Το παρόν κείμενο διαμορφώθηκε τις ημέρες της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ, η οποία κατέληξε σε μια νέα συμφωνία δανεισμού - ελεγχόμενης χρεοκοπίας για την Ελλάδα. Αυτή η συμφωνία Ευρωζώνης, Διεθνούς Ενωσης Τραπεζών και Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) αποτελεί ένα εύθραυστο συμβιβασμό για τη διαχείριση των υπερχρεωμένων κρατών και για την προώθηση της οικονομικής διακυβέρνησης της Ευρωζώνης. Η κυβέρνηση επιχείρησε να εμφανίσει στους εργαζόμενους τη συμφωνία σαν επιτυχία, η οποία επιβάλλει ως αντάλλαγμα την απαρέγκλιτη και γρήγορη εφαρμογή των κατευθύνσεων του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής (ΜΠΔΣ). Το παρόν κείμενο το εξετάζει ως το θεσμικό πλαίσιο που συμπυκνώνει σε μεγάλο βαθμό την πολιτική που προωθεί η κυβέρνηση για το επόμενο χρονικό διάστημα, μιας πολιτικής που υπερβαίνει τη διαχείριση της κρίσης και της δημοσιονομικής κατάστασης. Το ΜΠΔΣ δεν είναι απλά ένας χρονικά εκτεταμένος κρατικός προϋπολογισμός που αποβλέπει στη δημοσιονομική διαχείριση των κρατικών ελλειμμάτων και του χρέους. Εκτός απ’ αυτό ενσωματώνει, αποτυπώνει και προωθεί τις βασικότερες αναδιαρθρώσεις που απαιτεί το κεφάλαιο, προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα και η κερδοφορία του.

Εξετάζεται επίσης η αμφισβήτηση της κυβερνητικής πολιτικής από αστικές πολιτικές δυνάμεις και κέντρα διαφορετικών συμφερόντων εντός ή εκτός Ελλάδας. Παρουσιάζεται ο αναγκαίος ταξικός πολιτικός προσανατολισμός για την οργάνωση της λαϊκής αντεπίθεσης σε αντιπαράθεση με την οπορτουνιστική γραμμή ενσωμάτωσης.

Μεταξύ των Συνόδων Κορυφής της ΕΕ του Ιούλη και του Οκτώβρη διεξήχθησαν σκληρές διαπραγματεύσεις κυρίως μεταξύ των κυβερνήσεων Γερμανίας - Γαλλίας και ΗΠΑ, με τη συμμετοχή εκπροσώπων των ισχυρών ομίλων του χρηματοπιστωτικού τομέα και άλλων τμημάτων του μεγάλου κεφαλαίου στην ΕΕ.

Τυπικά οι συνομιλίες και οι διαφορετικές προτάσεις εστίασαν στη διαχείριση των υπερχρεωμένων κρατών της Ευρωζώνης, με δεδομένη την αντικειμενική δυσκολία συμφωνίας για τον επιμερισμό των βαρών, της αναγκαίας απαξίωσης κεφαλαίων μεταξύ κρατών-μελών της ΕΕ, τραπεζών και άλλων μονοπωλιακών ομίλων. Ασφαλώς υπάρχει αυτή η παράμετρος, με δεδομένα τα πολύ μεγαλύτερα μεγέθη δημοσίου χρέους της Ισπανίας και της Ιταλίας, συγκριτικά με αυτό της Ελλάδας.

Ομως οι πολιτικές ηγεσίες της ΕΕ γνωρίζουν ότι η διόγκωση του δημόσιου χρέους αποτελεί μια εκδήλωση των συνεπειών της ανισόμετρης ανάπτυξης και του ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, που οξύνθηκε στη φάση της κρίσης. Γνώριζαν επίσης πολύ καλά ότι η Ελλάδα δεν πληρούσε τους τυπικούς όρους του Συμφώνου Σταθερότητας (ως προς το ύψος του δημόσιου χρέους και του ελλείμματος σε ποσοστό του ΑΕΠ) για την ένταξή της στην Ευρωζώνη το 2000. Τότε προτίμησαν την ένταξή της, ενώ σήμερα, με την εκδήλωση της κρίσης και την όξυνση των συνεπειών της, την όξυνση της ανισομετρίας, ισχυροποιήθηκαν οι εκατέρωθεν φυγόκεντρες δυνάμεις.

