Βιβλιοπαρουσίαση: «ΠΩΣ ΓΕΝΝΙΟΥΝΤΑΙ, ΖΟΥΝ ΚΑΙ ΠΕΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΘΕΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΕΣ»

Εμμανουήλ Γιαροσλάβσκι:
«ΠΩΣ ΓΕΝΝΙΟΥΝΤΑΙ, ΖΟΥΝ ΚΑΙ ΠΕΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΘΕΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΕΣ»

Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή»

«Πρωταρχικός σκοπός της εργασίας είναι να δείξω τη λαϊκή προέλευση όλων των θρησκευτικών αντιλήψεων και παραστάσεων, μιας και όλοι οι θεοί είναι αποκύημα της φαντασίας των ανθρώπων. Θέλησα ν’ αποδείξω συγκριτικά ότι μέσα σε ταυτόσημες συνθήκες ζωής εμφανίστηκαν στους διάφορους λαούς παρόμοιες θρησκευτικές δοξασίες και λατρείες, ότι οι λαοί, όταν έρχονται σε επαφή, παίρνουν ο ένας απ’ τον άλλον τις θρησκευτικές δοξασίες και ότι, συχνά κάθε νέα θρησκεία είναι σε μεγάλο βαθμό, μια παραλλαγή των θρησκειών που υπήρχαν ως τότε.

Ετσι ο χριστιανισμός υιοθέτησε, σε πολύ μεγάλο βαθμό, τις δοξασίες και τη λατρεία των λεγόμενων ειδωλολατρικών θρησκειών της Ανατολής. Αν και το ύφος αυτού του βιβλίου, που παρουσιάζει κάτω από το αληθινό τους φως ορισμένα πράγματα στα οποία εκατομμύρια άνθρωποι πίστεψαν με δέος και εξακολουθούν και σήμερα να πιστεύουν ακόμη, θα δυσαρεστήσει κάπως τους πιστούς, αυτοί πρέπει να σκεφτούν ότι εμείς δεν έχουμε, και ούτε μπορούμε να έχουμε, κανένα σεβασμό απέναντι σε εκείνο που, επί χιλιάδες χρόνια, χρησίμευσε στους εκμεταλλευτές σαν ένα μέσο εξαπάτησης των λαϊκών μαζών, παρεμπόδισης της ανάπτυξής τους και υποδούλωσης».

Το παραπάνω απόσπασμα περιλαμβάνεται στον πρόλογο, γραμμένο το 1923, του ίδιου του Εμμανουήλ Γιαροσλάβσκι στο βιβλίο του «Πώς γεννιούνται, ζουν και πεθαίνουν οι θεοί και οι θεές». Ο Γιαροσλάβσκι υπήρξε μπολσεβίκος επαναστάτης και για πολλά χρόνια μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚ(Μπ) της ΕΣΣΔ. Αποτελεί παράδειγμα που αναδεικνύει την ανάγκη και δυνατότητα ο κομμουνιστής να διαμορφώνεται ως διανοούμενος της εργατικής τάξης.

Γράφει επίσης ο Ε. Γιαροσλάβσκι στον πρόλογο του βιβλίου του: «ένα υλικό αντιθρησκευτικής προπαγάνδας είναι εξαιρετικά αναγκαίο, συγκέντρωσα σε τούτο το βιβλίο στοιχεία για τις θρησκευτικές δοξασίες των χριστιανών, μωαμεθανών, Εβραίων και άλλων λαών». Το βιβλίο αυτό εξυπηρετούσε τις προσπάθειες της σοβιετικής εξουσίας να πολεμήσει το σκοταδισμό και τη θρησκοληψία που κυριαρχούσε στην προεπαναστατική τσαρική Ρωσική Αυτοκρατορία.

Το βιβλίο του Ε. Γιαροσλάβσκι απευθύνεται ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες και είναι χρήσιμο στην αποκάλυψη του χαρακτήρα σκοταδιστικών, μυστικιστικών, μεταφυσικών αντιλήψεων που δυναμώνουν κάτω από το βάρος της υποχώρησης των επαναστατικών ιδεών, αλλά και στο έδαφος των δυσκολιών που διαμορφώνουν οι συνθήκες της καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης.

