι πρώτ’ απ’ όλα αφορά τη συλλογική συνείδηση του κόμματος, αφορά όμως και την ατομική συνείδηση τουλάχιστον των στελεχών του.

Οπωσδήποτε πρόκειται για διαδικασία σύνθετη και επίπονη, αφού μόνο έτσι διαμορφώνεται η βαθύτερη και πολύπλευρη γνώση. Αλλά το κομμουνιστικό κόμμα είναι φορέας του επιστημονικού κομμουνισμού. Επομένως, για το κομμουνιστικό κόμμα η ιδιότητα της πρωτοπορίας δεν αναιρείται από τις αναρχοσυνδικαλιστικές και άλλες αστικές ελευθεριάζουσες και κολακευτικές απόψεις για τις μάζες της εργατικής τάξης, αλλά και δε χαρίζεται, δεν πιστοποιείται έξω από την ίδια την ταξική πάλη.

Το κομμουνιστικό κόμμα εξ ορισμού συνιστά τη συνένωση της επαναστατικής θεωρίας με την επαναστατική πράξη. Ομως στον ενάμιση και πλέον αιώνα της ιστορίας του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος τα καθήκοντα από αυτή τη συνένωση ήταν μεταβαλλόμενα καθώς και τα αποτελέσματά τους.

Οι σύγχρονες συνθήκες της ταξικής πάλης, μεταξύ των οποίων και η νόμιμη συμμετοχή σε αλλεπάλληλες αστικές εκλογικές διαδικασίες, ο ταξικός εκφυλισμός συνδικαλιστικών οργανώσεων με τη μακρόχρονη ενσωμάτωσή τους στους θεσμούς του συστήματος, καθιστούν πολύ πιο δύσκολο και περίπλοκο το διπλό καθήκον: Αφ’ ενός να συνδέεται το κόμμα με τις μάζες μέσω αγωνιστικών, ταξικά προσανατολισμένων δεσμών, ασκώντας την ιδεολογική και πολιτική του επίδραση, αφετέρου σταθερά και μακρόχρονα να προωθεί με επιστημονικότητα, ταξικότητα και συλλογικότητα τη θεωρητική παραγωγή, τον εμπλουτισμό της επαναστατικής ιδεολογίας.

Με αφορμή την 88η επέτειο από την ίδρυση του κόμματός μας, του ΚΚΕ, στο παρόν τεύχος ανοίγουμε μέσω σχετικής αρθρογραφίας δύο ζητήματα:

α) Την ανάπτυξη της επαναστατικής συνείδησης σε μη επαναστατικές συνθήκες.

β) Τη δουλιά μας στους νέους εργάτες και τις νέες εργάτριες.

Τα άρθρα γράφτηκαν πριν την πραγματοποίηση του α΄ και β΄ γύρου για την ανάδειξη δημάρχων και νομαρχών, δημοτικών και νομαρχιακών συμβούλων, ενώ το παρόν σημείωμα ολοκληρώθηκε μόλις την επαύριον του α΄ γύρου. Η μελέτη των εκλογικών αποτελεσμάτων μπορεί να συμβάλλει στη συνέχιση και εμβάθυνση των θεμάτων και προβληματισμών που θίγονται σε αυτά τα δύο άρθρα. Οπωσδήποτε το εκλογικό αποτέλεσμα κατέγραψε και το επίπεδο ανάπτυξης της εργατικής συνείδησης.

Σε μια πρώτη εκτίμηση του εκλογικού αποτελέσματος, η ΚΕ του ΚΚΕ θεωρεί ότι «περικλείει σημαντική δυναμική η σαφής άνοδος των αγωνιστικών ψηφοδελτίων που στήριξε το ΚΚΕ από κοινού με το ΔΗΚΚΙ, την Κομμουνιστική Ανανέωση, την Παρέμβαση Αριστερών Πολιτών, στο Λεκανοπέδιο της Αττικής, σε πολλές άλλες νομαρχίες, σε δήμους όπως στην Αθήνα, και σε άλλες πόλεις. Ως αποτέλεσμα είναι η αύξηση των εκλεγμένων νομαρχιακών και δημοτικών συμβούλων, σε ορισμένες περιπτώσεις και εκεί που δεν υπήρχε εκπροσώπηση».

Στα πλαίσια αυτής της πρώτης εκτίμησης, επισημαίνει τη δυσκολία να καταγραφεί η εξέλιξη των πολιτικών δυνάμεων με δεδομένο ότι η ψήφος διαφοροποιείται με τοπικά και προσωπικά κριτήρια, εμφανίζονται πολλά ψηφοδέλτια ως «ανεξάρτητα» η «ανταρτών».

