Στις σημερινές συνθήκες, η εξειδίκευση της δουλιάς στις γυναίκες γίνεται πιο απαιτητική. Προϋποθέτει την πιο ανεβασμένη και ολοκληρωμένη ιδεολογική παρέμβαση για το γυναικείο ζήτημα.

Το ειδικό κεφάλαιο στην πολιτική απόφαση του 17ου Συνεδρίου που αφορά την εξειδίκευση της γενικής πολιτικής του Κόμματος στις γυναίκες, χτυπά το καμπανάκι για την αναγκαιότητα, το περιεχόμενο, αλλά και την καθυστέρηση, την ανεπάρκειά μας.

Επισημαίνει ότι:

α) Η στρατηγική της άρχουσας τάξης, της εργοδοσίας, χρησιμοποιεί τις παραδόσεις και τη θρησκεία για πολιτική χειραγώγηση της γυναίκας και διάδοση ψευτο-εκσυγχρονιστικών και δήθεν μοντέρνων αντιλήψεων που αφήνουν απέξω τη σημασία της ταξικής πάλης. Οι εργαζόμενες γυναίκες χρησιμοποιούνται ως όχημα για επέκταση των ελαστικών προσωρινών μορφών απασχόλησης.

β) Σε συνθήκες υποχώρησης και στασιμότητας του κινήματος, οι γυναίκες περνάνε σε μεγαλύτερη αναδίπλωση.

Ετσι, η προώθηση της πολιτικής μας απαιτεί την εξειδίκευσή της στις γυναίκες, υπολογίζοντας τις ιδιαίτερες ανάγκες τους, την επίδραση στη σκέψη και στη στάση τους που φέρνουν η ταξική εκμετάλλευση και η διπλή καταπίεση. Χρειάζεται ιδιαίτερη διαπαιδαγωγητική προσπάθεια που πρέπει να κατευθύνεται σε γυναίκες και άντρες μέλη του Kόμματος, ώστε να συνειδητοποιούν τον ταξικό χαρακτήρα του γυναικείου ζητήματος, τη ρίζα του δηλαδή στην ύπαρξη εκμεταλλευτικών κοινωνικο-οικονομικών συστημάτων. Παράλληλα να αντιλαμβάνονται και να αντιπαλεύουν τις κοινωνικές διακρίσεις και ανισοτιμίες σε βάρος των γυναικών που εμφανίζονται σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής τους ως μέρος της γενικής δουλιάς του Κόμματος. Η ειδική ιδεολογική και παιδαγωγική δουλιά του Kόμματος οφείλει να έχει στο κέντρο της την κατανόηση του ζητήματος. Με άλλα λόγια, θα επιβεβαιώνεται στην πράξη η πρωτοπορία του Kόμματος, στο βαθμό που θα αναπτύσσει την αντίληψή του για τις σύγχρονες μορφές της ανισοτιμίας της γυναίκας, θα είναι σε θέση να τις εξηγεί και να εκλαϊκεύει τις αιτίες της και να τις συνδέει με την πολιτική διέξοδο. Το Κόμμα χρειάζεται να βρίσκει τρόπους να αναπτύσσει τους δεσμούς του με τις γυναίκες, πρώτ’ απ’ όλα της εργατικής τάξης, τις μισθωτές εργαζόμενες, τις φτωχές αγρότισσες, τις αυτοαπασχολούμενες της πόλης, τις άνεργες ή τις γυναίκες που αναγκαστικά μένουν μακριά από την κοινωνική εργασία γιατί εμποδίζονται από τις οικονομικές, κοινωνικές συνθήκες.

Η παραμέληση ή η υποτίμηση αυτής της δράσης ως αναπόσπαστη πλευρά της γενικής πάλης, αναπαράγει το πρόβλημα της μεγαλύτερης καθυστέρησης στην ανάπτυξη της πολιτικής συνείδησης της γυναίκας σε σχέση με τον άνδρα, στη μεγαλύτερη αποχή της από τις μαζικές οργανώσεις, τις εργατικές συνδικαλιστικές, πολύ περισσότερο από το κόμμα της εργατικής τάξης, το ΚΚΕ, από τη νεολαία του την ΚΝΕ, από τη συμμετοχή στα όργανά τους, δηλαδή από τη διάθεση να αναλάβει μεγαλύτερες ευθύνες στα πλαίσια της πάλης. Αυτό όμως σημαίνει ότι αφήνεται το έδαφος για να δρα η αστική ιδεολογία, να περνάει πιο εύκολα η νέα στρατηγική και τακτική που ακολουθούν τα μονοπώλια και οι κυβερνήσεις τους ενάντια στις γυναίκες της εργατικής τάξης. Σημαίνει καθυστέρηση στην ανάπτυξη των κοινωνικών δυνάμεων για ριζικές αλλαγές, για την επαναστατική αλλαγή στη χώρα.

Αρα κύριο καθήκον του Κόμματος είναι η δράση για την ανάπτυξη της πολιτικής συνείδησης των γυναικών που ανήκουν στην εργατική τάξη και τα άλλα λαϊκά στρώματα, ιδιαίτερα των νέων γυναικών.

Μέσα από τη δράση μας και την εμπειρία μας βλέπουμε ότι παραμένουν και σήμερα οι μεγαλύτερες δυσκολίες στην ωρίμανση της πολιτικής συνείδησης της γυναίκας σε σχέση με τον άντρα και αυτό αφορά και νέες γυναίκες, μορφωμένες και εργαζόμενες.

Η ίδια η ανισότιμη θέση της γυναίκας στην κοινωνία δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες, υλικές και ιδεολογικές, σε σύγκριση με τον άνδρα, ως προς τη συνειδητοποίησή της και την ένταξή της στον κοινωνικό και πολιτικό αγώνα.

