ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Β. Ι. Λένιν:

«ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΧΗΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑ ΤΩΝ ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΩΝ»

Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή»

 

«Ιδρύστε αμέσως μαχητικές ομάδες παντού και μέσα στους φοιτητές, και ιδιαίτερα μέσα στους εργάτες. Ας οργανωθούν αμέσως τμήματα από 3 ως 10, ως 30 κλπ. άτομα. Ας εξοπλίζονται αμέσως μόνοι τους, ο καθένας όπως μπορεί, άλλος με πιστόλι, άλλος με μαχαίρι, άλλος με μια πατσαβούρα με πετρέλαιο για εμπρησμούς […] Τα τμήματα πρέπει να αρχίσουν αμέσως τη στρατιωτική εκπαίδευση σε επιχειρήσεις που να γίνουν τώρα αμέσως. Ορισμένα τμήματα θα αναλάβουν αμέσως τώρα να σκοτώσουν ένα χαφιέ, να ανατινάξουν ένα αστυνομικό τμήμα, άλλα να επιτεθούν στην τράπεζα για να κατάσχουν χρήματα για την εξέγερση, άλλα να κάνουν έναν ελιγμό ή να ξεσηκώσουν σχεδιαγράμματα. Όμως είναι υποχρεωτικό να αρχίσουν να μαθαίνουν στην πράξη: Μη φοβάστε αυτές τις δοκιμαστικές επιθέσεις. Υπάρχει βέβαια ο κίνδυνος να καταλήξουν στην άλλη άκρη, αυτό όμως είναι κακό της αυριανής μέρας, ενώ σήμερα το κακό βρίσκεται στην αδράνειά μας, στο δογματισμό μας, στην πολύσοφη ακινησία, στο γεροντικό φόβο για κάθε πρωτοβουλία»1.

 

Με αυτά τα πύρινα λόγια απευθύνεται ο Λένιν τον Οκτώβρη του 1905 στη Μαχητική Επιτροπή της Επιτροπής Πετρούπολης του ΣΔΕΚΡ, καλώντας σε επίσπευση της δημιουργίας μαχητικών τμημάτων και ξεπέρασμα των οποιωνδήποτε αναστολών στην άμεση ανάληψη ένοπλης δραστηριότητας.

 

Το παραπάνω κείμενο, όπως και τα υπόλοιπα που περιλαμβάνονται στη συλλογή «Από τη μαχητική πείρα των Μπολσεβίκων», φέρνουν τον αναγνώστη και την αναγνώστρια σ’ επαφή με μια σχετικά λιγότερο γνωστή πτυχή της πάλης των μπολσεβίκων: Την οργανωτική ετοιμότητα στο καθήκον καθοδήγησης της ένοπλης επαναστατικής εξέγερσης για την κατάκτηση της εξουσίας, την πρακτική και τεχνική υποδομή τόσο των μπολσεβίκων όσο και μιας ευρύτερης δύναμης εργατών, αποφασισμένων ν’ αποτελέσουν τη δύναμη κρούσης της επανάστασης.

Η έκδοση αυτή γίνεται με αφορμή τα 100 χρόνια από τη νίκη της Οκτωβριανής Επανάστασης. Περιλαμβάνει κείμενα του Λένιν της περιόδου 1905-1917, που γράφτηκαν ως άρθρα για τον Τύπο της εποχής, αλλά και ως προτάσεις-εισηγήσεις και αποφάσεις κομματικών σωμάτων των μπολσεβίκων. Στο σύνολό τους, φωτίζουν αρκετές ιστορικές πτυχές της θεωρητικής και της πρακτικής δράσης των μπολσεβίκων, από τη συγκρότησή τους ως επαναστατικό ρεύμα στο 2ο Συνέδριο του ΣΔΕΚΡ το 1903, μέχρι και τη νίκη της Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης το 1917.