Αποδεικνύει πως η θρησκεία δεν είναι απλά ένα κατασκεύασμα, μια επινόηση των κυρίαρχων τάξεων. Μέσα από την ιστορική παρουσίαση της γέννησης του θρησκευτικού φαινομένου αναδεικνύεται ότι λίγο-πολύ προβλήθηκε στα επουράνια αυτό που σταδιακά δημιουργούνταν και στη γη. Για παράδειγμα, αρχικά ο πρόγονος ικανός πολεμιστής, ο νεκρός αρχηγός της φυλής έπαιρνε τη μορφή ημίθεου ή θεού. Οσο η οργάνωση της κοινωνικής ζωής γίνονταν πιο περίπλοκη και όσο η ανάπτυξη της ανθρώπινης σκέψης αντανακλούσε περισσότερο αφηρημένες έννοιες (ηθική, δίκαιο, αγάπη, σοφία κλπ.), όλα αυτά είχαν την έκφρασή τους και στις ιδιότητες των θεών που έπλαθε η φαντασία του ανθρώπου. Επίσης οι πρώτες μονοθεϊστικές θρησκείες αποτέλεσαν αντανάκλαση των πρώτων επίγειων δουλοκτητικών μοναρχιών της αρχαιότητας. Στο βιβλίο αντλούνται παραδείγματα από όλα σχεδόν τα μήκη και πλάτη της γης, παρουσιάζεται το πώς η μια θρησκεία δάνεισε στοιχεία στην άλλη, αλλά και το κυριότερο πώς μέσα σε όμοιες γεωγραφικές και κοινωνικοπολιτικές συνθήκες εμφανίστηκαν όμοιες δοξασίες. Για παράδειγμα οι ινδιάνοι στο Μεξικό είχαν το δικό τους «Χριστό» πριν τη διάδοσή του από τους ιεραπόστολους: «σύμφωνα με τους μεξικάνικους θρύλους, ο θεός Κβετσαλκοάτλι είχε σταυρωθεί σ’ έναν ξύλινο σταυρό. Οι Μεξικάνοι πίστευαν ότι ο θεός είχε θανατωθεί με αυτό το βάρβαρο τρόπο γιατί εκείνοι, που ήρθε να σώσει, στάθηκαν αγνώμονες. Στην εργασία του “Το αρχαίο Μεξικό”, ο Κίνγκσμπορουγκ (Viscount Kingsborough) λέει ότι οι αρχαίοι κάτοικοι της χερσονήσου Γιουκατάν λάτρευαν έναν σωτήρα που τον έλεγαν Μπακάμπ και είχε γεννηθεί από την άμωμο παρθένα Τσιριμπίρας. Ο Μπακάμπ θεωρούνταν το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδας. Το σωτήρα αυτόν τον παράσταιναν σαν ένα μάρτυρα που γεννήθηκε από μια αγνή παρθένα και στεφανωμένο με ακάνθινο στεφάνι. Σύμφωνα με την παράδοση κι αυτός σταυρώθηκε πάνω σ’ έναν ξύλινο σταυρό. Λένε ότι τάχα, έμεινε πεθαμένος τρεις μέρες και στο τέλος της τρίτης μέρας αναστήθηκε και αναλήφθηκε στον ουρανό».

Ο Γιαροσλάβσκι παρουσιάζει πολλές ανάλογες δοξασίες, τελετουργίες και αντιλήψεις και προσφέρει επιχειρήματα για την ορθή, την υλιστική ερμηνεία της φύσης και της κοινωνίας, στην αποκάλυψη όλων των θρησκειών ως επίπλαστης μορφής κοινωνικής συνείδησης.

Το «Πώς γεννιούνται ζουν και πεθαίνουν οι θεοί και οι θεές» προσφέρεται για διάβασμα απ’ όλες τις ηλικίες, ιδιαίτερα από τις νεότερες, αφού αποτελεί μια καλή αφετηρία που αναπτύσσει τη διάθεση για παραπέρα μελέτη του διαλεκτικού και ιστορικού υλισμού, την επαναστατική θεωρία της εργατικής τάξης.