Η ΚΕ θεωρεί ότι σε εκείνες τις νομαρχίες και τους δήμους που εμφανίζεται μείωση των δυνάμεων του Κόμματος και της συνεργασίας σε σύγκριση με το 2002 πρέπει να γίνει ιδιαίτερη εκτίμηση, να αποτυπωθούν οι αντικειμενικές και κυρίως οι υποκειμενικές αιτίες.

Για τις ευθύνες και τα καθήκοντα του κόμματος στο ζητούμενο, την ανάπτυξη ταξικής συνείδησης, έχουν ιδιαίτερη σημασία οι εξής εκτιμήσεις της ΚΕ του ΚΚΕ:

«Και σε αυτή την εκλογική μάχη επανήλθαν και δυνάμωσαν οι αρνητικές πλευρές, τα εμπόδια και οι αντιξοότητες που δυσκολεύουν εργατικά και γενικότερα λαϊκά στρώματα να εκφράσουν και στην κάλπη την οργή και δυσαρέσκειά τους για την κυρίαρχη πολιτική. Επιβεβαιώθηκε το γεγονός, που η αγωνιστική συμπαράταξη από την πρώτη στιγμή ανέδειξε, ότι η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ καθώς και η συνεργασία ΠΑΣΟΚ-ΣΥΝ έχουν διαμορφώσει ισχυρούς μηχανισμούς ιδιαίτερα στους δήμους, με στόχο τη χειραγώγηση, τον επηρεασμό και ιδιαίτερα τη ρουσφετολογία και τις απατηλές υποσχέσεις. Φάνηκε πιο καθαρά ότι ενώ ο θεσμός της τοπικής αυτοδιοίκησης έχει μειωμένο κύρος ως θεσμός υποστήριξης των λαϊκών συμφερόντων, περιβάλλεται σήμερα από το «κύρος» της ρουσφετολογίας και της ελπίδας ότι μπορεί να επιλύσει σε ατομική βάση προβλήματα λαϊκών μαζών. Αυτές οι λογικές και πρακτικές μπορούν να αντιμετωπιστούν σθεναρά στα πλαίσια της ανάπτυξης και ενίσχυσης της λαϊκής συσπείρωσης και γενικότερα της ταξικής πάλης».

«Η ΚΕ εκτιμά ότι ανεξάρτητα από τις όποιες μετακινήσεις πραγματοποιήθηκαν εσωτερικά του δικομματισμού, το ποσοστό του παραμένει υψηλό, σε αντίθεση με το ογκούμενο ρεύμα δυσαρέσκειας, ακριβώς γι’ αυτό δεν είναι προς το συμφέρον των λαϊκών στρωμάτων που υποφέρουν.

Απαιτείται σκληρή δουλειά και προσπάθεια ώστε εργατικές και γενικότερα λαϊκές μάζες, που έχουν φτάσει στον ένα ή τον άλλο βαθμό στο συμπέρασμα ότι τα δύο κόμματα δεν έχουν ουσιαστικές διαφορές ή ότι έχουν ίδια στρατηγική, να κάνουν βήμα εμπρός: Να αποκτήσουν συνείδηση της δύναμης τους, να συσπειρωθούν στο δρόμο της πάλης ενάντια στην κυρίαρχη πολιτική που υπηρετεί τα κέρδη και την ιμπεριαλιστική πολιτική, να διαφοροποιήσουν και να ανατρέψουν τον πολιτικό συσχετισμό προς όφελος της αντεπίθεσης και της προοπτικής».

Στα δύο επόμενα χρόνια και πηγαίνοντας προς την 90ή επέτειο του Κόμματος, φιλοδοξούμε να δώσουμε συνέχεια τόσο στα ζητήματα που αφορούν την ανάπτυξη της ταξικής συνείδησης, όσο και της δουλειάς με τα διάφορα τμήματα της εργατικής τάξης στην κατεύθυνση ενιαιοποίησης και πολιτικοποίησης των αγώνων τους, αλλά και της κοινής πάλης με τα φτωχά λαϊκά στρώματα για τη διαμόρφωση του Λαϊκού Μετώπου.

Δεν έχουμε αμφιβολία ότι και ο ταξικός αντίπαλος θα εντείνει τις προσπάθειές του για τον εγκλωβισμό της εργατικής τάξης στην παθητική ή και ενεργητική στήριξη ξένων, αντίθετων συμφερόντων. Θα ενεργοποιήσει πολυποίκιλους φορείς ακόμη και για να ακυρώσει τα συμπεράσματα που άμεσα διεξάγονται από τη σημερινή κατάσταση στη Ρωσία, από τη θετική επενέργεια των προαναφερόμενων ιστορικών επετείων στη συνείδηση εργατών και εργατριών, νέων μισθωτών εργαζομένων, ανεξάρτητα από το επίπεδο εκπαίδευσης και επαγγελματικής εξειδίκευσής τους, των παιδιών της εργατικής και λαϊκής οικογένειας που βρίσκονται ακόμη αποκλειστικά σε περίοδο μαθητείας.