Τα χρόνια που γράφτηκαν τα κείμενα, υπήρξαν χρόνια θύελλας. Σημαδεύτηκαν από το Ρωσοϊαπωνικό Πόλεμο (1904-1905), την επανάσταση του 1905-1907, την επακόλουθη υποχώρηση του επαναστατικού κινήματος, την έκρηξη του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου (1914), τη νέα επαναστατική άνοδο και τη νίκη της Οκτωβριανής Επανάστασης στη Ρωσία το 1917.

Σε όλη αυτήν την περίοδο, οι μπολσεβίκοι, με την καθοδήγηση του Λένιν και την καθοριστική συμβολή άλλων επαναστατών, κατάφεραν ν’ ασκήσουν ηγετικό ρόλο στον αγώνα της εργατικής τάξης και των άλλων καταπιεζόμενων στρωμάτων. Πρόκειται για μια περίοδο στη διάρκεια της οποίας υπήρξαν σημαντικές διαφοροποιήσεις τόσο στο συσχετισμό μεταξύ των τάξεων όσο και στα άμεσα πολιτικά προτάγματα των μπολσεβίκων, στην επεξεργασία τους σε σχέση με το ποιο θα ήταν το επόμενο βήμα ανάπτυξης της Ρωσίας στο κοινωνικό και στο πολιτικό πεδίο.

Πιο συγκεκριμένα, τα κείμενα αφορούν την επανάσταση του 1905 που ηττήθηκε. Αφορούν άλλες επιμέρους συγκρούσεις κι εξεγέρσεις. Αφορούν την πάλη των χρόνων 1908-1912, η οποία πήρε έως ένα βαθμό το χαρακτήρα παρτιζάνικων συγκρούσεων. Αφορούν την Επανάσταση του 1917 και την πραγματοποίηση της ένοπλης εξέγερσης, που επέφερε το αποφασιστικό πλήγμα στον αντίπαλο και οδήγησε στην κατάκτηση της επαναστατικής εργατικής εξουσίας. Επίσης, αναδεικνύουν ως ξεχωριστό ζήτημα την πολυκύμαντη σχέση μεταξύ επανάστασης και αντεπανάστασης. Ο Λένιν, τόσο στα κείμενα του 1905 όσο και στα μετέπειτα έως το 1917, αναδεικνύει αυτό που έλεγε και ο Μαρξ: Όσο δυναμώνει η επανάσταση δυναμώνει και η αντεπανάσταση –η αντίδραση της άρχουσας τάξης.

Παρεμπιπτόντως, για τη μελέτη αυτής της περιόδου που πραγματεύονται τα κείμενα, ιδιαίτερα βοηθητικές είναι και άλλες εκδόσεις της Σύγχρονης Εποχής. Για παράδειγμα, η έκδοση «Οκτώβρης 1917. Η πορεία των μπολσεβίκων προς τη νίκη» προσφέρει πλούσια στοιχεία για την ιστορική πορεία του εργατικού κινήματος από τα τέλη του 19ου αιώνα ως τη νίκη της Οκτωβριανής Επανάστασης. Παρουσιάζει, μέσα από τα ιστορικά γεγονότα, την ανάπτυξη της δράσης του Κόμματος των Μπολσεβίκων και τον αναντικατάστατο ρόλο του στην καθοδήγηση της πάλης του προλεταριάτου για την εξουσία.

