Βιβλιοπαρουσίαση: ΔΥΟ ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ, ΑΠΟ ΤΗ «ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ»

Η Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ «Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ό αιώνα με επίκεντρο την ΕΣΣΔ. Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό» αποτελεί εμπλουτισμό της προγραμματικής αντίληψης του Κόμματος για το σοσιαλισμό.

Η σημασία αυτής της απόφασης αναδεικνύεται και από την αντίδραση των αντιπάλων του ΚΚΕ, που ξεκίνησε με τη δημοσίευση των Θέσεων της ΚΕ για το σοσιαλισμό.

Η εξελισσόμενη καπιταλιστική οικονομική κρίση τείνει να κλονίσει την κυρίαρχη, στις δυο δεκαετίες μετά την αντεπανάσταση, αστική άποψη, πως οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής είναι οι μόνες βιώσιμες, πως ο καπιταλισμός είναι η «τελευταία λέξη» της ιστορικής εξέλιξης, που μάλιστα θα σημείωνε τεράστιες προόδους μετά την ανατροπή του σοσιαλισμού, χωρίς κρίσεις, πολέμους κλπ. Η καπιταλιστική κρίση αποκαλύπτει τα ιστορικά όρια του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, δηλαδή της παραγωγής με σκοπό το κέρδος, δείχνει την ανάγκη των σοσιαλιστικών - κομμουνιστικών σχέσεων παραγωγής, την ανάγκη της σχεδιασμένης αναλογικής παραγωγής με σκοπό τη διευρυνόμενη ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών.

Τα ερωτήματα για το πώς μπόρεσε να ανατραπεί ένα ολόκληρο κοινωνικοοικονομικό σύστημα, που αποτελούσε φάρο για εκατομμύρια εργαζομένων και στις καπιταλιστικές χώρες, έχουν τεθεί για απάντηση στο κομμουνιστικό κίνημα, τη στιγμή μάλιστα που οι ανατροπές συμπαρέσυραν και τα διαβρωμένα από τον οπορτουνισμό ΚΚ στις καπιταλιστικές χώρες, και οδήγησαν το κομμουνιστικό κίνημα σε βαθιά κρίση. Το πλήγμα για την εργατική τάξη ήταν και παραμένει τεράστιο σε όλα τα επίπεδα.

Η Απόφαση λοιπόν του 18ου Συνεδρίου έχει βαρύνουσα σημασία για την ανασυγκρότηση του κομμουνιστικού κινήματος και για την αναζωογόνηση της πάλης της εργατικής τάξης για το σοσιαλισμό - κομμουνισμό, για την αναζωογόνηση της επαναστατικής στρατηγικής σε διεθνές επίπεδο. Καθήκον και υποχρέωση των μελών του Κόμματος και της ΚΝΕ προς την εργατική τάξη και προς όλους όσους προβληματίζονται ειλικρινά είναι η διάδοση και εκλαΐκευση της Απόφασης.

Το 18ο Συνέδριο του ΚΚΕ προχώρησε σε μια τέτοια επεξεργασία μέσα από μια μακρόχρονη ερευνητική προσπάθεια στη βάση των κατευθύνσεων της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης του 1995. Η έρευνα βεβαίως δε σταματάει. Η απόφαση του Συνεδρίου ορίζει θέματα για παραπέρα κομματική μελέτη και έρευνα, θέματα που σίγουρα απαιτούν εσωκομματικό καταμερισμό και ειδίκευση αλλά είναι συλλογική υπόθεση όλου του Κόμματος.

Σ’ αυτή την ερευνητική προσπάθεια συνέβαλαν και οι εκδόσεις του Κόμματος. Ηδη από τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1990 η «Σύγχρονη Εποχή» εγκαινίασε τη σειρά εκδόσεων «Ζητήματα Σοσιαλισμού - Προβληματισμοί» για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση και τις αιτίες νίκης της αντεπανάστασης.

Υπενθυμίζουμε ορισμένες από τις πιο βασικές εκδόσεις της σειράς, όπως:

  • Το έργο του Ι. Β. Στάλιν «Οικονομικά προβλήματα του Σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ», όπου αποτυπώνονται τα βασικά ζητήματα της διαπάλης στους κόλπους του ΚΚΣΕ στις αρχές της δεκαετίας του 1950.
  • Την έκδοση συλλογής κειμένων Σοβιετικών μαρξιστών οικονομολόγων, που αποτελούσαν άρθρα συμβολής σε οργανωμένη συζήτηση κατά τη δεκαετία του 1920, σε σχέση με θεωρητικά προβλήματα της πολιτικής οικονομίας του σοσιαλισμού. Η συνζήτηση διεξαγόταν μέσα από τις σελίδες θεωρητικών, πολιτικών, επιστημονικών περιοδικών της ΕΣΣΔ, όπως το «Υπό τη σημαία του Μαρξισμού», το «Μπολσεβίκ», το «Προβλήματα Οικονομίας» κ.ά. Η συλλογή έχει τίτλο: «Συζήτηση για τα θέματα πολιτικής οικονομίας στα τέλη της πρώτης δεκαετίας της σοσιαλιστικής οικοδόμησης στην ΕΣΣΔ».
  • Την έκδοση «Παρατηρήσεις του Β. Ι. Λένιν στο βιβλίο του Ν. Μπουχάριν, η οικονομία της μεταβατικής περιόδου». Κείμενο που δεν υπάρχει στα Απαντα Λένιν και είναι παρμένο από τη «Λενινιστική Συλλογή».