Η είσοδος της γυναίκας σε όλα σχεδόν τα επαγγέλματα, η άνοδος του μορφωτικού επιπέδου, η συνεχής βελτίωση του ηλεκτρικού, μηχανολογικού εξοπλισμού του σπιτιού κλπ., που έγιναν σε σύντομο χρονικό διάστημα, άσκησαν θετική επίδραση στη θέση της γυναίκας. Παράλληλα όμως επέτρεψαν και την εμφάνιση αυταπατών, ότι υπάρχουν δηλαδή περιθώρια ουσιαστικής απόκτησης της ισοτιμίας της στα πλαίσια του καπιταλιστικού συστήματος.

Ο σύγχρονος καπιταλισμός, με νόμους που κατήργησαν ορισμένες διακρίσεις και ανισοτιμίες, ενίσχυσε περισσότερο την αντίληψη ότι πλέον η ανισοτιμία είναι ζήτημα νοοτροπίας εκ μέρους των ανδρών, είτε πρόκειται για προσωπικές - οικογενειακές σχέσεις, στη βάση της αστικής οικογένειας είτε πρόκειται για τους αστικούς θεσμούς.

Λίγο πολύ πίστεψαν γυναίκες και άνδρες, ακόμη και κομμουνιστές και κομμουνίστριες, ότι αυτό που απέμεινε ήταν κυρίως εκείνο που πιο δύσκολα επιδέχεται ριζικές αλλαγές: Οι αντιλήψεις, οι νοοτροπίες που μπαίνουν εμπόδια στη συνειδητοποίηση της κοινωνικής θέσης της γυναίκας.

Ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο βιώνουν οι γυναίκες ακόμη και τα πιο οξυμένα προβλήματα της τάξης τους (π.χ. ανεργία, ωράριο, παιδεία, υγεία) αποτελεί τη βάση για να εξειδικεύσουμε την ιδεολογική και πολιτική μας δουλιά στις γυναίκες. Από την πείρα της Κομματικής Οργάνωσης Αθήνας φαίνεται ότι δεν είναι εύκολο να εξειδικεύσουμε τη δουλιά μας, γιατί πρώτ’ απ’ όλα δε συνειδητοποιούμε, γυναίκες και άνδρες κομματικά στελέχη, ότι χρειάζεται εξειδίκευση. Κάπου μας παρασύρει το γεγονός ότι ιδιαίτερα οι νεώτερες γυναίκες, σε αυτή την περίοδο της ζωής τους, δεν αντιλαμβάνονται τα κοινωνικά προβλήματα διαφορετικά από τους άνδρες συνομήλικούς τους.

Σήμερα περισσότερες γυναίκες και ιδιαίτερα οι νέες απορρίπτουν στερεότυπες, παραδοσιακές, αντιδραστικές ιδέες και θεωρίες που τις ήθελαν αποκλειστικά στην οικογένεια, χωρίς συμμετοχή στα κοινά, όπως τα αντιλαμβάνονται, στους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες.

Η μειωμένη συμμετοχή των γυναικών στα συνδικάτα, στους αγώνες δε φαίνεται ως κάτι πολύ διαφορετικό γιατί υπάρχει η μακρόχρονη τάση της περιορισμένης συμμετοχής, της αδρανοποίησης των σωματείων. Και από την άλλη υπάρχουν ξεσπάσματα με μαχητική συμμετοχή εργατριών, π.χ. εκεί που κινδυνεύουν να χάσουν τη δουλιά τους από το κλείσιμο επιχειρήσεων («Sex Form» στην Αθήνα, «Τρικολάν» στη Νάουσα), για το ωράριο των εμποροϋπαλλήλων κλπ.

Σε ολόκληρους κλάδους υπερισχύει η γυναίκα ως μισθωτή εργαζόμενη, π.χ. στα πολυκαταστήματα και σούπερ-μάρκετ, στον ιματισμό, στο σύστημα Υγείας, στους δασκάλους και νηπιαγωγούς. Προβλήματα εργασιακά και άλλα κοινωνικά φαίνονται να έχουν μια γενικότητα, ανεξάρτητα από το φύλο. Ετσι, οδηγούμαστε να πιστέψουμε ότι αρκεί η γενική δουλιά μας στο συγκεκριμένο κλάδο ή στο συγκεκριμένο μέτωπο πάλης (παιδεία, υγεία).

Μόνο ως αποτέλεσμα αρνητικό βλέπουμε να περνούν πιο εύκολα οι ελαστικές εργασιακές σχέσεις, π.χ. στο εμπόριο, στις καθαρίστριες, στις νοσηλεύτριες, να υπάρχει μεγαλύτερη αδιαφορία από δασκάλες και καθηγήτριες σε ζητήματα προετοιμασίας για το σχολείο, στο περιεχόμενο της μόρφωσης.

Το ίδιο, ως αρνητικό αποτέλεσμα, καταγράφουμε την απομάκρυνση νέων γυναικών από την ΚΝΕ και το Κόμμα μόλις κάνουν οικογένεια και αποκτήσουν παιδιά.

Αυτό το πισωγύρισμα, που κατά βάθος και τις ίδιες δεν τις ικανοποιεί, αρχίζουν να το αποδέχονται, να το αποδίδουν στον καταμερισμό ρόλων ανάμεσα στα δυο φύλα. Η άγνοια λίγο-λίγο γίνεται πηγή μοιρολατρίας, συμβιβασμού με την έλλειψη κρατικής κοινωνικής πολιτικής. Φαίνεται δελεαστικό το 4ωρο, οι 3 ή 4 ημέρες αντί για 5 ή 6 ημέρες δουλιάς μέσα στη βδομάδα.

