ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ - ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΙΣΟΔΟ ΣΤΗ ΧΩΡΑ

Οι μετανάστες και πρόσφυγες στη χώρα μας αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα υγείας και πρόνοιας, τα οποία συσχετίζονται αντικειμενικά με την ταξική τους θέση στο εκμεταλλευτικό κοινωνικό - οικονομικό σύστημα, με τις πολιτικές που εφαρμόζονται, αλλά και με τις καταστάσεις που βιώνουν μέχρι να έρθουν στη χώρα μας. Πολλοί από αυτούς φτάνουν στην Ελλάδα με την υγεία τους ήδη επιβαρημένη, προερχόμενοι από χώρες με καθυστερημένη καπιταλιστική ανάπτυξη, που βρίσκονται υπό κατοχή ή σε εμπόλεμη κατάσταση, όπου κυριαρχεί η φτώχεια και η εξαθλίωση. Τα συστήματα υγείας σε αυτές τις χώρες είναι τελείως διαλυμένα ή και ανύπαρκτα. Ακόμη και όσοι προέρχονται από χώρες που οικοδομούνταν ο σοσιαλισμός, με συστήματα υγείας που ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένα, καθολικά και δωρεάν, μετά την καπιταλιστική παλινόρθωση στο μεγαλύτερο μέρος τους ιδιωτικοποιήθηκαν, με αποτέλεσμα την επιδείνωση της υγείας αυτού του πληθυσμού. Π.χ. στη Βουλγαρία, μετά τις ανατροπές το 1991-1992, παρατηρείται μία βίαιη κατάρρευση των δημογραφικών δεδομένων. Το προσδόκιμο όριο ζωής υποχώρησε κατά 2 ή 3 έτη, οι γεννήσεις μειώθηκαν έως το 1,1 παιδιά για κάθε γυναίκα σε παραγωγική ηλικία (1997), η θνησιμότητα στα παιδιά έως πέντε ετών ανέβηκε στο 32 τοις χιλίοις, ενώ η θνησιμότητα ανέβηκε τρεις περίπου μονάδες (από 13 τοις χιλίοις σε 16)1.

Επιπλέον η ίδια η δοκιμασία της φυγής και της διαδρομής προς μια άλλη χώρα δημιουργεί δεκάδες απειλές για την υγεία τους και τη σωματική τους ακεραιότητα. Πολλοί πεθαίνουν ή μένουν ανάπηροι στην προσπάθεια να φτάσουν στις χώρες προορισμού, μπαίνοντας σε ναρκοπέδια και κινδυνεύοντας στη θάλασσα, ακόμα και μέσα σε φορτηγά ψυγεία που χρησιμοποιούν οι διακινητές. Ζουν με το συνεχή φόβο και την τρομοκρατία, λόγω του καθεστώτος παρανομίας και του σύμφυτου με τον καπιταλισμό εθνικισμού και ρατσισμού. Σοβαρό επίσης ρόλο παίζει και ο συχνά βίαιος αποχωρισμός από τις οικογένειές τους. Η πολιτική των συνόρων, του φακελώματος, των περιοριστικών μέτρων για τη νομιμοποίηση και την παροχή ασύλου, των επιχειρήσεων «σκούπα», της βίας και του αυταρχισμού σε βάρος των μεταναστών, επιδρούν αρνητικά στην υγεία τους.

Ειδική κατηγορία ως προς τις ανάγκες υγείας αποτελούν οι έγκλειστοι μετανάστες που συλλαμβάνονται λόγω παράνομης εισόδου στη χώρα και κρατούνται στα ειδικά κέντρα διοικητικής κράτησης, αλλά ακόμη και σε κρατητήρια αστυνομικών τμημάτων. Αρκετοί ανήκουν στην κατηγορία του πρόσφυγα και θα έπρεπε να έχουν πρόσβαση στις διαδικασίες ασύλου, πράγμα που σπάνια και μόνο μετά από πιέσεις γίνεται. Μεταξύ των κρατουμένων μεταναστών περιλαμβάνονται ολόκληρες οικογένειες, γυναίκες έγκυες ή με μωρά παιδιά. Μέχρι πρόσφατα η διοικητική κράτηση με σκοπό την απέλαση μπορούσε να διαρκέσει μέχρι 3 μήνες. Με τροπολογία που ψήφισε το 2009 η κυβέρνηση της ΝΔ ο χρόνος κράτησης παρατάθηκε μέχρι και 12 μήνες. Το ΠΑΣΟΚ δεν έχει δεσμευτεί ότι θα την καταργήσει, ενώ υπάρχει Οδηγία της ΕΕ που παρατείνει το χρόνο διοικητικής κράτησης μέχρι 18 μήνες.

Οι εικόνες που κατά καιρούς έρχονται στη δημοσιότητα για τις συνθήκες που επικρατούν στα περισσότερα κέντρα κράτησης, με αρκετούς μετανάστες να πάσχουν από δερματικές ασθένειες, μόνο με την «Κόλαση» του Δάντη μπορούν να συγκριθούν: λύματα από τις χαλασμένες αποχετεύσεις, πολλαπλάσιοι κρατούμενοι από τη χωρητικότητα, απαράδεκτες συνθήκες καθαριότητας και υγιεινής, απουσία προαυλισμού, απουσία βασικού ιατρικού εξοπλισμού, ελλιπής πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, δυσχερής ή αδύνατη παραπομπή στο νοσοκομείο κλπ. Οπου υπάρχει κάποια υποτυπώδης ιατρική παρουσία, αυτή πραγματοποιείται από ΜΚΟ (π.χ. Ιατρική Παρέμβαση). Αντίστοιχες εικόνες εγκατάλειψης και παραμέλησης παρατηρούνται ακόμη και στους ειδικούς χώρους που υποτίθεται ότι «φιλοξενούν» πρόσφυγες (Λαύριο). Δεν είναι τυχαίο ότι παρατηρούνται αυτοκτονίες στα κέντρα κράτησης, συχνά οι μετανάστες εξεγείρονται καίγοντας τα στρώματα κλπ.

Το ΠΑΣΟΚ κατήργησε ένα τέτοιο κολαστήριο -το κέντρο κράτησης της Παγανής Λέσβου- πετώντας κυριολεκτικά στο δρόμο, μέσα στο καταχείμωνο, 190 ανθρώπους, ολόκληρες οικογένειες, χωρίς καμία πρόνοια για το πού θα φιλοξενούντα και πώς θα ζήσουν, δίνοντάς τους ένα χαρτί που τους ζητούσε να εγκαταλείψουν οικειοθελώς την Ελλάδα σε ένα μήνα. Η πλειοψηφία αυτών των μεταναστών καταλήγει να περιφέρεται στο κέντρο της Αθήνας, να κοιμάται στις πλατείες ή να βρίσκει καταφύγιο κάτω από άθλιες συνθήκες σε εγκαταλελειμμένα κτίρια πληρώνοντας μάλιστα και ενοίκιο.

 

ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

 Η πλειοψηφία των μεταναστών και προσφύγων εργάζεται σε βαριές ή ανθυγιεινές εργασίες, χωρίς δικαιώματα, με εξαντλητικά ωράρια, με χαμηλές αμοιβές, χωρίς να αμείβονται για την υπερωριακή εργασία, χωρίς άδειες και ανασφάλιστοι. Κάτω από αυτές τις συνθήκες οι περισσότερες ερευνητικές εργασίες που ασχολούνται με την υγεία των μεταναστών εντοπίζουν αυξημένη συχνότητα λοιμωδών νοσημάτων, όπως ηπατίτιδα, φυματίωση και HIV λοίμωξη (EΪΤΖ), καρδιαγγειακά νοσήματα και βρογχίτιδα.