Με στόχο να φωτιστεί η σοσιαλιστική οικοδόμηση στην ΕΣΣΔ με πρόσβαση στις ίδιες τις κομματικές και κρατικές επιλογές και αποφάσεις, έχουν εκδοθεί ο 14ος και 15ος τόμος των Απάντων Στάλιν (για πρώτη φορά στα ελληνικά), ενώ ετοιμάζεται ο 16ος τόμος και η σταδιακή επανέκδοση όλων των τόμων.

Αυτή την προσπάθεια εξυπηρετούν και οι δύο νέες εκδόσεις που παρουσιάζονται παρακάτω.

 
 

Β. Ι. Λένιν:
«ΓΙΑ ΤΗ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ»
(ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ)

Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα 2009

  Σε αυτή τη συλλογή περιέχονται κείμενα που έχουν γραφτεί από τις πρώτες μέρες επικράτησης της σοβιετικής εξουσίας στη Ρωσία έως το θάνατο του Λένιν. Τα κείμενα της συλλογής αναδημοσιεύονται από τα Απαντα Λένιν. Αυτή η συλλογή εξυπηρετεί την ευχερέστερη θεματική πρόσβαση, ιδιαίτερα από νέους εργάτες, μαθητές, φοιτητές.

 Τα κείμενα του Β. Ι. Λένιν, που παρουσιάζουμε σε αυτή τη συλλογή, έχουν γραφτεί σε συνθήκες εμφυλίου πολέμου, εξωτερικής ιμπεριαλιστικής επέμβασης και αμέσως μετά σε συνθήκες όπου η νεαρή σοβιετική εξουσία αντιμετώπιζε προβλήματα όπως η τροφοδοσία των πόλεων με τρόφιμα, το ξεκίνημα της παραγωγικής διαδικασίας. Συνεχώς και σε νέες βάσεις έπρεπε να επιλύεται το κρίσιμο πρόβλημα της κοινωνικής συμμαχίας της εργατικής τάξης με την αγροτιά.

 Η εργατική τάξη, μικρή αριθμητικά σε μια χώρα βασικά καπιταλιστική που όμως υστερούσε σε σχέση με ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες και χαρακτηρίζονταν από βαθιά ανισομετρία στην ανάπτυξη, πέτυχε χάρη στη νέα εξουσία -τη δικτατορία του προλεταριάτου- και τις σοσιαλιστικές σχέσεις παραγωγής να ξεπεράσει πολλές καπιταλιστικές χώρες, να σημειώσει αλματώδη ανάπτυξη στη βαριά βιομηχανία και κυρίως στο επίπεδο της λαϊκής ευημερίας, να ξεπεράσει την καπιταλιστική παραγωγή σε αρκετά προϊόντα στη δεκαετία του 1930. Αυτό συνέβη την ίδια περίοδο που ο καπιταλισμός δοκίμαζε τη μεγάλη οικονομική κρίση υπερπαραγωγής του 1929 -1933, με την τεράστια καταστροφή παραγωγικών δυνάμεων. Αυτές οι εξελίξεις ανέδειξαν τις θεμελιακές διαφορές και την ιστορική προοπτική των δύο τρόπων παραγωγής: Του καπιταλιστικού, που βασίζεται στο κυνήγι του καπιταλιστικού κέρδους και του σοσιαλιστικού, που έχει ως κίνητρο τις κοινωνικές ανάγκες. Αποτελεί επιβεβαίωση της κομμουνιστικής ιδεολογίας, έμπρακτη επιβεβαίωση της πολιτικής του Λένιν, που επεξεργάστηκε όχι μόνο την πολιτική της ΝΕΠ (ορισμένων υποχωρήσεων απέναντι στις καπιταλιστικές σχέσεις), αλλά προετοίμασε και τη γραμμή της «επίθεσης του σοσιαλισμού ενάντια στον καπιταλισμό».

 Μέσα από στις σελίδες της συλλογής ο αναγνώστης μπορεί να αποκτήσει μια ολοκληρωμένη εικόνα για την εξαιρετικά περίπλοκη και δύσκολη πορεία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης τα πρώτα χρόνια μετά την επανάσταση, που όμως στέφθηκε με επιτυχία. Ταυτόχρονα, μέσα από τη συλλογή μπορεί να έχει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της σκέψης του Λένιν και της εξέλιξής της, αποφεύγοντας την αποσπασματική ανάγνωση κειμένων ξεκομμένων από τις συνθήκες που γράφτηκαν και από τη συνολική ανάπτυξη της λενινιστικής σκέψης για τα ζητήματα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης.

 Στη συνέχεια παρουσιάζουμε τα κείμενα ομαδοποιώντας τα ανάλογα με τα θέματά τους.

 Η σοσιαλιστική εξουσία δεν παραλαμβάνει έτοιμες τις κομμουνιστικές σχέσεις παραγωγής. Οι σοσιαλιστικές - κομμουνιστικές σχέσεις παραγωγής πρέπει να δημιουργηθούν. Πάνω σ’ αυτό το κρίσιμο ζήτημα αναφέρεται το έργο «Η οικονομία και η πολιτική στην εποχή της δικτατορίας του προλεταριάτου», το οποίο αναφέρει: «Θεωρητικά ανάμεσα στον καπιταλισμό και στον κομμουνισμό υπάρχει μια ορισμένη μεταβατική περίοδος […] Η μεταβατική αυτή περίοδος δεν μπορεί παρά να είναι περίοδος πάλης ανάμεσα στον καπιταλισμό που πεθαίνει και στον κομμουνισμό που γεννιέται ή με άλλα λόγια ανάμεσα στον καπιταλισμό που ηττήθηκε μα δεν εξοντώθηκε και στον κομμουνισμό που γεννήθηκε μα είναι ακόμα πολύ αδύνατος»1.