Πάνω σε αυτό το έδαφος αποκτούν δύναμη οι αστικές αντιδραστικές αντιλήψεις.

Η επίδραση αυτών των αντιλήψεων, ατόφιων ή και μαζί με ορισμένη κριτική προς τον καπιταλισμό ή προς την πολιτική του νεοφιλελευθερισμού, βρίσκει πρόσφορο έδαφος ακόμη και σε γυναίκες με προοδευτική πολιτική τάση, γιατί απουσιάζει η σε βάθος και πλατειά δική μας ιδεολογική και εξειδικευμένη δουλιά στις γυναίκες.

Ετσι, από μόνα τους τα προβλήματα -κοινωνικά, οικονομικά, πολιτιστικά, όπως τα βιώνουν ιδιαίτερα οι γυναίκες- δεν οδηγούν στην ταξική αφύπνισή τους, στην πολιτική ριζοσπαστικοποίηση, στη μαχητική στάση ζωής.

Γυναίκες που βιώνουν τη νέα όξυνση των προβλημάτων που φέρνουν επιδείνωση στην κοινωνική τους θέση, όχι μόνο δε συνειδητοποιούν τις πολιτικές αιτίες αλλά τις εξηγούν συντηρητικά. Π.χ. την ανεργία, την αλλαγή των εργασιακών σχέσεων, τη γυναικεία μισθωτή εργασία ως εφεδρική.

Η ιδεολογική χειραγώγηση, η τρομοκρατία στους χώρους δουλιάς, η απειλή της ανεργίας επιδρούν στη συνείδηση και στη στάση των γυναικών, στην αναζήτηση λύσεων και διεξόδων σε ατομικό επίπεδο (ρουσφέτι κλπ.). Δε συμμετέχουν στο κίνημα.

Για όλους αυτούς τους λόγους είναι επιζήμια υπεραπλούστευση, όχι μόνο αν πιστεύουμε ότι η συνεχιζόμενη όξυνση των προβλημάτων θα φέρει από μόνη της και την άνοδο της πολιτικής συνείδησης των γυναικών, αλλά και ότι αρκεί η γενική δουλιά μας για τη συνειδητοποίηση και μαχητικοποίηση πρώτ’ απ’ όλα νέων γυναικών.

Συνεπώς είναι συλλογική υπόθεση του Κόμματος να προσανατολίσει τις κομματικές οργανώσεις στην ανάπτυξη κομματικής και μαζικής δουλιάς στις γυναίκες και στο κίνημα, στα συνδικάτα, γενικότερα στις μαζικές οργανώσεις, αλλά και στις ιδιαίτερες γυναικείες οργανώσεις.

Τα τελευταία χρόνια μάς ταλανίζει το ζήτημα του περιεχομένου της δουλιάς στις γυναίκες. Από την εμπειρία της Κομματικής Οργάνωσης της Αθήνας βγαίνει ότι, με εξαίρεση την πείρα από τη δουλιά στις γυναικείες οργανώσεις και ορισμένα συνδικαλιστικά όργανα, δεν έχουμε κάνει πολλές προσπάθειες. Το κυριότερο είναι ότι οι προσωπικοί προβληματισμοί γύρω από τη θετική ή αρνητική εμπειρία δεν έχουν συζητηθεί οργανωμένα, συλλογικά.

Περιγράφοντας την κατάσταση θα λέγαμε τα εξής:

Στον καταμερισμό των περισσοτέρων καθοδηγητικών οργάνων δεν υπήρξαν ιδιαίτερες χρεώσεις και επιτροπές για τη γυναικεία δουλιά.

Οπου έγιναν χρεώσεις ή συγκροτήθηκαν ειδικές επιτροπές πήραν τυπικό χαρακτήρα. Εμειναν στο περιθώριο της συλλογικής δουλιάς του οργάνου.

Οι χρεωμένες σ’ αυτή τη δουλιά δε βλέπουν αποτελέσματα. Διαμορφώνεται μια τάση αποφυγής μιας τέτοιας χρέωσης. Συχνά συνυπάρχει και με άλλες χρεώσεις που το περιεχόμενό τους τις τραβάει περισσότερο, γιατί είναι πιο συγκεκριμένο, υπάρχει συλλογικός έλεγχος. Ετσι παραμένουν σχεδόν τυπικές οι χρεώσεις.

Από τα καθοδηγητικά όργανα δεν υπήρξε συλλογικά διαμορφωμένο σχέδιο παρέμβασης στις γυναίκες, τόσο στους κλάδους αλλά και στο γυναικείο κίνημα σ’ επίπεδο Δήμων στην Αθήνα.

Η δουλιά δεν αποκτά συνέχεια, γίνεται ευκαιριακά, δε συνδυάζεται με άλλα καθήκοντα. Σε σχέση με άλλες δράσεις του Κόμματος είναι περισσότερο ευάλωτη στην έλλειψη σταθερότητας, επηρεάζεται από συγκυρίες (π.χ. το κλίμα των γιορτών) ή φουντώνει σε κάποιες περιόδους χωρίς να φέρνει πιο μόνιμα αποτελέσματα (συμμετοχής στα σωματεία, στις μαζικές οργανώσεις, στρατολογίες κλπ.).