Επίσης ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα προβλήματα υγείας και ασφάλειας στον τόπο εργασίας. Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΚΑ, το 2006 αντιστοιχούσαν περίπου 6 εργατικά ατυχήματα ανά 1.000 Ελληνες εργαζόμενους. Η συχνότητα των εργατικών ατυχημάτων σε αλλοδαπούς εργαζόμενους είναι αρκετά μεγαλύτερη (9 ατυχήματα ανά 1.000 αλλοδαπούς εργαζόμενους), όπως είναι συχνά και τα θανατηφόρα ατυχήματα. Οι παράγοντες που συνδέονται με την αυξημένη συχνότητα των εργατικών ατυχημάτων στους μετανάστες, αλλά και την επιβάρυνση της υγείας τους γενικότερα, είναι σε γενικές γραμμές η απασχόλησή τους σε πιο επικίνδυνες και πιο ανθυγιεινές δραστηριότητες (μεγαλύτερο ποσοστό απασχόλησης παρουσιάζεται στις κατασκευές και ακολουθούν η οικιακή απασχόληση, οι αγροτικές εργασίες, ο χώρος του εμπορίου και του επισιτισμού και η μεταποίηση), η απουσία μέτρων υγείας και ασφάλειας στους χώρους εργασίας με ευθύνη των εργοδοτών, η έλλειψη εκπαίδευσης στους χώρους δουλειάς και τα προβλήματα γλώσσας που δυσκολεύουν την κατανόηση κανόνων και οδηγιών. Από την άλλη, όπως και για τους Ελληνες εργάτες έτσι και για τους μετανάστες, δε γίνεται διάγνωση, καταγραφή και αναγνώριση των επαγγελματικών ασθενειών. Είναι χαρακτηριστική η συχνότητα των κρουσμάτων καρκίνου σε μετανάστες που εργάζονται σε θερμοκήπια, αφού στην πλειοψηφία των περιπτώσεων διαμένουν ταυτόχρονα σ’ αυτά ή ζουν χωρίς στέγη, υποδομές υγιεινής. Τραγικά παραδείγματα των συνθηκών διαβίωσης αποτελούν όσα είδαν το φως της δημοσιότητας στη Μανωλάδα Ηλείας και την Αρτα.

 

ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

 Οι γυναίκες μετανάστριες υφίστανται πολλαπλή καταπίεση, λόγω και της ιδιότητάς τους ως μετανάστριες, γεγονός που έχει σημαντική επίπτωση στην υγεία τους. Πολύ συχνά οι γυναίκες μετανάστριες εργάζονται ως «ενοικιαζόμενες» μέσω των διαφόρων δουλεμπορικών γραφείων. Σε αρκετές ασκείται σωματική, σεξουαλική και ψυχική βία από τα κυκλώματα εμπόρων λευκής σαρκός και δουλεμπόρων. Τα προστατευόμενα μέλη των οικογενειών, όπως γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι, σε μεγάλο ποσοστό δεν έχουν ασφαλιστική κάλυψη και καμία πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, είτε γιατί το άμεσα ασφαλισμένο μέλος της οικογένειας δεν μπόρεσε να ανανεώσει την άδεια παραμονής είτε γιατί τα προστατευόμενα μέλη δεν έχουν άδεια παραμονής, λόγω των απαγορευτικών προϋποθέσεων που προβλέπονται για την οικογενειακή επανένωση.

Μεγάλο μέρος μεταναστριών δεν καλύπτεται για προγεννητικό έλεγχο, δεν παρακολουθείται κατά τη διάρκεια της κύησης, φτάνει στο νοσοκομείο λίγο πριν τον τοκετό. Ετσι υπάρχουν αυξημένα ποσοστά προβλημάτων κύησης, τοκετού και νεογνικής θνησιμότητας. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι μητέρες μετανάστριες δεν έχουν χρήματα να πληρώσουν, φεύγουν από το μαιευτήριο χωρίς το παιδί τους, το οποίο κρατείται στο νοσοκομείο μέχρι να γίνει η πληρωμή ή να βρεθεί άλλη λύση. Η πλειοψηφία των εργαζομένων μεταναστριών, ακόμη και αυτών με άδεια εργασίας και ασφαλιστική κάλυψη, δε λαμβάνει άδεια μητρότητας κάτω από το φόβο της απόλυσης.

Αντίστοιχα έντονα είναι τα προβλήματα υγείας και στα παιδιά αυτών των οικογενειών. Στις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης στερούνται των αναγκαίων για τη σωστή ανάπτυξή τους, ενώ η παρακολούθηση της υγείας τους γίνεται με δυσκολίες. Ακόμη και οι βασικοί εμβολιασμοί, αν δεν υπάρχει βιβλιάριο, μετά το κλείσιμο του ΠΙΚΠΑ (γίνονταν δωρεάν εμβολιασμοί σε όλα τα παιδιά), γίνονται Γολγοθάς και κοστίζουν πολύ.

Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει επίσης στους ασυνόδευτους ανηλίκους (οι ασυνόδευτοι ανήλικοι που βρίσκονται σήμερα στην Ελλάδα υπολογίζονται σε 10.000). Αυτοί με βάση το νόμο δικαιούνται πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας ακόμα και όταν δε διαθέτουν τα απαραίτητα έγγραφα, δεν απολαμβάνουν όμως σχεδόν καμίας προστασίας, καθώς μεταξύ άλλων δεν υπάρχουν οι απαιτούμενοι χώροι για τη στέγασή τους, εγκαταλείπονται στο έλεος διαφόρων ΜΚΟ και συνήθως στο δρόμο. Αποτέλεσμα της ελλιπούς προστασίας είναι να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία τους, να πέφτουν συχνά θύματα σωματεμπορίας και εργασιακής εκμετάλλευσης, ενώ διαβιούν σε άθλιες συνθήκες.

 

ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

 Η μετανάστευση από μόνη της είναι μία τραγική εμπειρία και μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία. Η διαδικασία αυτή, σε συνδυασμό με το στυγνό καθεστώς εκμετάλλευσης που υπόκεινται οι άνθρωποι αυτοί, αποτελούν αιτιακούς παράγοντες διαφόρων ψυχικών παθήσεων Οι δυσκολίες για την οικογενειακή επανένωση, οι δυσκολίες προσαρμογής σε διαφορετική κουλτούρα, ήθη και έθιμα, νοοτροπία, αντιλήψεις, η δυσκολία να αναπαράγουν τη γλώσσα και τον πολιτισμό τους δυσχεραίνουν την κατάσταση. Ολες οι κακουχίες που πέρασαν στη χώρα τους, ο πόλεμος που έχουν βιώσει οι περισσότεροι και επιπρόσθετα η φτώχια και η εξαθλίωση που περνούν στη χώρα μας, συμβάλλουν στο να έχουν αυξημένες ανάγκες για ψυχολογική υποστήριξη. Σε αυτά πρέπει να προστεθεί και η ψυχολογική επίπτωση του ρατσισμού και της κοινωνικής απομόνωσης. Ολοι αυτοί οι παράγοντες συντελούν και στα αυξημένα ποσοστά τοξικομανίας και αλκοολισμού που παρατηρούνται στους μετανάστες.