 Στη συλλογή δημοσιεύεται το V κεφάλαιο του έργου «Κράτος και Επανάσταση», που έχει τίτλο «Οι οικονομικές βάσεις της απονέκρωσης του Κράτους». Το έργο γράφτηκε λίγους μήνες πριν το Νοέμβριο του 1917, όμως εκδόθηκε μετά την επανάσταση. Το κείμενο εξετάζει από θεωρητική σκοπιά το κρίσιμο ζήτημα της δικτατορίας της εργατικής τάξης, το δημιουργικό της ρόλο στην οικοδόμηση των νέων σχέσεων παραγωγής και τις προϋποθέσεις που πρέπει να συντελεστούν ώστε, περνώντας στην αναπτυγμένη κομμουνιστική κοινωνία, να απονεκρωθεί το κράτος. Στο κείμενο γίνεται διάκριση ανάμεσα στα χαρακτηριστικά των βαθμίδων ανάπτυξης της κομμουνιστικής κοινωνίας.

 Το κείμενο «Πώς να οργανώσουμε την άμιλλα;» γράφτηκε τον Ιανουάριο του 1918, υπογραμμίζει τη δυνατότητα να οργανώσει η εργατική τάξη την παραγωγή χωρίς τους καπιταλιστές και χωρίς το κίνητρο του καπιταλιστικού κέρδους. Επίσης στις σελίδες του ο αναγνώστης θα δει πόσο παλιά είναι τα ιδεολογήματα για την επιχειρηματικότητα και ανταγωνιστικότητα που η αστική ιδεολογία συνεχώς φροντίζει να παρουσιάζει ως καινοφανή και πρωτότυπα.

 Τα κείμενα «Αρχική παραλλαγή του άρθρου “τα άμεσα καθήκοντα της Σοβιετικής Εξουσίας”», «Εισήγηση για τα άμεσα καθήκοντα της Σοβιετικής Εξουσίας στη συνεδρίαση της ΠΚΕΕ» και «Για τα αριστερά παιδιαρίσματα και το μικροαστισμό» έχουν γραφτεί από το Μάρτιο έως Μάιο 1918, την περίοδο που η επανάσταση είχε αρχικά σταθεροποιηθεί και δεν είχε ξεκινήσει ακόμα η ιμπεριαλιστική επέμβαση. Μεταξύ των καθηκόντων που αντιμετώπιζε το Κόμμα των Μπολσεβίκων ήταν το ζήτημα της καταγραφής και του ελέγχου της παραγωγής, του δυναμώματος της πειθαρχίας στην παραγωγή, της κομμουνιστικής στάσης απέναντι στην εργασία. Απέναντι σε αυτά τα ζητήματα «ζωής και θανάτου» για την επανάσταση εκφράστηκε η αντίδραση των «αριστερών κομμουνιστών», που εξέφραζαν τη μικροαστική αντίδραση των μικροπαραγωγών ως προς την εργασιακή πειθαρχία και την οργάνωση της παραγωγής σε μεγάλη κλίμακα.

 Το κείμενο «Η Μεγάλη πρωτοβουλία. Για τον ηρωισμό των εργατών στα μετόπισθεν. Από αφορμή τα κομμουνιστικά Σάββατα» γράφτηκε σε συνθήκες που είχε ξεκινήσει η ιμπεριαλιστική επέμβαση και αναδείχνει τη σημασία που έχει η πάλη των εργατών όχι μόνο στο πεδίο της μάχης αλλά και στο πεδίο της οικονομικής οικοδόμησης. Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 1919 στην «Πράβντα» και περιέχει το γνωστό ορισμό του Λένιν για τις τάξεις, σε συνθήκες που είχε επικρατήσει η επανάσταση. Ο Λένιν δίνει την κατεύθυνση για το ποιες είναι οι προϋποθέσεις για την ολοκληρωτική κατάργηση των τάξεων που αποτελεί στόχο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης: «Είναι φανερό ότι για την ολοκληρωτική κατάργηση των τάξεων πρέπει όχι μόνο να ανατραπούν οι εκμεταλλευτές, οι τσιφλικάδες και οι καπιταλιστές, όχι μόνο να καταργηθεί η ιδιοκτησία τους, πρέπει ακόμα να καταργηθεί και κάθε ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, πρέπει να εξαλειφθεί τόσο η διαφορά ανάμεσα στην πόλη και το χωριό, όσο και η διαφορά ανάμεσα στους ανθρώπους της σωματικής και τους ανθρώπους της πνευματικής εργασίας»2.

 Στην ίδια αυτή εργασία τονίζεται ο ηγετικός ρόλος της εργατικής τάξης στην οικοδόμηση και ο καθοδηγητικός ρόλος του Κόμματός της, η δύναμη του προσωπικού παραδείγματος και της αυτοθυσίας, των κομματικών μελών στην καθοδήγηση της εργατικής τάξης, στο τράβηγμα στη σοσιαλιστική οικοδόμηση εργατών με διαφορετικό επίπεδο συνείδησης.