Δεν είναι τυχαία η τάση -δημοσιογραφική, βιβλιογραφική, τηλεοπτική, «εκπαιδευτική»- ενασχόλησης, καταδίκης και απόρριψης της «Σταλινικής δικτατορίας» ή της «Σταλινικής γραφειοκρατίας», της προβολής του «ιστορικά καταδικασμένου εγχειρήματος της σοσιαλιστικής οικοδόμησης», η προβολή του Τρότσκι ως δήθεν δικαιωμένου επαναστάτη. Στο ίδιο μοτίβο επιχειρείται η εξάλειψη κάθε στοιχείου που αναδεικνύει τη θετική, ιστορικά αναγνωρισμένη, συμβολή της ΕΣΣΔ στην ήττα του συμμαχικού Αξονα του γερμανικού ιμπεριαλισμού, τη συμβολή του ΚΚΕ στην Εθνική Αντίσταση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Προβάλλεται κάθε άποψη και «μαρτυρία» που συνηγορεί υπέρ του «ιστορικά καταδικασμένου ΔΣΕ», διαστρεβλώνεται ο χαρακτήρας του ΔΣΕ, οι συνθήκες που τον επέβαλαν: η εσωτερική αντίδραση και η ιμπεριαλιστική επέμβαση. Η ίδια επιχείρηση παραχάραξης της αλήθειας αφορά και τη δράση του ΚΚΕ και της ΚΝΕ στους σημερινούς αγώνες.

Η ενορχηστρωμένη επίθεση απέναντι στο κομμουνιστικό κίνημα κλιμακώνεται από το χθες στο σήμερα. Ενσωματώνονται σε αυτή «δεξιά» και «αριστερά» όργανα, έγχορδα και πνευστά με υψηλότερους και χαμηλότερους τόνους, με χρονικές στιγμές που ξεχωρίζουν τα «δεξιά» ή τα «αριστερά», που ξεχωρίζει το σόλο υπηρετώντας το όλο.

Ενα είναι το αντικομμουνιστικό μοτίβο: Το κομμουνιστικό κόμμα ξεπεράστηκε από τη ζωή. Η ταξική του αναφορά, η ιδεολογία και η πολιτική του είναι προσκόλληση στο παρελθόν, έλλειψη ικανότητας προσαρμογής στις νέες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, δογματισμός και σεχταριστική απομόνωση από τα συνδικάτα, το φοιτητικό κίνημα, από τους νέους θεσμούς (π.χ. ΟΚΕ, ΜΚΟ) και από τα νέα υποκείμενα κοινωνικής αλλαγής που αναπτύσσονται («αντινεοφιλελεύθερα» και «αντιπαγκοσμιοποιητικά» φόρα). Η αυτοάρνηση της κομμουνιστικής ταυτότητας, η διάλυση κομμουνιστικών κομμάτων, η συρρίκνωση της εκλογικής επιρροής τους προβάλλονται ως επιβεβαίωση του ιστορικά ξεπερασμένου χαρακτήρα τους. Και αντίστροφα, η πολυτασική λειτουργία κομμουνιστικών κομμάτων, η εγκατάλειψη «δογματικών» λειτουργικών αρχών (π.χ. του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού), η διάχυσή τους σε νέα υποκείμενα και νέα κινήματα, σε παλιού και νέου τύπου δεξιού οπορτουνισμού «συμμαχίες» («ενότητα της αριστεράς» ή «κεντροαριστερά»), συνιστούν προσαρμογή στο καινούργιο.

Στο παραπάνω μοτίβο παίζουν «δεξιά» και «αριστερά» βιολιά. Αλλωστε είναι κοινή η κοινωνική ρίζα «δεξιού» και «αριστερού» οπορτουνισμού: ο μικροαστισμός.

Δεν είναι τυχαίο ότι ρεύματα ιστορικά διαμορφωμένα ως δεξιές αποκλίσεις στο επαναστατικό εργατικό κίνημα, όπως ο τροτσκισμός, καταγράφονται ως «αριστερά της ορθόδοξης αριστεράς». Δεν είναι τυχαία η συμπόρευση φορέων του αριστερού και του δεξιού, παραδοσιακού και σύγχρονου, οπορτουνισμού σε αντι-ΚΚΕ μέτωπο στους φοιτητικούς αγώνες, γενικότερα στην παρέμβαση σε αντιστάσεις και αγώνες που χαρακτηρίζονται από απότομες εξάρσεις. Και βέβαια δεν είναι άξια απορίας η σύμπλευσή τους σε μέτωπα που κάθε άλλο παρά αμφισβητούν και συγκρούονται με ιμπεριαλιστικές ενώσεις, όπως της ΕΕ, παρά τις συγκαλύπτουν στο όνομα μιας επιφανειακής σύγκρουσης με άλλες, όπως του ΔΝΤ, του ΠΟΕ και την κυριαρχία των ΗΠΑ σε αυτές.