Τα παραπάνω είναι παράγοντες για την εκδήλωση ψυχικών διαταραχών (κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές κ.ά.). Οι μετανάστες δεν έχουν όμως τη δυνατότητα για ψυχολογική υποστήριξη και αρμόζουσα περίθαλψη. Πιο έντονα βιώνουν τα προβλήματα αυτά οι γυναίκες, τα παιδιά και οι νέοι μετανάστες. Τα στοιχεία από το Ελληνικό Ιατρείο Διαπολιτισμικής Ψυχιατρικής του Αιγινήτειου Νοσοκομείου για το διάστημα 2000 έως 2004 δείχνουν ότι «το 33% όσων κατέφυγαν για βοήθεια έπασχε από συναισθηματικές διαταραχές, το 31% από ψυχωσικές καταστάσεις, το 28% από άγχος και σωματοποίηση». Τα ποσοστά ενδοοικογενειακής βίας και κακοποίησης παιδιών και γυναικών είναι αυξημένα. Η προπαγάνδα και η παραπληροφόρηση αποδίδει αυτό το φαινόμενο στα γονίδια των μεταναστών ή ακόμα και στη «ράτσα» τους, παραβλέποντας την ιστορικότητα στην καταπίεση της γυναίκας από τον άνδρα, που υπήρξε και με τη μορφή βίας πιο έντονα σε πιο καθυστερημένες καπιταλιστικές κοινωνίες.

 

ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΝΟΙΑΣ

 Προβλήματα υπάρχουν και στην προσχολική αγωγή των παιδιών των μεταναστών από τους δημοτικούς παιδικούς σταθμούς, έτσι ώστε οι κοινότητες των μεταναστών να αναγκάζονται να φτιάχνουν δικούς τους, πολλές φορές άνευ αδείας2. Αυτό όμως δεν αποτελεί λύση γιατί έτσι εντείνονται τα ζητήματα γκετοποίησης και περιθωριοποίησης των παιδιών αυτών και δε συμβάλλει στην κοινωνική τους ένταξη.

Χρόνιοι πάσχοντες, ανάπηροι, τραυματίες πολέμου βρίσκονται χωρίς τις αναγκαίες παροχές υγείας και πρόνοιας. Η ανάγκη συνεχούς ιατρικής παρακολούθησης, υποστήριξης και αποκατάστασης δεν καλύπτονται στις σημερινές συνθήκες.

Για μικρό ποσοστό μεταναστών που διαθέτουν νομιμοποιητικά έγραφα αλλά είναι ανασφάλιστοι προβλέπεται η δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, αφού πάρουν το πιστοποιητικό κοινωνικής προστασίας. Το πιστοποιητικό αυτό χορηγείται εφόσον υπάρχει αποδεδειγμένο πρόβλημα υγείας, σε όσους διαθέτουν άδεια διαμονής για ανθρωπιστικούς λόγους και διαρκεί όσο διάστημα χρειαστεί να νοσηλευτούν.

Ειδικά για πρόσφυγες αιτούντες πολιτικό άσυλο υπάρχει το Προεδρικό Διάταγμα 68/18.5.2005 που προβλέπει τη δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η οποία περιλαμβάνει δωρεάν νοσηλεία σε δημόσιο νοσοκομείο και δωρεάν χορήγηση φαρμάκων από τα δημόσια νοσοκομεία. Για να έχουν δικαίωμα στη δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, οι μεν αιτούντες άσυλο πρέπει να έχουν στην κατοχή τους ειδικό δελτίο αιτούντος άσυλο (ροζ κάρτα), οι δε πρόσφυγες πρέπει να διαθέτουν το δελτίο ταυτότητας πολιτικού πρόσφυγα. Κάποιες εξαιρέσεις από τις παραπάνω προϋποθέσεις προβλέπονται για ειδικές κατηγορίες ατόμων που χρήζουν προστασίας (θύματα παράνομης διακίνησης, τα θύματα νάρκης και όσους έχουν μολυνθεί από τον ιό HIV/AIDS ή άλλα λοιμώδη νοσήματα), στους οποίους παρέχεται ιατρική, φαρμακευτική και νοσηλευτική περίθαλψη3. Στην πραγματικότητα η πλειοψηφία των μεταναστών είτε δε γνωρίζει αυτά τα δικαιώματα είτε δεν τα ασκεί από το φόβο του εντοπισμού και της απέλασης.

Η πρόσβαση στο σύστημα υγείας εμποδίζεται και από τις πολύμηνες καθυστερήσεις που παρατηρούνται για την ανανέωση των αδειών παραμονής. Στους μετανάστες δε χορηγούνται παροχές κοινωνικής πρόνοιας, όπως το βιβλιάριο περίθαλψης ανασφάλιστων που προβλέπει την κάλυψη της δαπάνης για νοσοκομειακή περίθαλψη και κάποια προνοιακά επιδόματα (επίδομα τετραπληγίας κ.ά.). Δεν τους εγκρίνονται πάντα αναρρωτικές άδειες. Και βέβαια, στην περίπτωση που κατά τη διάρκεια της νοσηλείας τους χρειαστούν εξετάσεις που είναι εκτός του κλειστού νοσηλείου (αξονικές, μαγνητικές, σπινθηρογραφήματα κλπ.), σπάνια είναι σε θέση να τις πληρώσουν.

 

Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

 Η πρόσβαση των μεταναστών στις υπηρεσίες υγείας δεν είναι ίδια για όλους. Διαφέρει, στη βάση του διαχωρισμού τους από το αστικό κράτος σε «νόμιμους» και «παράνομους». Ετσι, ανάλογα με το αν διαθέτουν νομιμοποιητικά έγγραφα ή όχι, έχουν και την ανάλογη πρόσβαση. Ακόμη και αυτοί που έχουν κάποια ασφαλιστική κάλυψη υφίστανται το σύνολο των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η εργατική τάξη της Ελλάδας και τα φτωχά λαϊκά στρώματα στο τομέα της υγείας - πρόνοιας, δηλαδή την όλο και μεγαλύτερη εμπορευματοποίηση του συστήματος υγείας, την περικοπή παροχών, τις αναμονές και τις ελλείψεις προσωπικού και εξοπλισμού στα δημόσια νοσοκομεία και τα ασφαλιστικά ταμεία, την άγρια εκμετάλλευση. Ολα αυτά ισχύουν ιδιαίτερα για τους μετανάστες που ανήκουν στα φτωχά στρώματα της εργατικής τάξης και δεν μπορούν να πληρώσουν επιπλέον για την περίθαλψή τους στον ιδιωτικό τομέα. Εχουν πιο σοβαρές επιπτώσεις και θέτουν σε μεγαλύτερο κίνδυνο την υγεία τους, κάποιες φορές και τη ζωή τους.

Σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής, το 2005 οι ασφαλισμένοι μετανάστες στο ΙΚΑ ήταν 242.142 και καταλάμβαναν το 13% του συνόλου των ασφαλισμένων του Οργανισμού, στον ΟΑΕΕ ήταν 9.705 που αντιστοιχεί στο 1,7% και στον ΟΓΑ 44.689 που αντιστοιχεί στο 6,1%.

Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που πολλοί μετανάστες αναγκάζονται να καταφύγουν στην ιδιωτική ασφάλιση, πληρώνοντας υπέρογκα ποσά, μόνο και μόνο για να μπορέσουν να αιτηθούν για οποιαδήποτε άδεια παραμονής ή ανανέωση. Η βεβαίωση του ασφαλιστικού φορέα για την κάλυψη εξόδων νοσηλείας και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης είναι απαραίτητη προϋπόθεση.

Σε ό,τι αφορά τους μετανάστες χωρίς έγγραφα, η πραγματικότητα είναι ότι δεν έχουν δικαίωμα πρόσβασης στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, αλλά και για την πρόσβαση στη νοσοκομειακή περίθαλψη κι εκεί υπάρχουν ιδιαίτερα αυστηροί και εγκληματικοί περιορισμοί.