Για παράδειγμα, επετειακά για τις 8 Μάρτη ή σε περίοδο εκλογών ή κορυφαίων συλλαλητηρίων, θα αναπτυχθεί ευκαιριακά μια δραστηριότητα με συσκέψεις, περιοδείες, που όμως και σταματάει κάποια στιγμή, αλλά και δεν έχει αφήσει μαγιά για συνέχεια σε πιο σταθερή βάση. Π.χ. στην Αθήνα μετά το 17ο Συνέδριο έγιναν αρκετές κομματικές συσκέψεις και περιοδείες κυρίως από κλαδικές αχτίδες, αλλά και από εδαφικές. Εγινε μια προσπάθεια από κάποια αχτιδικά όργανα σε αυτήν την κατεύθυνση. Οι γυναίκες στις συσκέψεις φάνηκαν προβληματισμένες, με ανησυχίες, πρόθυμες ν’ ακούσουν το Κόμμα. Δεν έδειχναν συμβιβασμένες με τις συνθήκες που τις οδήγησαν να ξεκοπούν από την πολιτική δράση, συχνά να απομακρυνθούν και από την κομματική ζωή, στη φάση που απόκτησαν παιδιά. Από την άλλη φάνηκε και η επίδραση της άρχουσας τάξης, οι πιέσεις, η απογοήτευση, η μοιρολατρία του τίποτα δε γίνεται.

Δεν μπορέσαμε να δώσουμε συνέχεια, ούτε τα αντίστοιχα όργανα και οι κομματικές ομάδες ούτε η βοηθητική επιτροπή της ΚΟΑ. Παραμένει ζητούμενο να σχεδιασθεί η αξιοποίηση καθεμιάς ή έστω των πιο ανήσυχων, να συνδεθεί με τη δουλιά στο σωματείο, στο χώρο δουλιάς. Πολύ πιο δύσκολος είναι ο σχεδιασμός και η προετοιμασία για στρατολογίες.

€ Ακόμη πιο δύσκολη φαίνεται η εξειδίκευση στις κλαδικές οργανώσεις μας στις οποίες υπερισχύουν οι γυναίκες. Η συγκέντρωση των γυναικών σ’ αυτούς τους κλάδους μπορεί να φτάνει και το 80% των εργαζομένων, π.χ. στις Τράπεζες. Η εξειδίκευση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη, λόγω άγνοιας του γυναικείου ζητήματος. Δηλαδή στην πολιτική δουλιά που σχεδιάζει και αναπτύσσει το όργανο και η οργάνωση, δεν περιλαμβάνεται η ιδεολογική - παιδαγωγική δουλιά για το γυναικείο ζήτημα. Στην προετοιμασία της δουλιάς π.χ. στις κινητοποιήσεις για το ασφαλιστικό, τον εργάσιμο χρόνο κλπ. Δεν περιλαμβάνεται η ενημέρωση για το πώς εξειδικεύουν τη δουλιά τους στις γυναίκες η ΝΔ, το ΠΑΣΟΚ, ο ΣΥΝ, ποια είναι τα επιχειρήματά τους, πώς δρουν μέσα από τα δίκτυα γυναικών στο «Ελληνικό Κοινωνικό Φόρουμ» και αλλού. Ετσι δεν εμπλουτίζεται και δεν εξειδικεύεται η γενική δουλιά με τις περιοδείες, συσκέψεις κλπ. Ομως σ’ αυτούς τους χώρους είναι που ένα μέρος των εργαζομένων γυναικών είναι πιο ευάλωτο στις απόψεις ότι είναι «ίση ευκαιρία» με τον άνδρα να δουλεύεις τηλεφωνικά από το σπίτι ή με επισκέψεις στην ώρα επιλογής σου για να μαζεύεις πιστωτικές κάρτες.

Είναι πιο δύσκολο να συζητήσεις το όλο θέμα πιο βαθιά, πιο ουσιαστικά, να δώσεις την προοπτική για σταθερή δουλιά και κοινωνική φροντίδα για το παιδί, για την ψυχική ισορροπία της γυναίκας ως ζήτημα κοινωνικό - πολιτικό. Να επιχειρήσεις να πείσεις χωρίς να νοιώθει η γυναίκα ένοχη γιατί τελικά δουλεύει με αυτές τις εργασιακές σχέσεις. Αλλά και να μην παραιτηθείς από την προσπάθεια ν’ αναπτυχθεί η κοινωνική και πολιτική συνείδηση και δράση της.

Εδώ φαίνεται πολύ καθαρά ότι η έλλειψη εξειδίκευσης της παρέμβασής μας, μας πάει πίσω από τους στόχους μας.

Αλλο παράδειγμα είναι ο τομέας της Υγείας: Χώρος που απασχολούνται κυρίως γυναίκες με διαφορετική επαγγελματική ειδίκευση, διαφορετικό μορφωτικό επίπεδο, διαφορετικές εργασιακές σχέσεις, αλλά και διαφορετικές ανάγκες. Η δουλιά μας στις γυναίκες αυτού του ευρύτερου κλάδου κρίνει την ικανότητά μας να δουλεύουμε με τρόπο που να ενώνεται η εργατική τάξη. Εχουμε δυσκολίες: από τη μια να μη γίνεται γενικόλογη η πολιτική μας προπαγάνδα, από την άλλη η παρέμβαση μας για τα ιδιαίτερα προβλήματα εντατικοποίησης, συνθηκών δουλιάς, σε ένα τμήμα των εργαζομένων γυναικών να μη μένει ασύνδετη με τους γενικότερους στόχους πάλης.