Επίσης, ιδιαίτερα ζωντανή παρουσίαση των γεγονότων γίνεται στο βιβλίο του Λ. Γκιούρκο «Ο Λένιν τον Οκτώβρη». Ο συγγραφέας συνδυάζει την αφηγηματική δύναμη και την «κινηματογραφική» ροή των γεγονότων με την ευσυνείδητη προσπάθεια διασταύρωσης των ιστορικών πηγών και καταγραφής της ιστορικής αλήθειας. Με γλαφυρό λογοτεχνικό ύφος καταφέρνει να ανασυνθέσει το κλίμα και τη γενικότερη ατμόσφαιρα των γεγονότων, αλλά και να αναδείξει κομβικά ζητήματα της επαναστατικής πάλης, όπως τη διαλεκτική σχέση Κόμματος - λαϊκών μαζών, τη διαλεκτική σχέση ανάμεσα στην επιστημονική γνώση και την πείρα από τον ταξικό αγώνα, αλλά και τις συνθήκες που αποτυπώνουν την απότομη αλλαγή ανάμεσα στο συσχετισμό των τάξεων, την απότομη άνοδο των διαθέσεων των μαζών και την αποφασιστική δράση των μπολσεβίκων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης το έργο του Κοριούν Μκρτιτς «Καμό», το οποίο αφηγείται μυθιστορηματικά την πολυτάραχη ζωή του μπολσεβίκου επαναστάτη Σιμόν Τερ-Πετροσιάν, που έγινε γνωστός με το ψευδώνυμο «Καμό». Ο Καμό ήταν στέλεχος των μπολσεβίκων, με ιδιαίτερο ταλέντο στην οργάνωση της μαχητικής παράνομης, συνωμοτικής δουλειάς, που ήταν και το πεδίο δράσης του, αναλαμβάνοντας σειρά σημαντικών αποστολών από την περίοδο του 1905 μέχρι και την περίοδο μετά από την κατάληψη της εξουσίας, στον εμφύλιο πόλεμο με τα αντεπαναστατικά στρατεύματα. Ανάμεσα στα άλλα, συμμετείχε στο στήσιμο παράνομων τυπογραφείων, στην εύρεση και μεταφορά όπλων από το εξωτερικό, στην περιβόητη ληστεία της τράπεζας της Τιφλίδας για την εξασφάλιση πόρων για την παράνομη δράση του Κόμματος, στη συγκρότηση ένοπλων ομάδων, στη δράση στα μετόπισθεν του εχθρού την περίοδο του Εμφυλίου κ.ά. Η ζωή του Καμό είναι πηγή διδαγμάτων που αναδεικνύουν τις αρετές του ακούραστου μαχητή, του επαγγελματία επαναστάτη, τη μεγάλη ευρηματικότητα και πρωτοβουλία που διακρίνουν την επαναστατική-συνωμοτική δουλειά, την αφοβία μπροστά στον κίνδυνο, τις διάφορες μεθόδους της παράνομης δράσης που ανακαλύπτει ο επαναστάτης για να πετύχει το σκοπό του.

 

Η ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΛΑΪΚΩΝ ΜΑΖΩΝ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΠΑΛΗ ΔΙΕΠΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΕΣ

 Επιστρέφοντας στην έκδοση «Από τη μαχητική πείρα των μπολσεβίκων», αξίζει να αναφερθεί ότι, παρά τις διαφορετικές συγκυρίες και τις διαφοροποιήσεις ως προς τη στρατηγική των μπολσεβίκων, όλα τα κείμενα διέπονται από επαναστατικό, ανατρεπτικό, μαχητικό πνεύμα. Αναδεικνύουν ορισμένες αρχές της επαναστατικής πάλης που βασικά είναι κοινές όχι μόνο για την περίοδο που γράφτηκαν, αλλά και για προγενέστερες επαναστάσεις, όπως τις αστικές. Ο Λένιν επαναλαμβάνει μετά από τον Μαρξ τα λόγια «Τόλμη, τόλμη και πάλι τόλμη»2, που ακούστηκαν για πρώτη φορά από τον Νταντόν, έναν εκ των ηγετών της Γαλλικής αστικής Επανάστασης, του μεγαλύτερου αριστοτέχνη της επαναστατικής τακτικής, όπως τον χαρακτήριζε. Άλλωστε, οι «πρακτικές» πλευρές της πάλης διέπονται και αυτές από τέτοιες νομοτέλειες. Μία από αυτές είναι η αναγκαιότητα αντιμετώπισης ένοπλων αντιδραστικών δυνάμεων, όπως δείχνει η πείρα αντιμετώπισης των Μαύρων Εκατονταρχιών που δολοφονούσαν μπολσεβίκους και άλλους αγωνιστές. Πρακτικά ζητήματα της πάλης (π.χ. εξασφάλιση παράνομων μετακινήσεων, αντιμετώπιση των Μαύρων Εκατονταρχιών, έκδοση παράνομου Τύπου, εξασφάλιση οικονομικών πόρων κλπ.) έπρεπε ν’ αντιμετωπιστούν, ανεξάρτητα αν το πρόταγμα της πάλης ήταν η λεγόμενη δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς (το 1905) ή η άμεση πραγματοποίηση της σοσιαλιστικής επανάστασης (το 1917). Έτσι, παρά τις διαφορετικές χρονικές περιόδους που γράφτηκαν, τα κείμενα έχουν συνοχή περιεχομένου.