 Βασική εκτίμηση των μενσεβίκων και των σοσιαλδημοκρατών της Β΄ Διεθνούς ήταν πως η Ρωσική Επανάσταση ήταν ανώριμη, πρόωρη και δε θα μπορούσε να προχωρήσει στη σοσιαλιστική οικοδόμηση, λόγω της μεγάλης καθυστέρησης της Ρωσίας.

 Η άποψη αυτή όμως επέδρασε και μέσα στις γραμμές του Κόμματος, λόγω της πίεσης από τις δυσκολίες κατά τα πρώτα χρόνια και από την καθυστέρηση που υπήρχε στην άμεση εμφάνιση θεαματικών αποτελεσμάτων. Αυτή την τάση εξέφραζαν ηττοπαθείς απόψεις, όπως του Τρότσκι που υποστήριζε πως ο σοσιαλισμός δε θα μπορούσε να οικοδομηθεί στη Ρωσία αν δε δεχόταν εξωτερική κρατική βοήθεια. Στη βάση της ηττοπάθειας και της οπισθοχώρησης διαμορφώνονταν παρεκκλίσεις και ομαδοποιήσεις.

 Το άρθρο «Νέοι καιροί, παλιά λάθη με νέα μορφή» γράφτηκε τον Αύγουστο του 1921. Διαβάζοντάς το ο αναγνώστης μπορεί ν’ αποκτήσει μια πλήρη και σύντομη σκιαγραφία των ρευμάτων που εναντιώθηκαν στον μπολσεβικισμό, είτε από «αριστερά» είτε από «δεξιά», καλλιεργούσαν την ηττοπάθεια, διακηρύσσοντας την ήττα της επανάστασης.

 Ο αναντικατάστατος ρόλος του Κόμματος πολεμήθηκε πολλές φορές μετά την επανάσταση. Κατά την αντεπαναστατική εξέγερση της Κρονστάνδης κωδικοποιήθηκε στο σύνθημα «Σοβιέτ χωρίς τους μπολσεβίκους».

 Από το έργο «Ο Αριστερισμός, παιδική αρρώστια του Κομμουνισμού» δημοσιεύονται στη συλλογή το κεφάλαιο V «Ο αριστερός κομμουνισμός στη Γερμανία. Οι αρχηγοί - το κόμμα - η τάξη - η μάζα» και το κεφάλαιο IV του παραρτήματος «Λανθασμένα συμπεράσματα από σωστές διαπιστώσεις», όπου ο Λένιν αντικρούει λανθασμένες θέσεις των «αριστερών κομμουνιστών» στη Γερμανία και στην Ιταλία, που αποτέλεσαν ανεπεξέργαστη αντίδραση απέναντι στον οπορτουνιστικό εκφυλισμό των ηγεσιών των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων και εξίσου αμφισβητούσαν τον καθοδηγητικό ρόλο του Κόμματος και των οργάνων του. Με αφορμή αυτό αναφέρεται στις παρόμοιες αντιλήψεις που αμφισβητούσαν το ρόλο του Κόμματος στο σοσιαλισμό.

 Στη συλλογή δημοσιεύεται η ομιλία του Λένιν με τίτλο «Για τα συνδικάτα την τρέχουσα στιγμή και τα λάθη του σ. Τρότσκι» που εκφωνήθηκε στην κοινή συνεδρίαση των αντιπροσώπων του VIII Συνεδρίου των Σοβιέτ, των μελών του Πανρωσικού Κεντρικού συμβουλίου των Συνδικάτων και του Συμβουλίου των Συνδικάτων της Μόσχας, στις 30 Δεκεμβρίου 1920. Στο ίδιο ζήτημα αναφέρεται και το κείμενο της μπροσούρας που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 1921, με τίτλο «Ακόμα μια φορά για τα συνδικάτα. Για την τρέχουσα στιγμή και τα λάθη των σσ. Τρότσκι και Μπουχάριν». Ο Τρότσκι οργάνωσε φράξια και αντιπαρατέθηκε στην αποφασισμένη από το ΚΚ(μπ) πολιτική για τα συνδικάτα, την περίοδο προετοιμασίας του 10ου Συνεδρίου του ΚΚ(μπ). Πριν ακόμα οι πρόσφατες πολιτικές κατευθύνσεις του Κόμματος για τα συνδικάτα δοκιμαστούν στην πράξη, ο Τρότσκι υποστήριξε ότι ήταν λανθασμένες από «άποψη αρχών». Αντιπρότεινε μέτρα που οδηγούσαν στη μετατροπή των συνδικάτων σε κρατικές οργανώσεις που θα λειτουργούσαν με στρατιωτική πειθαρχία. Ο Λένιν, στην αντιπαράθεσή του με τους Τρότσκι και Μπουχάριν, υπογράμμισε ότι τα καθήκοντα του κόμματος, της πρωτοπορίας της εργατικής τάξης, στη σοβιετική εξουσία δεν μπορεί να τα αντικαταστήσει η οργάνωση που αγκαλιάζει όλους τους εργάτες, δηλαδή τα συνδικάτα, αφού οι οργανωμένοι σε αυτά εργάτες δεν έχουν ενιαία κομμουνιστική συνείδηση. Επίσης σημείωνε ότι το μέλλον των συνδικάτων είναι αμφισβητούμενο στην προοπτική της ανάπτυξης της σοσιαλιστικής κοινωνίας, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι στις τότε συνθήκες δεν έπρεπε να αξιοποιηθούν ως οργανώσεις διαπαιδαγώγησης των μη κομματικών μαζών της εργατικής τάξης από το Κόμμα, ως «σχολεία του κομμουνισμού».