Δεν είναι ένα ζήτημα που μπορεί να αντιμετωπιστεί ούτε από κάποια υπεύθυνη για τη δουλιά του Κόμματος στις γυναίκες ούτε ακόμη να αντιμετωπιστεί από τη συλλογική και γενική δουλιά της αντίστοιχης κομματικής αχτίδας. Σίγουρα το δίλημμα δε βρίσκεται στο να γίνει ξεχωριστή σύσκεψη κατά κλάδο ή γενική για τους εργαζόμενους στο νοσοκομείο ή έστω για κάποιο τμήμα ή κλινική του. Ούτε είναι ζήτημα αν το οργανώνει η Αχτιδική Επιτροπή ή η ΚΟΒ ή σε συνεργασία με τη γυναικεία επιτροπή στη ΚΟΑ. Χρειάζεται πιο επιτελική δουλιά από το Γραφείο Πόλης, τα Τμήματα της ΚΕ. Να δέσουμε τα ιδιαίτερα προβλήματα και τις ανάγκες ως μέρος της ιδεολογικής, πολιτικής και μαζικής δράσης. Να συζητάμε και να γνωρίζουμε από πρώτο χέρι την απήχηση της κυβερνητικής πολιτικής, των επιχειρημάτων των άλλων κομμάτων κλπ. Να βοηθηθούν και τα παρακάτω όργανα στο περιεχόμενο, στην παραπέρα επεξεργασία ζητημάτων, στην ιδεολογική γραμμή, στα αιτήματα, ώστε να συνειδητοποιούνται οι γυναίκες, να συμμετέχουν.

Υπάρχουν θέματα που θα μπορούσαν να φέρουν πιο κοντά τις γυναίκες που συσπειρώνονται σ’ ένα γυναικείο σύλλογο με τις γιατρίνες, τις νοσηλεύτριες και άλλες εργαζόμενες στο νοσοκομείο, ακόμη και με τις γυναίκες που δραστηριοποιούνται στους συλλόγους γονέων ενός Δήμου. Π.χ. είναι το θέμα της προληπτικής ιατρικής για τη γυναίκα. Πολλοί Δήμοι (π.χ. στο Καματερό) το αντιμετωπίζουν ευκαιριακά και λαϊκίστικα. Απευθύνονται σε όλες τις γυναίκες της περιοχής, τις καλούν στα Δημοτικά ιατρεία που λειτουργούν με εθελοντική προσφορά. Εντάσσονται σε κάποιο πρόγραμμα χρηματοδοτούμενο, με ημερομηνία λήξης και δημιουργούν την αντίληψη ότι μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες για προληπτικές γυναικολογικές εξετάσεις και αντίστοιχη έρευνα. Ετσι, υποσκάπτεται η δυνατότητα πάλης για δημόσιο δωρεάν σύστημα Υγείας προσβάσιμο σε όλους, εξειδικευμένο για την προστασία της γυναίκας.

Οπωσδήποτε δεν εξαντλήθηκαν οι προσωπικές ευθύνες της καθεμιάς χρεωμένης στην εξειδίκευση της δουλιάς για τις γυναίκες και αυτό αφορά και την υπεύθυνη της ΚΟΑ. Αλλά και αυτή η αδυναμία αναδείχνει τη δυσκολία στο περιεχόμενο, την ανάγκη της συλλογικότητας.

Αυτό που ίσως θα πρέπει να γίνει περισσότερο με την πρωτοβουλία της υπεύθυνης για τη δουλιά στις γυναίκες και από την αντίστοιχη βοηθητική επιτροπή ενός οργάνου είναι ένα πρώτο σχέδιο ιεράρχησης δράσεων για τις γυναίκες που θα πάρει σάρκα και οστά μόνο όταν θα γίνει υπόθεση των οργάνων και των οργανώσεων.

Αυτό συνεπάγεται ότι η υπεύθυνη και η αντίστοιχη επιτροπή επεξεργάζονται το περιεχόμενο πιο ουσιαστικά. Δε φτάνει μόνο να κυνηγάει να γίνουν συσκέψεις και περιοδείες. Χρειάζεται, αυτός είναι ο ρόλος της επιτροπής, να επεξεργαζόμαστε πληροφορίες και στοιχεία, να αναδείξουμε την ιδεολογική πλευρά, τους στόχους, να διαμορφώσουμε και να προτείνουμε στα όργανα αιτήματα για το κίνημα.

Επειδή όμως σ’ ένα τέτοιο πρόγραμμα παντρεύονται πολλές διαφορετικές ανάγκες και εξειδικεύσεις, χρειάζεται η βοήθεια άλλων Τμημάτων, κυρίως των Τμημάτων της ΚΕ του Κόμματος. Χρειάζεται ο συντονισμός και ο κοινός προβληματισμός μεταξύ των συνδικαλιστικών στελεχών, των στελεχών του γυναικείου κινήματος, άλλων στελεχών γυναικών με ευαισθησία στον προβληματισμό για την εξειδίκευση της δουλιάς, ιδεολογικών στελεχών.

Είναι ανάγκη να εξειδικεύσουμε στους κλάδους γυναικείας απασχόλησης, σε χώρους δουλιάς και επιχειρήσεις στόχους και αιτήματα, προτάσεις για προβλήματα που βιώνουν ειδικά οι γυναίκες. Να βοηθηθούν ανάλογα οι κομμουνιστές συνδικαλιστές και συνδικαλίστριες, ώστε να τα προωθήσουν για να εκφρασθούν στο πλαίσιο πάλης του ΠΑΜΕ.

Ταυτόχρονα και από τους κομμουνιστές συνδικαλιστές θα χρειαστεί να καταβληθεί πιο αναπτυγμένη προσπάθεια για να εμπλουτισθεί το πλαίσιο πάλης με το ζήτημα της ανισοτιμίας της γυναίκας με όλο το φάσμα των αναγκών τους, αλλά και με την ιδεολογική πάλη. Δεν αρκεί η αναφορά στα μέτρα προστασίας των ανέργων γυναικών γενικά, στα αιτήματα για απαγόρευση της νυχτερινής εργασίας για τις γυναίκες στη βιομηχανία, για σύνταξη στα 55 για τις γυναίκες, για την προστασία της μητρότητας. Ούτε μπορούν να εξαντληθούν οι απαιτήσεις στο γυναικείο τμήμα του ΠΑΜΕ, για να γίνει πιο εξειδικευμένη δουλιά σε κλάδους και χώρους δουλιάς, ώστε και τα σωματεία, με την πρωτοπόρο δράση των κομμουνιστών και των κομμουνιστριών, να απευθυνθούν πιο εξειδικευμένα στις γυναίκες. Τα ιδιαίτερα γυναικεία προβλήματα ως συνέπεια των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων να γίνουν αιτήματα και στόχοι, ώστε να συσπειρωθούν γυναίκες, να αναδειχτούν γυναικεία στελέχη στα όργανα του συνδικαλιστικού κινήματος.