Όπως αναδεικνύεται, τέτοιες πλευρές του αγώνα, σε συνθήκες ανόδου της επαναστατικής πάλης, ισχύουν σε όλες τις ιστορικές περιόδους. Για παράδειγμα, γεγονότα της ελληνικής ιστορίας, όπως ο Μάης του 1936, ο Δεκέμβρης του 1944, η αποχή του ΚΚΕ και του ΕΑΜ από τις εκλογές του 1946, καθώς και όλη η περίοδος του αγώνα του ΔΣΕ, δεν μπορούν να κατανοηθούν με βάση τη σύγχρονη πείρα της πολύχρονης ομαλής κοινοβουλευτικής λειτουργίας στην Ελλάδα και στις ευρωπαϊκές χώρες. Τα κείμενα της συλλογής δίνουν εφόδια για την προσέγγιση τέτοιων σημαντικών ιστορικών γεγονότων σε περιόδους όξυνσης της ταξικής πάλης. Μπορούν να ενισχύσουν το ιστορικό κριτήριο στη μελέτη και άλλων περιόδων της ιστορίας άλλων χωρών, π.χ. του Μάη του 1968 στη Γαλλία ή του Νοέμβρη του 1973 στην Ελλάδα. Αναδεικνύουν πως στις ταξικές κοινωνίες η οργάνωση της βίας της άρχουσας τάξης επιφέρει ως απαραίτητο στοιχείο της ταξικής πάλης και την αντίδραση των καταπιεζόμενων. Συμβάλλουν, έτσι, προσφέροντας σημαντικά ιστορικά, ιδεολογικά εφόδια στην απάντηση σε μια σειρά αστικές και μικροαστικές θεωρίες, που υποκριτικά απαρνούνται το ρόλο της βίας στην Ιστορία.

Ίσως στο σημερινό αναγνώστη να φαντάζει εκείνη η εποχή μακρινή και ξένη προς τη δική του καθημερινότητα. Η αλήθεια είναι πως διαφέρει αρκετά μόνο στο ότι στη Ρωσία του 1905-1917 δεν είχε στερεωθεί ένα ολοκληρωμένο αστικό πολιτικό εποικοδόμημα, με τους ανάλογους εκσυγχρονισμένους μηχανισμούς εξαγοράς και κυρίως ενσωμάτωσης. Από την άλλη, είναι φανερό ότι και σε καπιταλιστικές χώρες με αναπτυγμένο πολιτικό εποικοδόμημα (με κοινοβουλευτισμό κλπ.) η αστική τάξη πρόταξε, όταν χρειάστηκε, την ωμή βία και καταστολή ενάντια στο εργατικό, λαϊκό κίνημα, ενάντια στις επαναστατικές δυνάμεις. Ανάλογες καταστάσεις μ’ εκείνες που αντιμετώπισαν οι μπολσεβίκοι μπορούν να δημιουργηθούν μπροστά σ’ έναν κλυδωνισμό της αστικής εξουσίας, π.χ. σε επαναστατική κατάσταση και σε συνθήκες μεγάλης όξυνσης ενδοαστικών ανταγωνισμών, ιμπεριαλιστικών πολέμων κ.ά.