 Με τον τίτλο «Για την ενότητα του Κόμματος και την Αναρχοσυνδικαλιστική Παρέκκλιση» δημοσιεύονται η εισήγηση και ο τελικός λόγος στο 10ο Συνέδριο του ΚΚ(μπ). Αφορά τις παρεκκλίσεις «εργατική αντιπολίτευση» και «ομάδα του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού», οι οποίες αγνοούσαν τη συνέχιση της ταξικής πάλης κατά τη σοσιαλιστική οικοδόμηση και το ρόλο του κράτους και του κόμματος της εργατικής τάξης σε αυτή, καθώς και στην ανάπτυξη της οικονομίας με βάση τον κεντρικό σχεδιασμό. Θέση αυτών των ομάδων ήταν πως «η οργάνωση και διεύθυνση της λαϊκής οικονομίας ανήκει στο πανρωσικό συνέδριο των παραγωγών, που ενώνονται σε παραγωγικά επαγγελματικά σωματεία, τα οποία εκλέγουν το κεντρικό όργανο που διευθύνει ολόκληρη τη λαϊκή οικονομία της Δημοκρατίας»3. Ο Λένιν, βλέποντας ακριβώς τη συνέχιση της ταξικής πάλης, αντέτεινε: «Ο Μαρξ και ο Ενγκελς πάλευαν αμείλικτα ενάντια στους ανθρώπους που ξεχνούσαν τη διαφορά ανάμεσα στις τάξεις, που μιλούσαν για παραγωγούς, για λαό, για εργαζόμενους γενικά. Δεν υπάρχουν εργαζόμενοι γενικά ή δουλευτάδες γενικά, αλλά υπάρχει είτε ο μικρονοικοκύρης κάτοχος μέσων παραγωγής, που όλη η ψυχολογία του και όλες οι συνήθειές του στη ζωή είναι καπιταλιστικές -και που δεν μπορούν να είναι διαφορετικές- είτε ο μισθωτός εργάτης με ολότελα διαφορετική ψυχολογία, ο μισθωτός εργάτης της μεγάλης βιομηχανίας, που βρίσκεται σε ανταγωνισμό, σε αντίθεση, σε πάλη με τους καπιταλιστές»4. Πρέπει να σημειώσουμε ότι το 10ο Συνέδριο του ΚΚ(μπ) ήταν το συνέδριο που αποφάσισε την απαγόρευση κάθε φραξιονιστικής δραστηριότητας στις γραμμές του Κόμματος.

 Με τον πρωτοπόρο και καθοδηγητικό ρόλο του Κόμματος στη σοσιαλιστική οικοδόμηση συνδέεται και το κείμενο του Λένιν με τίτλο «Πώς να αναδιοργανώσουμε την Εργατοαγροτική Επιθεώρηση», γραμμένο τον Ιανουάριο του1923, ως πρόταση προς το 12ο Συνέδριο του Κόμματος. Για την αντιμετώπιση των δυσκολιών στη λειτουργία της Εργατοαγροτικής Επιθεώρησης πρότεινε την άμεση στελέχωσή της με τους πιο πρωτοπόρους κομμουνιστές: «Πώς ενεργούσαμε στις πιο επικίνδυνες στιγμές του εμφυλίου πολέμου; Συγκεντρώναμε τις καλύτερες κομματικές μας δυνάμεις στον Κόκκινο Στρατό. Καταφεύγαμε στην επιστράτευσή των καλύτερων εργατών μας […] Προς αυτή την κατεύθυνση πρέπει λοιπόν να ψάξουμε για να βρούμε την πηγή για την αναδιοργάνωση της εργατοαγροτικής επιθεώρησης»5.

 Με τον τίτλο «Για το Φόρο σε είδος» δημοσιεύονται μια σειρά κείμενα που αποτελούν εισηγήσεις και τελικούς λόγους σε σώματα, όπως το 10ο Συνέδριο του ΚΚ(μπ) (Μάρτιος του 1921) και στη 10η Συνδιάσκεψη του ΚΚ(μπ) (Μάιος του 1921) και άλλες κομματικές συνεδριάσεις, καθώς και το κείμενο της μπροσούρας «Για το φόρο σε είδος (η σημασία της Νέας Πολιτικής και οι όροι της)». Αφορούν την περίοδο που η εργατική εξουσία στη Ρωσία έχει νικήσει στον εμφύλιο πόλεμο και έχει αποκρουστεί η ιμπεριαλιστική επέμβαση. Τα άμεσα καθήκοντα που έμπαιναν είναι η τροφοδοσία των πόλεων σε τρόφιμα, η άμεση λειτουργία της παραγωγής, ο εφοδιασμός της παραγωγής με καύσιμα και πρώτες ύλες, αλλά και το πολύ σημαντικό καθήκον της διατήρησης της συμμαχίας της εργατικής τάξης με την τεράστια μάζα της αγροτιάς. Για το στέριωμα αυτής της συμμαχίας η εργατική εξουσία έπρεπε να έχει στα χέρια της τα απαραίτητα εφόδια που προέρχονται από τη βιομηχανία για την ανταλλαγή με τους αγρότες. Επίσης, για να προχωρήσει η ανάπτυξη της παραγωγικότητας στο χωριό (η συνεταιριστικοποίηση σε εκείνη τη φάση), απαιτούνταν η άνοδος της βιομηχανίας που θα τροφοδοτούσε, μέσω της σοσιαλιστικής παραγωγής, το χωριό με αγροτικά μηχανήματα, εργαλεία, λιπάσματα, αλλά και είδη ατομικής κατανάλωσης. Ετσι αποφασίστηκε η εφαρμογή της ΝΕΠ (Νέα Οικονομική Πολιτική), δηλαδή η εκχώρηση επιχειρήσεων σε πρώην καπιταλιστές της Ρωσίας ή σε ξένους καπιταλιστές, για να τις λειτουργήσουν για ένα χρονικό διάστημα, η προσέλκυση μέσω αυτών νέας τεχνολογίας και εξοπλισμού, η προσέλκυση αστών ειδικών στην παραγωγή.