Ιδιαίτερα στους κλάδους εκείνους που συγκεντρώνουν μεγάλη μάζα γυναικείου πληθυσμού: εμποροϋπαλλήλους, ξενοδοχοϋπαλλήλους, κλωστοϋφαντουργία, τρόφιμα-ποτά, τράπεζες, νοσοκομεία κλπ., πρέπει όχι μόνο να επεξεργαστούμε θέσεις και αιτήματα με διάρκεια και βάθος, αλλά και την ιδεολογική μας πάλη με τις αντιδραστικές απόψεις, τις νεοφεμινιστικές κλπ. Να ιδεολογικοποιηθεί η παρέμβασή μας σε σχέση με τη σύγχρονη ανισοτιμία της γυναίκας στην οικονομική και κοινωνική ζωή. Να εξειδικεύσουμε στο σύνολο των προβλημάτων: ωράριο, μισθός, κύηση, όριο συνταξιοδότησης, υγεία, ασθένειες που είναι αποτέλεσμα της δουλιάς που κάνουν. Για παράδειγμα, ότι με το εξαντλητικό ωράριο αλλάζει ο βιορυθμός των γυναικών. Οι ιπτάμενες έχουν και άλλα πιο σοβαρά προβλήματα υγείας κλπ.

Ιδεολογική δουλιά για την ανισοτιμία της γυναίκας, εξειδίκευση στους στόχους πάλης που αφορούν τις ανάγκες των γυναικών και σύνδεσή τους με την πολιτική μας πρόταση, προσαρμοσμένες μορφές προσέγγισης και δραστηριοποίησης των γυναικών είναι ένα σύνθετο και δύσκολο καθήκον της συνολικής μας δουλιάς.

Σε αυτόν τον τομέα έχουμε χρόνιες αδυναμίες, διαμορφωμένες κυρίως πάνω στην έλλειψη κομματικής καθοδήγησης των δυνάμεων μας που δρουν στις γυναικείες οργανώσεις, τουλάχιστον στην Αθήνα (συλλόγους, επιτροπές, κλπ.).

Οι κομμουνίστριες εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις, δεν καθοδηγούνται από τα όργανα. Αλλά και στις περιοχές που καθοδηγούνται υπάρχει ζήτημα περιεχομένου καθοδήγησης. Ετσι, συνηθίζουμε να κρίνουμε τον προσανατολισμό της δουλιάς των κομμουνιστριών στους συλλόγους, χωρίς να συμμετέχουμε ουσιαστικά στον προβληματισμό πώς μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματικός για τη ριζοσπαστικοποίηση περισσότερων γυναικών, πώς να πραγματοποιηθεί πιο ικανοποιητική συσπείρωση (από άποψη μαζικότητας, σταθερότητας στη δράση) γυναικών με προσανατολισμό σε ευρύτερους αντιμονοπωλιακούς - αντιιμπεριαλιστικούς στόχους πάλης και πρωτοβουλίες συντονισμού με άλλες μαζικές οργανώσεις, με σωματεία κλπ.

Θα ήταν λάθος μας να μηδενίσουμε τη δράση των γυναικείων συλλόγων στην Αθήνα. Εχει αναπτυχθεί δράση είτε με στόχους αντιπολεμικούς - αντιιμπεριαλιστικούς είτε διεθνιστικής αλληλεγγύης είτε με επιμέρους προβλήματα της εργατικής τάξης και ανάλογα αιτήματα (παιδικοί σταθμοί κ.ά.), σε ζητήματα υγείας των γυναικών κλπ. Ωστόσο και η δράση μας μέσα από γυναικείους συλλόγους έχει τα ίδια προβλήματα αποσπασματικότητας, έλλειψης συνέχειας, συντονισμού με το εργατικό κίνημα, όπως και η συνολική κομματική μας δράση για τις γυναίκες. Κύρια αιτία είναι η ελλιπής ή παντελής έλλειψη ιδεολογικής και πολιτικής καθοδηγητικής δουλιάς με τις εκλεγμένες κομμουνίστριες στα Διοικητικά Συμβούλια, με τις φίλες του Κόμματος. Βέβαια οι μαζικές οργανώσεις γενικά και οι γυναικείοι σύλλογοι ειδικά, δεν είναι παραρτήματα των κομματικών οργανώσεων. Εχουν την αυτοτέλεια στη διαμόρφωση των προγραμμάτων και στόχων δράσης τους. Αυτό όμως δεν έρχεται σε αντίθεση με τον προσανατολισμό της δουλιάς των κομμουνιστριών. Η Αχτιδική Επιτροπή, η κομματική οργάνωση βάσης έχουν ευθύνη για τη δουλιά των κομμουνιστριών στις γυναικείες μαζικές οργανώσεις. Εχουν υποχρέωση να εξασφαλίζουν την ουσιαστική ιδεολογική και πολιτική καθοδήγησή τους, τον προσανατολισμό για το πλαίσιο πάλης, για το συντονισμό με άλλες μαζικές οργανώσεις του χώρου, με σωματεία κλπ.