Με εγκύκλιο του πρώην υπουργού Υγείας Αλ. Παπαδόπουλου το 2000 (Υ4α/οικ.8992/13/7/2000) απαγορεύτηκε στα δημόσια νοσοκομεία και τα Κέντρα Υγείας της χώρας να αντιμετωπίζουν τακτικά αλλά και έκτακτα περιστατικά μεταναστών, οι οποίοι στερούνται των νομιμοποιητικών εγγράφων παραμονής στην Ελλάδα. Επίσης η εγκύκλιος κατήργησε στους αλλοδαπούς, που βρίσκονται προσωρινά στη χώρα (τουρίστες), τη δωρεάν περίθαλψη ακόμη και στην περίπτωση επείγοντος περιστατικού, εκτός αν προέρχονται από τις χώρες του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη. Οι ίδιοι οι υγειονομικοί όμως δεν την εφάρμοσαν στην πράξη παρά με ελάχιστες εξαιρέσεις.

Αυτή την κατάπτυστη εγκύκλιο διατήρησε η κυβέρνηση της ΝΔ (εγκύκλιος Ν. Κακλαμάνη 2/2/2005), όπως και τις αυστηρές διατάξεις του Νόμου 2910/2001 που περιορίζουν σε μεγάλο βαθμό την πρόσβαση των μεταναστών χωρίς έγγραφα στις υπηρεσίες υγείας. Κατήργησε μόνο τη διάταξη η οποία προέβλεπε την υποχρέωση των διευθυντών θεραπευτηρίων να ενημερώνουν τις αστυνομικές αρχές για την άφιξη σε αυτά αλλοδαπών και επέτρεψε την πρόσβαση σε νοσοκομεία όταν πρόκειται για ανήλικα παιδιά (άρθρο 84/Ν.3386/2005). Σε γενικές γραμμές, με βάση αυτούς τους κανονισμούς, η παροχή περίθαλψης σε μετανάστες χωρίς χαρτιά επιτρέπεται μόνο σε επείγοντα περιστατικά και μέχρι σταθεροποίησης της κατάστασής τους, γι’ αυτό και η πλειοψηφία των μεταναστών επισκέπτονται τα νοσοκομεία μόνο στις εφημερίες.

Χαρακτηριστική είναι επίσης η απουσία ενός πλήρους ιατρικού ελέγχου, ιδιαίτερα για τα λοιμώδη μεταδιδόμενα νοσήματα, που θα έπρεπε να γίνεται στους αιτούντες άσυλο και τους μετανάστες χωρίς έγγραφα κατά την άφιξή τους. Στην Ελλάδα ιατρικός έλεγχος εφαρμόζεται για τη χορήγηση πιστοποιητικού υγείας σε κάποιο νοσοκομείο ή μονάδα του ΙΚΑ, κατά τη διαδικασία αίτησης για άδεια εργασίας και παραμονής. Περιλαμβάνει μόνο μία ακτινογραφία θώρακος και επιλεκτικά, ανάλογα με το νοσοκομείο, φυματινοαντίδραση (mantoux). Τα έξοδα αυτά (10 ευρώ) τα πληρώνουν οι ίδιοι οι μετανάστες. Εξάλλου έχουν αποκαλυφθεί κυκλώματα γιατρών και δικηγόρων που εκμεταλλεύονται τους μετανάστες, προκειμένου να τους εκδώσουν τα πιστοποιητικά.

Ακόμα και σε περιόδους πανδημίας, όπως π.χ. με τη «νέα γρίππη», το κράτος και οι κυβερνήσεις δεν παίρνουν κανένα μέτρο για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα υγείας των μεταναστών. Οι μετανάστες είναι η πλέον ευάλωτη ομάδα, και σε πανδημίες, εξαιτίας της γενικής κακής κατάστασης της υγείας τους, των συνθηκών διαβίωσής τους και της δυσκολίας τους να έρθουν σε επαφή με τις υπηρεσίες υγείας.

Επιπρόσθετα σε όλα τα παραπάνω οι μετανάστες αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα επικοινωνίας λόγω της γλώσσας. Η αδυναμία επικοινωνίας με το υγειονομικό προσωπικό έχει σαν αποτέλεσμα συχνά τις λανθασμένες διαγνώσεις, τη λήψη λανθασμένων οδηγιών και τελικά την πλημμελή θεραπεία τους. Η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού στις κοινωνικές υπηρεσίες, όπως διερμηνέων, ενημερωτικών φυλλαδίων σε γλώσσες διαφόρων εθνικοτήτων έχει ως αποτέλεσμα την ελλιπή ενημέρωση των μεταναστών, προσφύγων και αιτούντων άσυλο σχετικά με τη διεκδίκηση δικαιωμάτων στην υγεία-πρόνοια. Η άγνοια των δικαιωμάτων τους επιβαρύνει την κατάσταση, αφού πολλές φορές πέφτουν θύματα εξαπάτησης ή δεν καταφέρνουν να διεκπεραιώσουν τις υποθέσεις τους.

Οι μετανάστες, πέραν όλων των άλλων, έχουν να αντιμετωπίσουν και το ρατσισμό και από κάποιους υγειονομικούς. Μαζικά φαινόμενα ρατσισμού δεν υπάρχουν. Ομως είναι καταγεγραμμένο και από επιστημονικές έρευνες ότι οι μετανάστες έχουν χειρότερη αντιμετώπιση στα νοσοκομεία επειδή είναι ξένοι. Η δυσκολία στην επικοινωνία, η φυλή, το χρώμα και οι συνήθειες συντελούν σε αυτό. Συστατικό στοιχείο του ρατσισμού είναι και η άποψη ότι οι μετανάστες είναι φορείς ασθενειών. Μάλιστα η ΕΕ τους κατατάσσει στην ίδια κατηγορία απειλής με τη βιοτρομοκρατία. Ακόμα, εκφράζονται απόψεις ότι δεν πρέπει να έχουν δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, γιατί αυξάνει τις δημόσιες δαπάνες και επιβαρύνει τα ασφαλιστικά ταμεία. Αν δεν υπήρχαν αυτές οι παροχές, υποστηρίζεται ότι η κατάσταση θα ήταν καλύτερη για τους Ελληνες. Μόνο που ευθύνες για την κατάσταση, στην οποία έχουν περιέλθει τα ασφαλιστικά ταμεία, έχουν οι πολιτικές των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ και ΝΔ, με τις απαλλαγές που προσφέρουν απλόχερα στους εργοδότες, το τζογάρισμα των αποθεματικών στο Χρηματιστήριο και την άρνηση να καλύπτει το κράτος τις υποχρεώσεις του απέναντι στα ταμεία.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες πολλοί μετανάστες «χωρίς έγγραφα» εγκαταλείπονται στην τύχη τους ή καταφεύγουν στα πολυιατρεία μη κυβερνητικών οργανώσεων και στις φιλανθρωπικές οργανώσεις της εκκλησίας.

 

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ
ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

 Στο έδαφος των κενών που παρουσιάζει το δημόσιο σύστημα υγείας και του αποκλεισμού της μεγάλης πλειοψηφίας των μεταναστών από τις δημόσιες υπηρεσίας υγείας, αναπτύσσεται η δράση διαφόρων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ), που με διάφορες επιχορηγήσεις καλύπτουν υποτυπωδώς κάποιες βασικές ανάγκες υγείας των μεταναστών. Η υποκατάσταση της κρατικής ευθύνης για την παροχή και χρηματοδότηση υπηρεσιών υγείας και πρόνοιας δεν αφορά μόνο τους μετανάστες. Αποτελεί μέρος του συνολικού σχεδιασμού της ΕΕ που προωθείται και στη χώρα μας. Τα ζητήματα υγείας των μεταναστών αποτελούν «πεδίον δόξης λαμπρό» για τις ΜΚΟ, λόγω των πιο έντονων προβλημάτων και της μεγαλύτερης εξαθλίωσης.