 Ολα αυτά, χωρίς να συνιστούν γενική νομοτέλεια της επανάστασης, σήμαιναν προσωρινή και χρονικά περιορισμένη υποχώρηση από τις σοσιαλιστικές σχέσεις, που σ’ αυτές τις συνθήκες υπήρξε απαραίτητη. Στην αγροτική παραγωγή αντικαταστάθηκε η άμεση συγκέντρωση της παραγωγής με το «φόρο σε είδος». Η πάλη για τη στερέωση της συμμαχίας της εργατικής τάξης με την αγροτιά ήταν μια δύσκολη πορεία με διάφορες αντιθέσεις. Στηριζόταν στην ανάγκη εξάλειψης των κουλάκων, στην ανάγκη της μελλοντικής ανάπτυξης των σοσιαλιστικών σχέσεων στην αγροτική παραγωγή. Η γραμμή των μπολσεβίκων αποτυπωνόταν ως εξής: «Σήμερα το προλεταριάτο […] Καθοδηγεί την αγροτιά. Τι σημαίνει να καθοδηγείς την αγροτιά; Αυτό σημαίνει πρώτο να ακολουθείς τη γραμμή της εξάλειψης των τάξεων και όχι τη γραμμή του μικροπαραγωγού. Αν ξεστρατίζαμε από τη ριζική και βασική αυτή γραμμή, τότε θα παύαμε να είμαστε σοσιαλιστές και θα ξεπέφταμε στο στρατόπεδο των μικροαστών…»6.

 Στο παραπάνω πνεύμα για τη συμμαχία εργατικής τάξης και αγροτιάς είναι τα κείμενα του Λένιν «Λόγος στο Ι Συνέδριο των γεωργικών Κομμούνων και των αγροτικών συνεταιρισμών», που χρονικά προηγείται (Δεκέμβριος 1919) και «Για το συνεταιρισμό», που ακολουθεί (Ιανουάριος 1923).

 Το άρθρο «Η σημασία του χρυσού τώρα και ύστερα από την πλήρη νίκη του σοσιαλισμού» γράφτηκε το Νοέμβριο του 1921, στην περίοδο της ΝΕΠ και σε στιγμή που το άμεσο σύνθημα ήταν αυτό της ενίσχυσης του εμπορίου ως «μόνη δυνατή οικονομική σύνδεση ανάμεσα στα δεκάδες εκατομμύρια μικρογεωργούς και τη μεγάλη βιομηχανία». Στο ίδιο άρθρο προβάλλεται η προοπτική να καταργηθεί η εμπορευματική κυκλοφορία και το χρήμα ως γενικό ισοδύναμο εμπόρευμα με την πλήρη νίκη του σοσιαλισμού. Είναι χαρακτηριστική η τοποθέτηση του Λένιν για το χρυσό, μετά την κατάργηση του χρήματος: «θα φτιάξουμε νομίζω από χρυσό δημόσια αποχωρητήρια στους δρόμους ορισμένων από τις μεγάλες πόλεις του κόσμου»7. Αναλυτικά για το πώς έμπαιναν τα πρακτικά καθήκοντα σε σχέση με την ανάπτυξη της ανταλλαγής ανάμεσα στην αγροτική παραγωγή και τη βιομηχανία, μπορεί να διαβάσει ο αναγνώστης και στο έργο «Εντολή του ΣΕΑ (Συμβουλίου Εργασίας και Αμυνας) προς τα τοπικά σοβιετικά όργανα» που είχε δημοσιευθεί το Μάιο του 1921 σε ξεχωριστή μπροσούρα.

 Το κείμενο «Σχετικά με το μονοπώλιο του εξωτερικού εμπορίου» αποτελεί επιστολή του Λένιν προς το Στάλιν, το Δεκέμβριο του 1922, για τη συζήτηση στην Ολομέλεια της ΚΕ. Ο Λένιν αντιπαρατίθεται με την άποψη του Μπουχάριν και προβάλλει την ανάγκη να συνεχιστεί η διεξαγωγή του εξωτερικού εμπορίου της ΕΣΣΔ, αποκλειστικά από το κράτος και να απαγορεύεται η αντιπροσώπευση από άλλους οργανισμούς.

 Κλείνουμε την παρουσίαση με ένα κείμενο της συλλογής που απαντάει από τη σκοπιά του επαναστατικού μαρξισμού σε όσους θεωρούσαν την Οκτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση ανώριμη, το οποίο έχει διαχρονική σημασία για τη στρατηγική του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος.