Χρειάζεται η ιδιαίτερη παρουσίαση και η συζήτηση των πολιτικών θέσεων του Κόμματος, ώστε να αναπτύσσεται το κριτήριο, να υπάρχει καλύτερη βάση στην προσπάθεια εξειδίκευσης για τις γυναίκες από την ταξική, αλλά και τη φυλετική διάσταση. Συστηματική ενημέρωση για το πώς δρουν οι άλλες δυνάμεις, πώς να αναπτυχθεί η διαπάλη μέσα στις μαζικές οργανώσεις.

Εχουμε πολλά περιθώρια να αξιοποιήσουμε γυναίκες που δεν είναι οργανωμένες στο Κόμμα ή που δε συμφωνούν σε όλα μαζί μας, αλλά έχουν διάθεση δράσης μέσα από το σύλλογο.

Οπωσδήποτε ο γυναικείος σύλλογος δεν είναι αυτοσκοπός για τη δραστηριοποίηση των κομμουνιστριών. Υπάρχουν περιθώρια να συσπειρώσει και γυναίκες της εργατικής και λαϊκής οικογένειας που επηρεάζονται από άλλα κόμματα. Μπορούμε να βρούμε γλώσσα επικοινωνίας στη βάση των κοινών αναγκών και προβλημάτων αυτών των γυναικών. Μπορούμε μέσα από τη δράση να ενισχύσουμε τον ιδεολογικό και πολιτικό μας αγώνα. Το κύριο είναι να πάμε πιο θαρραλέα, να απευθυνθούμε σε γυναίκες που δεν είναι ήδη δραστηριοποιημένες στο συνδικαλιστικό κίνημα και στο Κόμμα.

Υπάρχουν περιθώρια να ανέβει η αγωνιστική στάση και η πολιτική συνείδηση και μέσα από τη δράση για την ανισοτιμία της γυναίκας, όπως εκφράζεται στις μέρες μας. Υπάρχουν περιθώρια να αναπτυχθεί γενικότερα πολιτιστική δουλιά. Ιδιαίτερα στις πιο λαϊκές συνοικίες της Αθήνας, αλλά και στα χωριά, όπου ακόμη είναι πιο καθυστερημένες οι αντιλήψεις, ο τρόπος συμπεριφοράς. Εκεί υπάρχουν δυνατότητες μαζικοποίησης των γυναικείων οργανώσεων. Αλλού, στις πιο αστικές περιοχές, μπορούμε να πάμε με πιο ευέλικτα σχήματα, επιλέγοντας θέματα και στόχους που συγκινούν τις γυναίκες.

Ωστόσο, παντού υπάρχει η δυνατότητα να πολιτικοποιηθεί η σκέψη και η δράση. Μπροστά μας είναι οι Τοπικές και Νομαρχιακές εκλογές. Μήπως δεν είναι ζήτημα συζήτησης η στάση των δημοτικών αρχών στην επιβολή αύξησης των τροφείων στους παιδικούς σταθμούς; Μήπως δεν είναι αυτό ζήτημα πολιτικής που συνδέεται με τις ιδιωτικοποιήσεις, τους άξονες στα ΚΠΣ (Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης, δηλαδή χρηματοδότησης), τις επιλογές προς όφελος του καπιταλιστικού κέρδους; Το ίδιο δεν αφορά τα δημοτικά τέλη; Μήπως δεν είναι κοινωνικό πρόβλημα που ευαισθητοποιεί τις γυναίκες σ’ ένα γυναικείο σύλλογο τι και γιατί δεν έκανε η Νομαρχία για την αντισεισμική θωράκιση των σχολικών κτιρίων;

Τι μας εμποδίζει στις περιοχές που ζουν και δουλεύουν μετανάστριες με τις οικογένειές τους να πάμε στους συλλόγους τους να γνωριστούμε μαζί τους, να συζητήσουμε τα προβλήματά τους, να τις προσεγγίσουμε μέσα από το γυναικείο κίνημα; Να καταγράψουμε σε ποιον κλάδο ανήκουν. Να προβάλουμε μέσα στα αντίστοιχα σωματεία τα ιδιαίτερα προβλήματά τους, αλλά και προβλήματα που σε καμιά περίπτωση, αυτές ειδικά οι γυναίκες, δε θα συζητήσουν αμέσως (φόβος, ανασφάλεια, εκβιασμός κλπ.) και όπου να ‘ναι, π.χ. μορφωτικό, γλωσσικό πρόβλημα, βάρβαρη εκμετάλλευση όλων των μορφών από τη δουλιά που αναγκάζονται να κάνουν (κυρίως οικιακοί βοηθοί), ενώ αρκετές από αυτές έχουν ακόμη και ανώτερες σπουδές στις πατρίδες τους. Κυρίως οι γυναίκες των μεταναστών, σε αντίθεση με τους άντρες, αργούν να μάθουν τη γλώσσα, δεν μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους στα ελληνικά σχολεία. Το ταξικό συνδικαλιστικό κίνημα μπορεί να διαμορφώσει αιτήματα για τη δυνατότητα καλύτερης προσαρμογής των παιδιών στα σχολεία (π.χ. ειδικά μαθήματα). Οι γυναικείοι σύλλογοι θα μπορούσαν να πάρουν πρωτοβουλίες πολιτιστικού περιεχόμενου για τις μετανάστριες σε συνεργασία με τους συλλόγους τους, που ασχολούνται με ζητήματα πολιτισμού. Μπορούν να αναπτυχθούν δραστηριότητες και θα βοηθούν στην ένταξή τους στο εργατικό κίνημα της χώρας μας. Υπάρχει ακόμα μεγαλύτερη ανάγκη αποκάλυψης των ρατσιστικών αντιλήψεων και συμπεριφορών που είναι πιο έντονες απέναντι στις γυναίκες μετανάστριες.