Οι ΜΚΟ δραστηριοποιούνται σε τομείς, όπως η κάλυψη αναγκών σε στοιχειώδη φάρμακα, εξετάσεις, διαγνώσεις και δίνουν πληροφορίες για το πώς να εξυπηρετηθούν οι μετανάστες στο δαιδαλώδες σύστημα των ασφαλιστικών ταμείων και νοσοκομείων. Τέτοιες οργανώσεις είναι οι Γιατροί του Κόσμου, η PRAKSIS, το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα κλπ.

Σύμφωνα με την τελευταία αναφορά δράσης που καλύπτει την περίοδο μεταξύ Οκτώβρη 2007 και Σεπτέμβρη 2008, στο Πολυιατρείο PRAKSIS της Αθήνας εξυπηρετήθηκαν 3.934 άτομα (η πλειοψηφία των εξυπηρετούμενων, 39%, προέρχονταν από το Αφγανιστάν). Στο «Ανοιχτό Πολυιατρείο» της Αθήνας των «Γιατρών του Κόσμου» εθελοντές γιατροί διαφόρων ειδικοτήτων (παθολόγοι, καρδιολόγοι, παιδίατροι, οφθαλμίατροι κλπ.) παρέχουν υπηρεσίες σε 14.000 ασθενείς ετησίως κατά μέσο όρο. Οι κύριες χώρες προέλευσης των αλλοδαπών είναι το Ιράκ, το Αφγανιστάν, το Μπαγκλαντές, οι Αφρικανικές χώρες, το Ιράν, η Βουλγαρία, η Πολωνία, η Ουκρανία και η Αλβανία.

Αλλες πρωτοβουλίες, μετά το 2000, αφορούν προγράμματα ψυχικής υγείας, όπως τα προγράμματα «Ψυχαδέλφεια» και «Ψυχαργώς». Από τα τέλη του 2007 η οργάνωση «Συν-ειρμός», στα πλαίσια του προγράμματος «Ψυχαργώς», λειτουργεί το Κέντρο Ημέρας Βαβέλ στο κέντρο της Αθήνας, το οποίο απευθύνεται αποκλειστικά σε μετανάστες. Η πλειοψηφία αυτών των προγραμμάτων περιορίζονται στην παροχή συμβουλών και ψυχολογικής υποστήριξης, γεγονός αναμενόμενο, αφού η πραγματική πρόληψη και αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας απαιτεί μέτρα οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα και οργανωμένες υποδομές στο σύστημα υγείας.

Η Εκκλησία της Ελλάδος τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει κι αυτή δραστηριοποίηση στα θέματα των μεταναστών, κυρίως μέσω της ΜΚΟ «Αλληλεγγύη», η οποία απορροφά σχετικά κονδύλια από εθνικούς και κοινοτικούς πόρους. Παράλληλα έχει ιδρυθεί από τον προηγούμενο Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο Ειδική Συνοδική Επιτροπή Μεταναστών, Προσφύγων και Παλιννοστούντων, με στόχο να υποστηρίζει ειδικά προγράμματα συμβουλευτικών υποστηρικτικών υπηρεσιών προς μετανάστες, μέσω και χορηγιών από μεγάλες επιχειρήσεις (π.χ. Ομιλος Δασκαλαντωνάκη-Grecotel κ.ά.).

Σήμερα η Εκκλησία της Ελλάδος λειτουργεί ξενώνες υποδοχής και σχολεία εκμάθησης γλώσσας για περιορισμένο αριθμό μεταναστών, ενώ -όπως επισημαίνουν- οι εκπρόσωποί τους παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες προς του μετανάστες σε θέματα ανεύρεσης εργασίας, χορήγησης ασύλου κ.ά. Παράλληλα προσφέρει συσσίτια, είδη ρουχισμού κ.ά. υλικά αγαθά σε τοπικό επίπεδο, με βάση και την αρχή της φιλανθρωπίας.

Ταυτόχρονα, όπως οι ίδιοι αναφέρουν, συχνά συμμετέχουν ως εταίροι του Κράτους και συνομιλητές της ΕΕ στη διαμόρφωση νόμων και Κανονισμών για τη μετανάστευση. Αναδεικνύεται ότι ουσιαστικά η εκκλησία διαδραματίζει ένα ρόλο διαχείρισης ακραίων καταστάσεων σε μια ορισμένη συνεννόηση με τους πολιτικούς φορείς που ευθύνονται γι’ αυτές τις καταστάσεις. Αφενός εισπράττει πόρους μέσω της ΜΚΟ για περιορισμένης εμβέλειας προγράμματα μεταναστών, αφετέρου προσφέρει άλλοθι για δήθεν φιλοξενία και παροχές της Ελλάδας προς τους μετανάστες. Αμβλύνει τις γωνίες ενός οξυμένου ζητήματος με τοπικές δράσεις αμφίβολης και σίγουρα περιορισμένης αποτελεσματικότητας. Με άλλα λόγια, ουσιαστικά ενισχύει την πολιτική των ημίμετρων της φιλανθρωπίας, εκθειάζοντας την «προσφορά» επιχειρηματιών και βιομηχάνων με «κοινωνικό πρόσωπο», στο όνομα της «χριστιανικής παγκοσμιότητας».

Συμπερασματικά, οι οργανώσεις αυτές καλύπτουν σε περιορισμένη έκταση και αποσπασματικά κάποιες στοιχειώδεις ανάγκες υγείας των μεταναστών, όμως σε καμία περίπτωση δε λύνουν το πρόβλημα της έλλειψης ολοκληρωμένης δημόσιας και δωρεάν φροντίδας υγείας, που θα έπρεπε να είναι στόχος πάλης και των ίδιων των μεταναστών. Λειτουργούν επικουρικά προς την πολιτική των αστικών κομμάτων και τη γραμμή της ΕΕ για συρρίκνωση των δημόσιων υπηρεσιών υγείας και επέκταση της εμπορευματοποίησής τους, γι’ αυτό το λόγο άλλωστε χρηματοδοτούνται από ΕΕ και κράτος.

 

Η ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ

 Τα αστικά κόμματα συνδέουν το δικαίωμα στην ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη με την εργασία, που ως γνωστόν είναι ανασφάλιστη για την πλειοψηφία των μεταναστών ή ανύπαρκτη. Σε ό,τι αφορά την πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες υγείας, η λογική που διέπει τη θέση του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ είναι ότι μπορούν να ανεχτούν μόνο την αντιμετώπιση κάποιων έκτακτων αναγκών υγείας των μεταναστών από τα νοσοκομεία και όχι την πλήρη κάλυψη όλων των αναγκών τους. Συχνά -ιδίως ο ΛΑ.Ο.Σ.- ενοχοποιούν τους μετανάστες ως μία από τις αιτίες των οικονομικών ελλειμμάτων στο δημόσιο τομέα υγείας και τους χαρακτηρίζουν ως κίνδυνο για τη Δημόσια Υγεία, λόγω των άθλιων συνθηκών διαβίωσης. Ο ΛΑ.Ο.Σ. παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση εχθρικού κλίματος απέναντι στους μετανάστες, αξιοποιώντας τα μέτρα και την πολιτική του ΠΑΣΟΚ, της ΝΔ και της ΕΕ.