Για να επανέλθουμε στις τρέχουσες διαπραγματεύσεις και εξελίξεις, στη πραγματικότητα η δυσκολία ενός στέρεου μεσοπρόθεσμου συμβιβασμού αντανακλά την όξυνση των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων, η οποία σχετίζεται με τους ακόλουθους παράγοντες:

• Την υπαρκτή επιβράδυνση και την πιθανότητα εκδήλωσης νέας συγχρονισμένης κρίσης σε ΗΠΑ, ΕΕ, Ιαπωνία, σύμφωνα με τις προβλέψεις των διεθνών οργανισμών.

• Την ένταση της ανισόμετρης ανάπτυξης και τη μεταβολή του συσχετισμού δύναμης υπέρ της Γερμανίας και των συμμάχων της (Αυστρίας, Ολλανδίας κλπ.) στο εσωτερικό της Ευρωζώνης.

• Την αυξανομένη δυσκολία της αστικής διαχείρισης, τόσο στην περιοριστική όσο και στην επεκτατική δημοσιονομική της εκδοχή (με εμβληματικά παραδείγματα την ενδοαστική διαπάλη στη Γερμανία και στις ΗΠΑ)1.

Η αστική πολιτική αντιμετωπίζει αντικειμενικά αυξανόμενη δυσκολία να διαχειριστεί αφενός το μεγάλο μέγεθος υπερσυσσωρευμένου κεφαλαίου που πρέπει να απαξιωθεί για να υπάρξει ουσιαστική ανάκαμψη και αφετέρου την εξουδετέρωση των συνεπειών στη σταθερότητα του συστήματος, στη λειτουργία θεμελιακών μηχανισμών του, όπως του χρηματοπιστωτικού, της όξυνσης των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων που εδράζεται στην αλλαγή συσχετισμού δυνάμεων, η οποία αποκρυσταλλώθηκε με την πρόσφατη κρίση.

Οι εκτιμήσεις των διεθνών οργανισμών για την παγκόσμια οικονομία συγκλίνουν σε ακόμα μεγαλύτερη επιβράδυνση της ανάπτυξης και σε μια ολοένα και αυξανόμενη πιθανότητα νέας κρίσης. Το ΔΝΤ, στην έκθεσή του για την Παγκόσμια Οικονομία, αναθεώρησε σημαντικά προς τα κάτω τις εκτιμήσεις του για την οικονομική ανάπτυξη το 2011 και τις προβλέψεις του για το 2012. Για τις ΗΠΑ, η εκτίμηση για το 2011 αναθεωρήθηκε στο 1,5% και η πρόβλεψη για το 2012 στο 1,8%, σε σχέση με 2,5% και 2,7% αντίστοιχα που προέβλεπε τον Ιούνη. Αντίστοιχα μετέβαλε τις εκτιμήσεις του για την ανάπτυξη στη ζώνη του ευρώ στο 1,6% (από 2% που προέβλεπε τον Ιούνη) για το 2011 και σε 1,1% (από 1,7% που προέβλεπε τον Ιούνη) για το 2012. Στο σύνολο της Ευρωζώνης η βιομηχανική παραγωγή δεν έχει ακόμα ξεπεράσει τα επίπεδα του 2006. Τέλος η Ιαπωνία προβλέπεται να καταγράψει κάμψη του ΑΕΠ της το 2011 0,5%, ενώ και οι προβλέψεις για αύξηση 2,3% του ΑΕΠ το 2012 είναι μειωμένες κατά 0,6% σε σχέση με τις προβλέψεις του Ιούνη. Αντίθετα, η Κίνα και η Ινδία συνεχίζουν να καταγράφουν εντυπωσιακούς ρυθμούς ανάπτυξης, 9,5% και 7,8% αντίστοιχα για το 2011 και 9% και 7.5% για το 2012.