Το ιδεολογικό υπόβαθρο «δεξιού» και «αριστερού» οπορτουνισμού δεν αποτελεί ελληνική πρωτοτυπία. Γι’ αυτό στην ενότητα «Κομμουνιστικό Κίνημα: Διαπάλη» μαζί με το κείμενο για τον τροτσκισμό δημοσιεύουμε -ως συνεργασία- και κείμενο που αναφέρεται στην εσωκομματική διαπάλη κομμουνιστικού κόμματος της αλλοδαπής, του Γερμανικού ΚΚ.

Το άρθρο αναδεικνύει το πόσο βαθιά διείσδυσε ο σύγχρονος αντικομμουνισμός μέσα στις γραμμές του κομμουνιστικού κινήματος και μετουσιώθηκε σε σκληρή εσωκομματική πάλη. Από τη σκοπιά του επιβεβαιώνει τη κρίση του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος αλλά και τη διαφαινόμενη τάση αναζωογόνησής του. Με το δικό του τρόπο και με αναφορές στη γερμανική καπιταλιστική κοινωνία το άρθρο εστιάζεται στα ίδια θέματα που μας απασχολούν στην υπόλοιπη αρθρογραφία, με ευθύνη της Συντακτικής Επιτροπής της ΚΟΜΕΠ: στη θεωρία για το επαναστατικό κόμμα της εργατικής τάξης, στη διαπάλη που αναπτύσσεται γύρω από το χαρακτήρα του κομμουνιστικού κόμματος, τη σχέση πρωτοπορίας με τις εργατικές δυνάμεις, την ανάπτυξη της ταξικής συνείδησης, τις επιδράσεις των οπορτουνιστικών ρευμάτων και του αναθεωρητισμού στη διαμόρφωση προγράμματος, με πιο χαρακτηριστικό στοιχείο του οπορτουνισμού την υποβάθμιση της ταξικής πάλης και της προετοιμασίας για την επαναστατική κατάληψη της εξουσίας σε εθνικό επίπεδο, τη διάχυση της πρωτοπορίας μέσα στις μάζες της τάξης, τη διάχυση της εργατικής τάξης στο σύνολο των εργαζομένων ανεξαρτήτως από τις σχέσεις ιδιοκτησίας, τη διάχυση της εθνικά συγκροτημένης εργατικής τάξης σε ευρωπαϊκό ή και διεθνές επίπεδο.

«Αντινεοφιλελευθερισμός» και «παγκοσμιοποίηση» γίνονται το θεωρητικό και ιδεολογικό άλλοθι της σύγχρονης ενσωμάτωσης στο σύστημα. Το άρθρο αναδεικνύει τις θεωρητικές αναλογίες της σύγχρονης διαπάλης με τη διαπάλη πριν ένα περίπου αιώνα.

Στο σύγχρονο αντικομμουνισμό αναφέρεται και η πρόσφατη έκδοση της Ιδεολογικής Επιτροπής της ΚΕ του ΚΚΕ «Ο αντικομμουνισμός χθες και σήμερα».

Τέλος κρίναμε σκόπιμο να διανθίσουμε ιδιαίτερα τις σελίδες αυτού του τεύχους με φωτογραφικά αφιερώματα που αναφέρονται είτε στην ηρωική ιστορία του ΚΚΕ, τη δράση του ΔΣΕ, είτε στη σημερινή καλλιτεχνική δημιουργία που αποτυπώνει τη θέση και τον ιστορικό ρόλο της εργατικής τάξης στην καπιταλιστική εξέλιξη. Για το φωτογραφικό αφιέρωμα στα 60 χρόνια του ΔΣΕ χρησιμοποιήθηκε υλικό από το Ιστορικό Αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ και από το αρχείο του «Ριζοσπάστη». Για το φωτογραφικό αφιέρωμα στα 88 χρόνια του ΚΚΕ χρησιμοποιήθηκαν τα έργα από την «Εκθεση Εικαστικών - Πέραμα».

Η ύλη κλείνει με τη δημοσίευση των κομματικών ντοκουμέντων, που σε αυτό το τεύχος αφορούν την περίοδο από 17.8.2006 έως 16.10.2006 και με τα περιεχόμενα της ΚΟΜΕΠ του έτους 2006.