 

ΠΑΣΟΚ

 Οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ συνευθύνονται με τις κυβερνήσεις της ΝΔ, από τη δεκαετία του 1990 μέχρι σήμερα, για το φαινόμενο της μαζικής εισόδου μεταναστών στην Ελλάδα, για τη συμμετοχή της Ελλάδας στις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις που προκάλεσαν τη μαζική μετανάστευση και προσφυγιά επί των ημερών μας.

Οπως ήδη αναφέρθηκε για τα θέματα της υγείας, επί κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ εκδόθηκε για πρώτη φορά η γνωστή εγκύκλιος του τότε υπουργού υγείας Αλ. Παπαδόπουλου που απαγόρευε -πλην εξαιρετικών περιπτώσεων- την πρόσβαση των μεταναστών χωρίς χαρτιά στη δημόσια υγεία, εγκύκλιο που διατήρησε στα βασικά της σημεία η ΝΔ. Για την εγκύκλιο αυτή το ΠΑΣΟΚ δεν έχει πει πως θα την καταργήσει. Οι δηλώσεις, ότι δήθεν θα επιτρέψει τη δωρεάν παροχή ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στους μετανάστες «μέσα από διακρατικές συμφωνίες» και «με χρήση παραβόλων για την κάλυψη της δαπάνης», αναφέρονται στις συμφωνίες για τη διασυνοριακή υγεία και αφορούν μόνο τους «νόμιμους» μετανάστες. Το ΠΑΣΟΚ αναφέρεται επίσης στη «στελέχωση του ΙΚΑ και του ΟΓΑ με υπαλλήλους με γλωσσική επάρκεια για να εξυπηρετούν τους κύριους μεταναστευτικούς πληθυσμούς».

Μετά την πρόσφατη επανεκλογή του, η πολιτική του απέναντι στους μετανάστες είναι περισσότερο ραφιναρισμένη και παρουσιάζεται με δύο φαινομενικά αντίθετες τακτικές: την τακτική του μαστίγιου για τους πολλούς και του καρότου για τους λίγους. Ο νόμος για την ιθαγένεια, που ψηφίστηκε πρόσφατα, αφορά ορισμένους μόνο μετανάστες, όσους έχουν άδειες μακρόχρονης παραμονής, ενώ η κυβέρνηση δε συζητάει τη νομιμοποίηση των μεταναστών που ζουν κι εργάζονται στην Ελλάδα και των οικογενειών τους.

Και στις κυβερνητικές εξαγγελίες έγινε αναφορά στη συμμετοχή της χώρας μας στο πρόγραμμα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων «Επείγοντα» και στην εξειδίκευσή της με τις εξαγγελίες για αλλαγή του τρόπου υποδοχής των μεταναστών και προσφύγων. Επιβεβαιώνεται ότι η κυβέρνηση θα αξιοποιήσει τις λεγόμενες «ευάλωτες» ομάδες για να προωθήσει τη στρατηγική της στην υγεία - πρόνοια (συνύπαρξη δημόσιου με ιδιωτικό τομέα , με τη φιλανθρωπία, τις ΜΚΟ και την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση), παρουσιάζοντάς την ως δήθεν προοδευτική και ανθρωπιστική. Ετσι εξαγγέλθηκε η αντικατάσταση των σημερινών Κέντρων Κράτησης Μεταναστών από Κέντρα Πρώτης Υποδοχής Μεταναστών ή Κέντρων Καταγραφής και Διαχείρισης Μεταναστών (δεν έχει ακόμη αποφασιστεί ποια από τις δύο ονομασίες θα επιλεγεί) στα σύνορα, τα οποία θα λειτουργούν με τη συμμετοχή και των υπουργείων Υγείας και Εσωτερικών, ΜΚΟ και διεθνών οργανισμών. Η τροφοδοσία των Κέντρων και η μισθοδοσία του προσωπικού υγείας θα γίνεται από το Υπουργείο Υγείας. Στα κέντρα αυτά θα γίνεται καταγραφή, δακτυλοσκόπηση, ιατρικές εξετάσεις και ένα γρήγορο ξεκαθάρισμα (screening) των μεταναστών - προσφύγων. Οσοι κριθούν ότι ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες (πρόσφυγες, θύματα διακίνησης ή βασανιστηρίων, ασυνόδευτοι ανήλικοι) θα προωθούνται σε ειδικούς χώρους. Ενας τέτοιος χώρος εξαγγέλθηκε ότι θα διαμορφωθεί στη Μυτιλήνη, με την ενοικίαση ξενοδοχείου από τη Νομαρχία και την αξιοποίηση εγκαταστάσεων του ΠΙΚΠΑ.

 

ΝΔ

 Κυβέρνηση της ΝΔ ήταν αυτή που με την πολιτική ανοίγματος των συνόρων επέτρεψε τη μαζική εισροή μεταναστών στις αρχές της δεκαετίας του 1990, αφήνοντάς τους όμως στην κατάσταση της ανασφάλιστης εργασίας. Οταν και πάλι παρέλαβε τη σκυτάλη από το ΠΑΣΟΚ (2004-2009) συνέχισε τη μέχρι τότε πολιτική του, τις νομιμοποιήσεις μεταναστών με το σταγονόμετρο, ενώ συντήρησε το κλίμα ξενοφοβίας και ρατσισμού, αποδίδοντας στους μετανάστες την αύξηση της ανεργίας και της εγκληματικότητας. Το τελευταίο διάστημα της διακυβέρνησής της επανενεργοποίησε τις επιχειρήσεις «σκούπα» στην Αθήνα και σε παραμεθόριες περιοχές, με αποτέλεσμα να χωριστούν οικογένειες μεταναστών, να γεμίσουν μέχρι ασφυξίας τα κέντρα κράτησης και τα αστυνομικά τμήματα. Συνέχισε δε την αντιδραστική, έως και απάνθρωπη πολιτική των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ, με τις εγκυκλίους για τον περιορισμό της πρόσβασής τους στις υπηρεσίες υγείας.

 

ΛΑ.Ο.Σ.

 Ως κόμμα αστικό με ιδεολογικό χαρακτηριστικό του τον εθνικισμό, ο ΛΑ.Ο.Σ. χρησιμοποίησε την ξενοφοβία για να αποκτήσει έρεισμα σε εργατικές και λαϊκές δυνάμεις με οξυμένα προβλήματα, όπως η ανεργία, εκμεταλλεύεται προπαγανδιστικά τα προβλήματα που παρουσιάζονται από τη συσσώρευση μεγάλου όγκου μεταναστών κύρια στα αστικά κέντρα, καλλιεργώντας κλίμα για ένταση των μέτρων καταστολής. Με τις θέσεις του δηλητηριάζει την εργατική τάξη με ρατσιστικές αντιλήψεις. Αξιοποιεί τους μετανάστες ως το «εξιλαστήριο θύμα» για τα προβλήματα της εργατικής τάξης και των φτωχών στρωμάτων της χώρας, κρύβοντας τον ταξικό χαρακτήρα των αντιδραστικών πολιτικών της ΕΕ και των ελληνικών κυβερνήσεων. Ο ΛΑ.Ο.Σ. δέχεται ότι το κράτος έχει υποχρέωση να παρέχει ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, αλλά μόνο σε όλους τους πολίτες ελληνικής ιθαγένειας!