Τα συμπεράσματα που εξάγονται από τα κείμενα της συλλογής δεν αναιρούνται σε καμία περίπτωση από τις όποιες διαφορές υπάρχουν μεταξύ των δύο περιόδων, τόσο σε επίπεδο συνθηκών όσο και σε επίπεδο συσχετισμού δύναμης. Για παράδειγμα, ένα βασικό διαχρονικό συμπέρασμα που απορρέει από την πείρα των μπολσεβίκων είναι η ανάγκη κατάκτησης από το επαναστατικό κόμμα της ικανότητας έγκαιρης προσαρμογής σε μια απότομη μεταβολή της κατάστασης κι εναλλαγής των διάφορων μορφών πάλης, έτσι ώστε να αντιμετωπίζεται στο μέτρο του δυνατού η κρατική καταστολή σε όλες τις συνθήκες.

Τέτοια απότομη μεταβολή δεν αποτελεί μόνο η έκρηξη επαναστατικής κατάστασης, αλλά και η όξυνση της κρατικής καταστολής από άλλες αιτίες –π.χ. μια οξυμένη ενδοαστική σύγκρουση, ένα πραξικόπημα, μέτρα έκτακτης ανάγκης που οφείλονται σε μια πολεμική εμπλοκή ενός δοσμένου κράτους. Όλες αυτές οι περιπτώσεις συνοδεύονται από μικρότερης ή μεγαλύτερης έκτασης καταστολή του εργατικού κινήματος και της πρωτοπορίας του, από άνοδο της δράσης κρατικών ή παρακρατικών μηχανισμών, που σε προηγούμενη περίοδο έδειχναν να μην «πολυασχολούνται».

 

ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΜΑΧΗΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ

 Τα ζητήματα που περιλαμβάνονται στη συλλογή κειμένων του Λένιν με τίτλο «Από τη μαχητική πείρα των μπολσεβίκων» μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στο ιδεολογικό, πολιτικό και οργανωτικό ατσάλωμα του ΚΚΕ, έτσι ώστε να παίζει το ρόλο του ως επαναστατική πρωτοπορία της εργατικής τάξης σε οποιεσδήποτε συνθήκες.

Από τη συλλογή αναδεικνύεται το θεμελιακό συμπέρασμα ότι η επαναστατική πολιτική δεν είναι μόνο ένα σύνολο διακηρύξεων. Προϋποθέτει τη σφυρηλάτηση επαναστατικής θεωρίας και την ανάπτυξή της, υπομονετική δουλειά, μακρόχρονη προετοιμασία, δεσμούς με τις εργατικές, λαϊκές μάζες, ικανότητα αξιοποίησης όλων των μορφών του αγώνα, ετοιμότητα για πέρασμα σε οξυμένες μορφές πάλης όταν οι συνθήκες είναι κατάλληλες. Προϋποθέτει μαχητική επαναστατική δράση, αυτοθυσία και ηρωισμό.

Αυτά τα χαρακτηριστικά τα διαθέτει το ΚΚΕ και τα έχει επιβεβαιώσει στην εκατοντάχρονη πορεία του μέσα από τη δράση χιλιάδων μελών και στελεχών του. Αυτό το παράδειγμα αναδεικνύεται μέσα και από την έκδοση «Δεν αναγνωρίζω κανένα νόμο σας. Ούτε το κράτος σας…», η οποία έγινε προς τιμή του 20ού Συνεδρίου του Κόμματος και περιγράφει τη διαδρομή και τη θυσία 28 στελεχών της ΚΕ του ΚΚΕ, που όλοι έπεσαν στο καθήκον της ταξικής πάλης. Για ορισμένα από αυτά τα στελέχη, που έδρασαν σε συνθήκες βαθιάς παρανομίας, έγινε κατορθωτό να συγκεντρωθούν λίγα μόνο στοιχεία για τη ζωή και τη δράση τους. Όχι τυχαία, στον πρόλογο της έκδοσης αναφέρονται τα λόγια του Λένιν ο οποίος, γράφοντας για τις συνθήκες ζωής και δράσης του επαναστάτη, έλεγε το 1910: «Ζούμε σε τέτοιες καταραμένες συνθήκες, που μπορεί να συμβεί τούτο το πράγμα: Ένα μεγάλο κομματικό στέλεχος, η περηφάνια του Κόμματος, ένας σύντροφος που έδωσε ανεπιφύλακτα όλη του τη ζωή στην εργατική υπόθεση, χάνεται χωρίς ν’ αφήσει ίχνη. Και οι πιο δικοί του άνθρωποι δεν ξέρουν τι απέγινε: Βασανίζεται κάπου στα κάτεργα, χάθηκε σε καμιά φυλακή ή βρήκε ηρωικό θάνατο σε σύγκρουση με τον εχθρό;»3.