Η εμπειρία της ΚΟΑ έχει πολλά θετικά, δείχνει ότι υπάρχουν πολλές δυνατότητες. Είναι ανάγκη λοιπόν να σταθεροποιήσουμε και να αναπτύξουμε τη δράση μας. Το εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα, οι ταξικές του δυνάμεις να αναλάβουν πρωτοπόρο ρόλο σε συμμαχία με το γυναικείο κίνημα, να μην πισωγυρίζει, καθώς στην εποχή που ζούμε η δύναμη της προπαγάνδας της αντίδρασης είναι και σημαντική, και επιστημονικά επεξεργασμένη, και αρκετά ευέλικτη.

Και η ιδεολογική δουλιά και η οργάνωση της δράσης δε θα είναι εύκολη υπόθεση. Και στις γραμμές μας αντιμετωπίζουμε δυσκολίες και προβλήματα στη συμμετοχή των κομματικών μελών γυναικών. Οι γυναίκες κομματικά μέλη είναι φορτωμένες με δουλιά, οικογένεια, παιδιά, έχουν σοβαρό πρόβλημα ελεύθερου χρόνου, μικρότερη δυνατότητα να διαβάσουν, να μελετήσουν, να δουλέψουν πιο βαθιά με τις αποφάσεις του Κόμματος. Η ανάδειξή τους στα όργανα με βάση αυτές τις αντικειμενικές δυσκολίες γίνεται δυσκολότερη. Φτάνει ως ένα σημείο, περιορισμένα εκπληρώνουν τις προϋποθέσεις για την ανάδειξη σε ανώτερα όργανα του Κόμματος.

Το πρόβλημα, ως ανάγκη ειδικής δουλιάς, ως δυσκολία εξειδίκευσης, ως σταθερός καθοδηγητικός προσανατολισμός, ως ουσιαστικός έλεγχος, πρέπει να μπει πιο βαθιά στη συνείδηση ανδρών και γυναικών κομματικών στελεχών.

Η ΚΕ του Κόμματός μας έχει αποφασίσει να πραγματοποιήσει μια διάλεξη για το γυναικείο ζήτημα που θα συζητηθεί σε όργανα και οργανώσεις.

Νομίζουμε ότι θα ταρακουνηθούν τα λιμνάζοντα νερά. Θα σπάσει η άγνοια πάνω στην οποία εκδηλώνεται η υποτίμηση, η στάση που σπρώχνει συντρόφισσες να αρνούνται αυτή τη χρέωση ή να συγκρούονται με τρόπο γραφικό. Είναι καιρός να δούμε πιο ουσιαστικά τη θέση ότι «το ΚΚΕ πρέπει να κάνει αμείλικτη πάλη ενάντια σε κάθε υποτίμηση της κομματικής δουλιάς και του γυναικείου κινήματος από οπουδήποτε και αν προέρχεται και όποια μορφή και αν παίρνει. Η υποτίμηση της δουλιάς στις γυναίκες αποτελεί χοντροκομμένη διαστρέβλωση της κομματικής γραμμής και έλλειψη πίστης στη νίκη του λαϊκού κινήματος και δε συμβιβάζεται με την έννοια του κομμουνιστή, του λαϊκού αγωνιστή»[1].

Μεγαλύτερη ευθύνη μας είναι να εμπνεύσουμε την ΚΝΕ, τα όργανα και τις ίδιες τις ΟΒ, να ασχοληθούν ιδεολογικά με το γυναικείο ζήτημα. Οι κνίτισσες να βρεθούν πιο προετοιμασμένες για την κοινωνική πραγματικότητα όπως διαμορφώνεται αφού κάνουν οικογένεια και εργασθούν. Ολα τα στελέχη της ΚΝΕ, κοπέλες και νέοι άνδρες, να είναι σε θέση να συμβάλλουν στην αντίσταση μεγαλύτερου μέρους νέων γυναικών στην αστική και οπορτουνιστική ερμηνεία των βιολογικών διαφορών και των σχέσεων ανάμεσα στα δυο φύλα.

Τα αποτελέσματα αυτής της δουλιάς στην ΚΝΕ θα επιδράσουν και στο Κόμμα, στη στρατολογία νέων γυναικών, στη συνολικότερη στάση τους απέναντι στα κομματικά καθήκοντα, στην ανάπτυξη γυναικών ως στελέχη.

Αν στοιχείο της ειδικής δουλιάς με τις γυναίκες και μέσα στο Κόμμα γίνει το πώς θ’ ανεβάσουμε το κίνητρο να διαβάζει καθημερινά το Ριζοσπάστη, να εξοικειωθεί με την ΚΟΜΕΠ, πώς θα διαβάσει ένα πολιτικό, ιστορικό βιβλίο, πώς θα συμμετάσχει σε μια οργανωμένη παρακολούθηση και συζήτηση για ένα θεατρικό έργο, σίγουρα θα έχουμε καταφέρει να συμβάλλουμε στη γενικότερη ανάπτυξη των δυνάμεων μας.

Η δουλιά με τις γυναίκες, μέσα και έξω από το Κόμμα, είναι ένας σημαντικός δρόμος ανάπτυξης του μαρξιστικού μορφωτικού, πολιτιστικού, πολιτικού επιπέδου του Κόμματος, των δυνατοτήτων του να αναπτύσσει την επιρροή του σε ευρύτερα τμήματα των καταπιεσμένων γυναικών.

Είναι ένας ειδικός δείκτης για την ποιότητα της καθοδηγητικής δουλιάς που θα δείξει πολύ περισσότερα.