 

ΣΥΝ-ΣΥΡΙΖΑ

 Η πολιτική του είναι αντιφατική και υποκριτική. Δηλώνει προασπιστής των δικαιωμάτων των μεταναστών, στηρίζει τα διάφορα αντιρατσιστικά «κινήματα», «το σεβασμό στη διαφορετικότητα» κλπ., χωρίς να αναγνωρίζει την ταξική διάσταση του προβλήματος της μετανάστευσης. Θέτει ως βασικό του αίτημα τον άμεσο εναρμονισμό της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη μετανάστευση. Αυτή όμως νομιμοποιεί τα εμπόδια για την απόκτηση ασύλου και βάζει περιορισμούς στη νομιμοποίηση των μεταναστών. Και στο ζήτημα της μετανάστευσης διέπεται από την αντίληψη ότι η ΕΕ είναι δυνατό να το διαχειριστεί, αναγνωρίζοντας τα δικαιώματα των μεταναστών. Στην πράξη δημιουργεί αυταπάτες περί μιας ΕΕ και ενός καπιταλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο.

Οργανώνει παρεμβάσεις εντυπωσιασμού σε τοπικό επίπεδο, ενισχύει και τροφοδοτεί τη δράση των διαφόρων ΜΚΟ, αφήνοντας στο απυρόβλητο τις κύριες αιτίες των προβλημάτων των μεταναστών.

 

Η ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ

Ως βαθμίδες της περιφερειακής δικτύωσης της κεντρικής διοίκησης, Νομαρχιακή και Τοπική Διοίκηση έχουν την ίδια πολιτική για το σημαντικό ζήτημα της υγειονομικής περίθαλψης των μεταναστών. Στο όνομα του υπαρκτού προβλήματος των κινδύνων δημόσιας υγείας από τους διάφορους χώρους που βρίσκουν προσωρινό κατάλυμα μετανάστες επιδίδονται σε επιχειρήσεις «σκούπα», εκδιώχνοντας τους μετανάστες, χωρίς να ενδιαφέρονται για την ύπαρξη καταλυμάτων με προδιαγραφές και την παροχή βοήθειας και ιατρικής περίθαλψης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η εκδίωξη μεταναστών από το πρώην εφετείο και άλλα εγκαταλειμμένα κτίρια του κέντρου της Αθήνας4. Το ίδιο συνέβη και στις πρόσφατες επιχειρήσεις «σκούπα» σε Πάτρα, Χίο, Σάμο κ.α. Η δημιουργία κάποιων ενημερωτικών σποτς σε διάφορες γλώσσες, όπως αυτό της γρίπης, οι συνεργασίες με ΜΚΟ για παροχή συμβουλών ή υποτυπωδών υπηρεσιών υγείας προς μεμονωμένους μετανάστες, στους οποίους δεν περιλαμβάνονται οι πιο εξαθλιωμένοι (άστεγοι, άνεργοι κλπ.), αποτελούν αποσπασματικά μέτρα, χωρίς συνέχεια και χωρίς να συμβάλλουν στη λύση του προβλήματος.

Ενόψει και των εκλογών στην Τοπική Διοίκηση αναμένεται να ενταθούν τέτοια φαινόμενα, προκειμένου «τοπικοί άρχοντες» να επιδείξουν έργο στις τοπικές κοινωνίες και να αυξήσουν την εκλογική τους επιρροή.

 

ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΚΕ

Το ΚΚΕ αντιμετωπίζει τους μετανάστες ως αναπόσπαστο κομμάτι του εργατικού δυναμικού της χώρας και της παγκόσμιας εργατικής τάξης, χωρίς να διαχωρίζει παράνομους και νόμιμους σε κάθε χώρα. Αποκαλύπτει και αντιμάχεται τους υπεύθυνους για τη μαζική μετανάστευση και την προσφυγιά, τον ιμπεριαλισμό και τις πολιτικές δυνάμεις που τον εκπροσωπούν και τον στηρίζουν. Παλεύει για την οργάνωση και δραστηριοποίηση των μεταναστών-μεταναστριών στα συνδικάτα, την ανάδειξή τους στα όργανα του κινήματος, για την αντιμετώπιση της χειραγώγησης, των διώξεων και της καταστολής, της δράσης κυκλωμάτων δουλεμπορίας και δικτύου πορνείας, τη διεκδίκηση αποκλειστικά δημόσιας και δωρεάν υγείας-πρόνοιας για όλους ανεξαιρέτως.

Το καπιταλιστικό σύστημα δε θέλει και δεν μπορεί να λύσει τα προβλήματα των μεταναστών, αφού ο μοναδικός στόχος του είναι να βγάλει περισσότερο κέρδος από την υπερεκμετάλλευση της εργατικής τους δύναμης. Επιχειρεί μόνο να αμβλύνει τις πιο οξυμένες καταστάσεις που βιώνει ένα μικρό τμήμα των μεταναστών. Η μοναδική ρεαλιστική διέξοδος και για τους εργάτες - εργάτριες μετανάστες είναι η αντιιμπεριαλιστική - αντιμονοπωλιακή λαϊκή συμμαχία για τη λαϊκή εξουσία με στόχο μία κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία με κοινωνικοποιημένα τα συγκεντρωμένα μέσα παραγωγής και εργατικό έλεγχο.

Μόνο σε τέτοιες συνθήκες μπορεί να αναπτυχθεί ένα κρατικό-λαϊκό σύστημα υγείας-πρόνοιας που θα φροντίζει για την προαγωγή και προστασία της υγείας όλων των εργαζομένων και των οικογενειών τους, ανεξάρτητα από φύλο, φυλή, θρησκεία ή καταγωγή. Ενα σύστημα που θα παίρνει τα απαραίτητα μέτρα για την ιδιαίτερη μέριμνα που απαιτείται για τμήματα της εργατικής τάξης, όπως είναι οι μετανάστες και ιδιαίτερα οι πολιτικοί πρόσφυγες. Μόνο η πάλη ενάντια στον ιμπεριαλισμό και την καπιταλιστική εκμετάλλευση, ο προλεταριακός διεθνισμός, μπορούν να εξαλείψουν τις αιτίες της παγκόσμιας μετανάστευσης που υπονομεύουν το επίπεδο υγείας και την ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων.

Ο σοσιαλισμός απέδειξε την ανωτερότητά του και σε αυτόν τον τομέα. Στη Σοβιετική Ενωση και στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες, όπου βρήκαν καταφύγιο οι χιλιάδες πολιτικοί πρόσφυγες από την Ελλάδα ύστερα από την ήττα του ΔΣΕ και τις διώξεις από το αστικό κράτος και τους μηχανισμούς του, εκτός των άλλων βρήκαν κι ένα σύστημα υγείας-πρόνοιας που ουσιαστικά τους φρόντισε και τους προστάτευσε.

Στις σημερινές συνθήκες έντασης της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης, το εργατικό-λαϊκό κίνημα πρέπει ενωμένο σε αντιιμπεριαλιστική - αντιμονοπωλιακή κατεύθυνση να παλέψει για:

• Νομιμοποίηση των μεταναστών που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα. Απλοποίηση των διαδικασιών χορήγησης και ανανέωσης των αδειών διαμονής, εργασίας και οικογενειακής επανένωσης.

• Πλήρη δικαιώματα στη δουλειά, στην Κοινωνική Ασφάλιση, στην Υγεία-Πρόνοια και στην Παιδεία, τον Αθλητισμό και τον Πολιτισμό.

• Ασυλο για τα θύματα των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων και άνοιγμα των συνόρων προς τα άλλα κράτη της ΕΕ, κόντρα στη νομοθεσία και τους μηχανισμούς της ΕΕ.