 

Η ΟΚΤΩΒΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΦΩΤΙΖΕΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

 Η επέτειος των 100 χρόνων της Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης και τα συμπεράσματα που έχουμε από την πρώτη προσπάθεια για την οικοδόμηση της νέας, κομμουνιστικής κοινωνίας και των αιτιών που αυτή ανετράπη, καθώς και η συγκλονιστική εκατοντάχρονη –γεμάτη θυσίες– πορεία του ΚΚΕ είναι πηγές γνώσης κι έμπνευσης για νέες σελίδες ηρωισμού, για να βγει η εργατική τάξη νικηφόρα από τις ταξικές αναμετρήσεις που έρχονται.

Οι αντεπαναστατικές ανατροπές δεν κλονίζουν την αναγκαιότητα της νέας κοινωνίας, του σοσιαλισμού-κομμουνισμού. Τα διδάγματα από μια ήττα είναι εξίσου πολύτιμα με μια νίκη. Αρκεί να εξάγονται συμπεράσματα ενίσχυσης της επαναστατικής θεωρίας, να δυναμώνει η θέληση και το πείσμα για την επαναστατική ανατροπή. Ο Μαρξ έλεγε για την ήττα των επαναστάσεων του 1848 ότι η επαναστατική πρόοδος άνοιξε το δρόμο της όχι μέσα από τις κατακτήσεις της επανάστασης, «αλλά, αντίθετα, με τη δημιουργία μιας σφιχτοδεμένης ισχυρής αντεπανάστασης, με τη δημιουργία ενός αντιπάλου που μονάχα με τον αγώνα εναντίον του το κόμμα της ανατροπής ωρίμασε σ’ ένα πραγματικά επαναστατικό κόμμα»4. Ο Λένιν επισήμαινε διαρκώς ότι, χωρίς το 1905, δε θα μπορούσε να υπάρξει το 1917.

Όπως εύστοχα σημειώνει ο Λ. Γκιούρκο: «Είναι σκληρή νομοτέλεια, αλλά η νίκη γεννιέται μέσα από αλλεπάλληλες ήττες. Κάθε ηττημένη επανάσταση γίνεται σχολείο για την επόμενη. Ο θάνατος δεκάδων χιλιάδων και η δυστυχία εκατομμυρίων είναι το τίμημα. Όμως η ήττα δεν αυξάνει μόνο το φόβο, αλλά και το μίσος. Η μάζα που ηττήθηκε μπορεί να σκύψει το σβέρκο της, να πετάξει τα όπλα της, να γονατίσει, επειδή θέλει να ζήσει. Αλλά δεν ξεχνάει. Η επανάσταση είναι η μεγαλύτερη μέθη της ανθρωπότητας. Αυτός που την γεύτηκε μια φορά δεν ξεχνάει ποτέ τη γεύση της»5.

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1. B. I. Λένιν: «Προς τη Μαχητική Επιτροπή της Επιτροπής Πετρούπολης», «Άπαντα», τ. 11, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 338.

2. Β. Ι. Λένιν: «Συμβουλές ενός που λείπει», «Άπαντα», τ. 34, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 383.

3. Β. Ι. Λένιν: «Ιβάν Βασίλιεβιτς Μπάμπουσκιν (νεκρολογία)», «Άπαντα», τ. 20, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 88.

4. Κ. Μαρξ: «Οι ταξικοί αγώνες στη Γαλλία από το 1848 ως το 1850», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 35.

5. Λ. Γκιούρκο: «Ο Λένιν τον Οκτώβρη», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 112.