Στο εσωτερικό της Ευρωζώνης προβλέπεται επιβράδυνση για τη Γερμανία και τη Γαλλία, στασιμότητα στην Ιταλία και στην Ισπανία. Η έκθεση του ΔΝΤ για την παγκόσμια οικονομία2 προβλέπει για τη Γερμανία ρυθμό ανάπτυξης που εκτιμάται στο 2,7% και 1,3% για το 2011 και 2012 αντίστοιχα, μειωμένος σε σχέση με τις προβλέψεις του Ιούνη κατά 0,5% και 0,7% αντίστοιχα. Για τη Γαλλία ο ρυθμός ανάπτυξης εκτιμάται στο 1,7% και 1,4% για το 2011 και 2012, μειωμένος σε σχέση με τις προβλέψεις του Ιούνη κατά 0,4% και 0,5% αντίστοιχα. Για την Ιταλία και την Ισπανία η έκθεση κάνει λόγο για ουσιαστική στασιμότητα το 2011, με ρυθμούς ανάπτυξης 0,6% και 0,8% αντίστοιχα, ενώ για το 2012, προβλέπει ακόμα μικρότερο ρυθμό ανάπτυξης στην Ιταλία της τάξης του 0,3% και οριακή ανάπτυξη στην Ισπανία της τάξης του 1,1%, ενώ οι νέες προβλέψεις είναι μειωμένες σε σχέση με τις προβλέψεις του Ιούνη κατά 1% και 0,5% αντίστοιχα.

Η αναιμική και ιδιαίτερα ανισόμετρη ανάκαμψη επιβεβαιώνεται και από τα στοιχεία για τη βιομηχανική παραγωγή στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Σε μία μεγάλη ομάδα κρατών, η βιομηχανική παραγωγή βρίσκεται κάτω από τα επίπεδα της παραγωγής του 2005 (Ελλάδα 77,4 - Ισπανία 84,9 - Γαλλία 95,8 - Ιταλία 93,1 - Δανία 88,6 - Πορτογαλία 94,5, Μ. Βρετανία 90,2, Νορβηγία 86,3), σε ορισμένα η βιομηχανική παραγωγή βρίσκεται στα επίπεδα του 2005, αλλά είναι σαφώς μικρότερη από τα προ κρίσης επίπεδα (Ολλανδία 104,9, Σουηδία 98,4, Φινλανδία 103,8), ενώ έχει ξεπεράσει τα προ κρίσης επίπεδα σε μια τρίτη ομάδα κρατών (Γερμανία 114,6 - Αυστρία 117,5 - Πολωνία 144,2).

Οι χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου καταγράφουν την τελευταία 5ετία συνεχή ελλείμματα, τόσο στο εξωτερικό εμπόριο, όσο και στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Από την άλλη βρίσκονται οι «κερδισμένοι» της ΕΕ, οι χώρες του Ευρωπαϊκού Βορρά, που καταγράφουν συνεχή πλεονάσματα, τόσο στο εξωτερικό εμπορικό, όσο και στις τρέχουσες συναλλαγές. Το χρονικό διάστημα από το 2000 μέχρι το 2012, το συνολικό πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών της Γερμανίας ήταν 1,28 τρις ευρώ, της Ολλανδίας 473 δις ευρώ, της Αυστρίας 80 δις ευρώ, της Σουηδίας 271 δις ευρώ, της Φινλανδίας 96 δις ευρώ.

Η πορεία μέχρι τη Σύνοδο κορυφής της ΕΕ του Οκτώβρη απέδειξε ότι οι προηγούμενοι εύθραυστοι συμβιβασμοί δε συνέβαλαν στην άμβλυνση των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων.

Στο εσωτερικό της άρχουσας τάξης της Γερμανίας ισχυροποιείται η τάση που ζητάει αναμόρφωση της Ευρωζώνης και κινήσεις εμβάθυνσης των σχέσεων συνεργασίας με τη Ρωσία και την Κίνα, καθώς αναβαθμίζεται η σημασία των ασιατικών αγορών για τις γερμανικές εξαγωγές.

Στον αντίποδα βρίσκεται το μέρος της αστικής τάξης που αναδεικνύει τη σημασία των ασθενέστερων ευρωπαϊκών κρατών του Μεσογειακού Νότου για τις γερμανικές εξαγωγές εμπορευμάτων και κεφαλαίου, για τη συνοχή της μεγάλης ΕΕ-27, για τη διατήρηση του γαλλογερμανικού άξονα και του παραδοσιακού ευρωατλαντικού προσανατολισμού (με τις ΗΠΑ βασικό στρατηγικό εταίρο της Γερμανίας). Σ’ αυτό το πλαίσιο η κυβέρνηση της Μέρκελ επιχειρεί να συμβιβάσει τις ενδοαστικές αντιθέσεις της Γερμανίας προβάλλοντας στα υπόλοιπα κράτη-μέλη το δίλλημα «πιο αυστηρή εναρμόνιση της οικονομικής πολιτικής ή στενότερη ζώνη του ευρώ». Σ’ αυτή τη πορεία στηρίζεται από την Ολλανδία, την Αυστρία, την Φινλανδία.