 Το κείμενο με τίτλο «Για την επανάστασή μας (Από αφορμή τα σημειώματα του Ν. Σουχάνοφ)», γραμμένο τον Ιανουάριο του 1923, ασκεί πολεμική στις απόψεις του μενσεβίκου Σουχάνοφ και σε όλους αυτούς που «ονομάζουν τον εαυτό τους μαρξιστή, καταλαβαίνουν όμως το μαρξισμό υπερβολικά σχολαστικά. Δεν κατάλαβαν καθόλου το κύριο στο Μαρξισμό: συγκεκριμένα την επαναστατική διαλεκτική του […]

 Προβάλλουν, λογουχάρη ένα απίθανα σχηματικό επιχείρημα, που το έχουν αποστηθίσει στο διάστημα της ανάπτυξης της δυτικοευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας και που έγκειται στο ότι δεν ωριμάσαμε ακόμη για το σοσιαλισμό, ότι δεν έχουμε, όπως εκφράζονται οι διάφοροι “φωστήρες” απ’ αυτούς τους κυρίους τις αντικειμενικές προϋποθέσεις για το σοσιαλισμό. Και δεν έρχεται σε κανενός το μυαλό να αναρωτηθεί: μα δεν μπορούσε άραγε ένας λαός που βρέθηκε μπροστά σε μια επαναστατική κατάσταση, όπως αυτή που δημιουργήθηκε στον πρώτο ιμπεριαλιστικό πόλεμο, δεν μπορούσε μήπως ο λαός αυτός, όταν επέδρασε πάνω του το αδιέξοδο της κατάστασής του, να ριχτεί σε μια τέτοια πάλη που θα του έδινε έστω και μια πιθανότητα να κατακτήσει όχι εντελώς συνηθισμένες συνθήκες για την ανάπτυξη του πολιτισμού του; […]

 Αν για τη δημιουργία του σοσιαλισμού απαιτείται ένα ορισμένο επίπεδο πολιτισμού(αν και κανένας δεν μπορεί να πει ποιο είναι ακριβώς αυτό το ορισμένο ‘‘επίπεδο πολιτισμού’’ γιατί κάθε δυτικοευρωπαϊκό κράτος έχει και διαφορετικό επίπεδο) τότε γιατί δεν μπορούμε, ν’ αρχίσουμε πρώτα από την κατάκτηση με επαναστατικό τρόπο των προϋποθέσεων για αυτό το ορισμένο επίπεδο και μετά πια, βασισμένοι στην εργατοαγροτική εξουσία και στο σοβιετικό καθεστώς, να προχωρήσουμε για να φτάσουμε τους άλλους λαούς;»8.

 
 

Ι. Β. ΣΤΑΛΙΝ:
«Η ΔΕΞΙΑ ΠΑΡΕΚΚΛΙΣΗ ΣΤΟ ΚΚ(ΜΠ) ΤΗΣ ΕΣΣΔ»

  Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα 2009

 «H δεξιά παρέκκλιση στο ΚΚ(μπ) της ΕΣΣΔ» αποτέλεσε ομιλία του Ιωσήφ Βησαριόνοβιτς Στάλιν, που εκφωνήθηκε στην Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής και της Κεντρικής Εξελεγκτικής Επιτροπής του ΚΚ(μπ) της ΕΣΣΔ στις 22 Απριλίου 1929.

 Το κείμενο αναδημοσιεύεται από τα «Απαντα Στάλιν», τ. 12, Εκδοτικό της ΚΕ του ΚΚΕ, 1952 - έκδοση εξαντλημένη, όπως και οι ανατυπώσεις της. Ετσι αυτή η έκδοση έρχεται να καλύψει ένα μικρό μέρος από την έλλειψη που υπάρχει για το ευρύ κοινό σε ανάλογα ντοκουμέντα του ΚΚ(μπ) της ΕΣΣΔ εκείνης της περιόδου.

 Η ομιλία αυτή έγινε σε μια περίοδο που το ΚΚ(μπ) προσανατολιζόταν στο ξεπέρασμα της ΝΕΠ (Νέα Οικονομική Πολιτική) και στην ανάπτυξη του κινήματος της κολεκτιβοποίησης στη γη, της εκβιομηχάνησής της και της εξάλειψης των κουλάκων (καπιταλιστών γης) ως τάξης, την άνοδο της σοσιαλιστικής εκβιομηχάνισης της χώρας μέσα από το σχεδιασμό του Πρώτου Πεντάχρονου Πλάνου, πολιτική που χαρακτηρίστηκε ως «πολιτική επίθεσης του σοσιαλισμού στον καπιταλισμό». Σχετική απόφαση είχε παρθεί από το 15ο Συνέδριο του ΚΚ(μπ) το 1927 που εξάγγειλε την κολεκτιβοποίηση της αγροτικής οικονομίας.

 Η «πολιτική επίθεσης του σοσιαλισμού» συνάντησε τη λυσσαλέα αντίδραση των καπιταλιστών, οι περισσότεροι των οποίων ωφελήθηκαν από τη ΝΕΠ, κυρίως των κουλάκων και την αντίδραση μεσαίων και καθυστερημένων φτωχών αγροτών που επηρεάζονταν από τους κουλάκους και έβλεπαν τη δυνατότητα ισχυροποίησής τους. Αυτή η κοινωνική αντίδραση εκφράστηκε και μέσα στις γραμμές του ΚΚ(μπ), στην Κεντρική Επιτροπή και στο Πολιτικό Γραφείο, μέλη του οποίου ήταν οι Μπουχάριν, Τόμσκι και Ρίκοφ που συγκρότησαν οπορτουνιστική φράξια, η οποία υποστήριζε τη συνέχιση της πολιτικής της ΝΕΠ επ’ αόριστον.