• Να σταματήσουν οι τρομοκρατικές επιχειρήσεις και απελάσεις των μεταναστών χωρίς χαρτιά.

Ειδικά για την Υγεία και Πρόνοια.

• Πλήρη και δωρεάν υγειονομική περίθαλψη όλων των μεταναστών, χωρίς διαχωρισμούς και εξαιρέσεις και των οικογενειών τους (γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι ΑμΕΑ) από όλες τις βαθμίδες του συστήματος υγείας και πρόνοιας.

• Δημιουργία δημόσιων δωρεάν Κέντρων Υγείας με υπηρεσίες προληπτικής ιατρικής, Δημόσιας Υγείας, Υγιεινής και Ασφάλειας της εργασίας, σχολιατρικής, αλλά και κοινωνικές υπηρεσίες πλήρως στελεχωμένες με όλο το απαραίτητο προσωπικό πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης για κοινωνική και ψυχολογική υποστήριξη.

Αμεσα να στηριχτούν οι μετανάστες με:

• Απόσυρση των κατάπτυστων εγκυκλίων που απαγορεύουν τη νοσηλεία τους.

• Δημιουργία αξιοπρεπών, υγιεινών κρατικών χώρων φιλοξενίας, ιδιαίτερα για ασυνόδευτους πρόσφυγες και μετανάστες και όχι στρατόπεδα συγκέντρωσης. Υγιεινή, ποιοτική και δωρεάν σίτιση. Συγκρότηση και στελέχωση δημόσιων και δωρεάν μονάδων πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας μέσα στους χώρους φιλοξενίας μεταναστών, οι οποίες θα αναλαμβάνουν προληπτικές εξετάσεις, εμβολιασμούς, την άμεση περίθαλψή τους, όπου απαιτείται, κατά την εισαγωγή τους στη χώρα. Στους χώρους αυτούς να παρέχεται και ψυχολογική υποστήριξη.

• Συγκρότηση κινητών μονάδων που θα επισκέπτονται συστηματικά τους μετανάστες στους τόπους συνάθροισής τους (πλατείες, εγκαταλελειμμένες οικίες, παραπήγματα), αφού ο φόβος τούς εμποδίζει να επισκεφτούν τα νοσοκομεία. Παροχή Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ενημέρωσης και έλεγχο των συνθηκών διαβίωσης.

• Στελέχωση όλων των υπηρεσιών υγείας και των νοσοκομείων με μεταφραστές-διερμηνείς και κοινωνικές υπηρεσίες για την εξυπηρέτηση αλλοδαπών.

• Μέτρα προστασίας της υγείας και ασφάλειας στους χώρους εργασίας. Εκπαίδευση των μεταναστών στους χώρους δουλειάς, αφού πολλά από τα ατυχήματα οφείλονται και στην έλλειψη εμπειρίας στο συγκεκριμένο αντικείμενο εργασίας και στις δυσκολίες επικοινωνίας. Αμεση δωρεάν περίθαλψη και αποκατάσταση των θυμάτων εργατικών ατυχημάτων. Αποζημίωση και στήριξη των οικογενειών τους.

• Στήριξη από το κράτος των αλλοδαπών γυναικών, θυμάτων κυκλωμάτων δουλεμπορίας και πορνείας (άδεια παραμονής χωρίς όρους, περίθαλψη, οικονομική βοήθεια και ψυχολογική υποστήριξη). Αυστηρά μέτρα για την καταπολέμηση των οργανωμένων κυκλωμάτων.

• Δωρεάν βρεφικοί και παιδικοί σταθμοί, στους οποίους θα έχουν πρόσβαση όλα τα παιδιά των μεταναστών. Ειδική φροντίδα για την ισότιμη πρόσβαση των παιδιών όλων των μεταναστών στις δομές της δημόσιας δωρεάν εκπαίδευσης και την εκμάθηση της μητρικής γλώσσας και του πολιτισμού τους.

• Ιδιαίτερη βοήθεια για βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των μεταναστών (επιδόματα, είδη διατροφής και υγιεινής).

Είναι επιτακτική η ανάγκη για ενιαίο μέτωπο Ελλήνων και μεταναστών εργαζομένων. Η κύρια ευθύνη για την ταξική ενότητα ανήκει στην εργατική τάξη της χώρας μας. Μόνο μέσα από την ενιαία πάλη μπορούν να επιλυθούν τα ζητήματα και της υγείας των μεταναστών, ανεβάζοντας συνολικά το επίπεδο διαβίωσής τους, αλλά και αντιστοιχώντας τις απαιτήσεις τους στο ύψος των αναγκών της σημερινής εργατικής οικογένειας. Μόνο έτσι θα μπορέσει να αποκρούσει το σύνολο της εργατικής τάξης της χώρας την επιθετικότητα του κεφαλαίου. Η εργατική τάξη της χώρας μας, συνολικά οι εργαζόμενοι που υποφέρουν, έχουν τον ίδιο αντίπαλο με τους εργάτες και εργάτριες, με τους άλλους εργαζόμενους που μη μπορώντας να ζήσουν στη χώρα τους αναγκάστηκαν να αναζητήσουν μια καλύτερη τύχη.

 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

Η Κατερίνα Παπαγιάννη και η Αριάδνη Παγανέλη είναι συνεργάτριες του Τμήματος Υγείας της ΚΕ του ΚΚΕ.

1. Γιώργου Μαργαρίτη: «Οταν έπεσε το τείχος», εφημερίδα «Ριζοσπάστης», 22 Νοέμβρη 2009, σελ. 28.

2. Στις 10.6.2009 η Νομαρχία Αθηνών αποφάσισε τη σφράγιση του παιδικού σταθμού που λειτουργούσε με ευθύνη του «Σωματείου Γυναικών Σιέρα Λεόνε», αφού είχε περισσότερα νήπια από τα προβλεπόμενα, έλλειψη προβλεπόμενου προσωπικού, μη συνεργασία με παιδίατρο και διαιτολόγο, μέτριες συνθήκες υγιεινής και καθαριότητας κλπ.

3. Ειδικότερα όσοι μετανάστες είναι θύματα νάρκης ή είχαν ατύχημα κατά την είσοδο τους στη χώρα, το οποίο οδήγησε σε ακρωτηριασμό, δικαιούνται περίθαλψη, νοσηλεία και τοποθέτηση τεχνητών μελών (ΥΑ Π2α/Γ.Π. οικ. 10532). Όλοι όσοι έχουν μολυνθεί από τον ιό HIV/AIDS ή άλλα λοιμώδη νοσήματα δικαιούνται δωρεάν θεραπευτική αγωγή, εφόσον στη χώρα προέλευσής τους δεν μπορεί να τους χορηγηθεί η αγωγή αυτή (α.11 παρ.8 εδ. ε΄ Ν.2955/2001). Επίσης όσοι μετανάστες έχουν αναγνωριστεί ως θύματα εμπορίας ανθρώπων (trafficking), σύμφωνα με τις διατάξεις του Ποινικού Κώδικα και είναι ανασφάλιστοι, δικαιούνται δωρεάν ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη για όσο χρόνο διαρκούν τα μέτρα προστασίας και αρωγής, με την επίδειξη σχετικής βεβαίωσης της οικείας Αστυνομικής Διεύθυνσης (Ν.3064/2002 και α.7 Π.Δ. 233/2003).

4. Ο Νομάρχης Αθηνών Ι. Σγουρός, με δηλώσεις του επανέφερε το αίτημά δημιουργίας ενός οργανισμού που θα αναλάβει την «εκκαθάριση» των «υγειονομικών βομβών που κάποια στιγμή θα εκραγούν στο κέντρο της Αθήνας».