 Οδηγός για την κατανόηση της ανάγκης αντιμετώπισης τέτοιων ιδεολογικοπολιτικών παρεκκλίσεων από την επαναστατική γραμμή και τον κρίσιμο χαρακτήρα που μπορούν να πάρουν θεωρητικές διαφωνίες για την πορεία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης είναι τα λόγια του Λένιν, που συνέδεε τον οπορτουνισμό με τον κίνδυνο της αντεπανάστασης: «Κάθε ασυνέπεια ή αδυναμία στο ξεσκέπασμα εκείνων που εκδηλώνονται σαν ρεφορμιστές ή “κεντριστές” σημαίνει άμεσο μεγάλωμα του κινδύνου ανατροπής της εξουσίας του προλεταριάτου από την αστική τάξη, που θα χρησιμοποιήσει αύριο για την αντεπανάσταση αυτό που στους κοντόφθαμους φαίνεται σήμερα πως είναι μόνο “θεωρητική διαφωνία”»1.

 Λανθασμένες θέσεις για την ταξική πάλη στην ΕΣΣΔ, για τα ζητήματα της οικονομίας, για τα ζητήματα των πολιτικών και κοινωνικών συμμαχιών είχε εκφράσει ο Μπουχάριν και σε προηγούμενα χρόνια. Ο Μπουχάριν θεωρούσε ότι ήταν δυνατή η «σύμφυση» των κουλάκων στη σοσιαλιστική οικοδόμηση, ότι δεν ήταν αναγκαία η πάλη εναντίον τους, η οποία θεωρούσε ότι θα διατάρασσε τη συμμαχία της εργατικής τάξης με τους αγρότες. Σε αυτή τη λογική ο Μπουχάριν και η ομάδα του αντιδρούσαν στο προχώρημα των σοσιαλιστικών μέτρων στην οικονομία, στην ενίσχυση του κεντρικού σχεδιασμού, προτείνοντας δίχρονα αντί πεντάχρονων πλάνων.

 Σε σχέση με το ζήτημα της συμμαχίας μεταξύ εργατικής τάξης και αγροτιάς, ο Στάλιν αναφέρεται στα λόγια του Λένιν: «Με τη συμφωνία ανάμεσα στην εργατική τάξη και στην αγροτιά μπορεί να καταλαβαίνει κανείς ότι θέλει. Αν δεν πάρει υπόψη ότι απ’ τη σκοπιά της εργατικής τάξης η συμφωνία αυτή είναι παραδεχτή, σωστή και δυνατή από άποψη αρχών τότε μόνο όταν υποστηρίζει τη δικτατορία της εργατικής τάξης και όταν αποτελεί ένα από τα μέτρα που αποβλέπουν στην κατάργηση των τάξεων, τότε η διατύπωση, συμφωνία της εργατικής τάξης με την αγροτιά, παραμένει φυσικά μια διατύπωση που την υποστηρίζουν στις απόψεις τους όλοι οι εχθροί της σοβιετικής εξουσίας και όλοι οι εχθροί της δικτατορίας»2.

 Ο Ι. Β. Στάλιν, στην ομιλία του, αναφέρεται επίσης σε βασικές διαφωνίες ανάμεσα στην πλειοψηφία της ηγεσίας του ΚΚ(μπ) και τον Μπουχάριν, σχετικά με τη γραμμή της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Ο Μπουχάριν, εκ μέρους του Προεδρείου της ΚΔ, διαμόρφωσε θέσεις για το 6ο Συνέδριό της, που μάλιστα τις μοίρασε στα άλλα κόμματα, πριν ακόμα εγκριθούν από την αντιπροσωπεία του ΚΚ(μπ) της ΕΣΣΔ. Στις θέσεις γινόταν η εκτίμηση ότι ο καπιταλισμός έμπαινε σε περίοδο σταθεροποίησης με μακροχρόνια χαρακτηριστικά, εκτίμηση που οδηγούσε το Κομμουνιστικό Κίνημα στην άποψη για δυνατότητα «εξυγίανσης του καπιταλισμού» και μάλιστα σε περίοδο που προετοιμαζόταν το ξέσπασμα νέας κρίσης. Οι θέσεις του Μπουχάριν αποδυνάμωναν το επαναστατικό κίνημα, τοποθετώντας το σε περίοδο «συγκέντρωσης δυνάμεων» και όχι προετοιμασίας για επόμενες αποφασιστικές μάχες, για νέα επαναστατική άνοδο, ενώ κρατούσαν ανεκτική στάση απέναντι στη λεγόμενη «αριστερή» σοσιαλδημοκρατία και στις δεξιές παρεκκλίσεις στα ΚΚ.

 Η δεξιά φραξιονιστική ομάδα Μπουχάριν είχε άμεση σύνδεση με αντίστοιχες ομάδες στα ΚΚ της Ευρώπης, ιδιαίτερα της Γερμανίας. Ενα ζήτημα που χρήζει παραπέρα ιστορικής διερεύνησης είναι η επίδραση των πολιτικών αντιλήψεων του Μπουχάριν και στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα, στην κατεύθυνση άμβλυνσης των επαναστατικών χαρακτηριστικών του.

 
 

ΣHMEIΩΣEIΣ:

 1. Β. Ι. Λένιν: «Για τη Σοσιαλιστική Οικοδόμηση», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 179.

2. Ο. π. σελ. 161.

3. Ο. π. σελ. 326.

4. Ο. π. σελ. 327-328.

5. Ο. π. σελ. 539.

6. Ο. π. σελ. 454.

7. Ο. π. σελ. 487.

8. Ο. π. σελ. 531, 533.