Μεταξύ Γερμανίας - Γαλλίας οι διαφορές στο οικονομικό επίπεδο εστιάζονται στο μεγάλο βαθμό έκθεσης των γαλλικών τραπεζών στα υπερχρεωμένα κράτη (Ιταλία, Ισπανία κλπ) και στο προτεινόμενο πλαίσιο ενιαίας οικονομικής διακυβέρνησης με βασικές αιχμές :

• τους πόρους και τις δυνατότητες του προσωρινού μηχανισμού στήριξης (EFSF) και στη συνέχεια του μόνιμου μηχανισμού (ESM),

• την έκταση του «κουρέματος» της αξίας ενός μέρους των ελληνικών κρατικών ομολόγων και τη διασφάλιση της εθελοντικής συμμετοχής των τραπεζικών ομίλων.

• τον τρόπο και το βαθμό της κρατικής στήριξης - «επανακεφαλαιοποίησης» των τραπεζών.

Στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, στις 26 και 27 Οκτώβρη 2011, επήλθε ένας νέος εύθραυστος συμβιβασμός τους, που δεν μπορεί να γεφυρώσει ουσιαστικά την απόκλιση συμφερόντων της Γερμανίας και των «πλεονασματικών» ισχυρών συμμάχων της, με τη Γαλλία και τα μεσογειακά υπερχρεωμένα κράτη της νότιας Ευρώπης. Απόκλιση που εδράζεται στο άνοιγμα της ψαλίδας στο επίπεδο της ανταγωνιστικότητας, της παραγωγικότητας, της οικονομικής και πολιτικής ισχύος μεταξύ των δύο αυτών πόλων. Πρόκειται για συμβιβασμό που πέρα από τον αντιλαϊκό χαρακτήρα του δεν μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την ένταση των συνεπειών της ανισόμετρης ανάπτυξης και να ματαιώσει την εκδήλωση νέας κρίσης. Οι μεγάλες διαφορές δεν αφορούν στην ουσία τη διαχείριση της κρίσης στην Ελλάδα, αλλά το μέλλον των μεγάλων υπερχρεωμένων κρατών της Ισπανίας και της Ιταλίας, που επιδρούν άμεσα στη θέση της Γαλλίας στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα. Τα βασικά σημεία του προσωρινού συμβιβασμού αφορούν:

• Τη δέσμευση για αυστηρότερο πλαίσιο δημοσιονομικής πειθαρχίας, με άμεση επιβολή κυρώσεων στα κράτη που παραβιάζουν τα προβλεπόμενα όρια. Στην κατεύθυνση ισχυροποίησης του πλαισίου «ενιαίας οικονομικής διακυβέρνησης», η Γερμανία προωθεί την ενδυνάμωση της Συνόδου Κορυφής για το ευρώ, με την εκλογή του προέδρου της.

• Την αύξηση των πόρων του EFSF και τη δυνατότητά του να παρέχει εγγυήσεις σε ιδιώτες επενδυτές, σε περίπτωση αδυναμίας ενός κράτους να εξυπηρετήσει το χρέος του. Θα δημιουργηθεί ένας νέος μηχανισμός (όχημα ειδικού σκοπού) σε συνεργασία με το ΔΝΤ για την άντληση κεφαλαίων (π.χ. Κίνας, Βραζιλίας) με προσφορά εγγυήσεων και υψηλού επιτοκίου.

• Ειδικά για την Ελλάδα θα προχωρήσει σε υψηλό ποσοστό η αντικατάσταση υφιστάμενων ελληνικών ομολόγων που κατέχουν ιδιώτες από νέα, μικρότερης ονομαστικής αξίας.

• Θα υπάρξει ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών με κοινοτική (EFSF) και κρατική χρηματοδότηση.

Αυτή η διαδικασία ανοίγει το δρόμο για αλλαγή της μετοχικής σύνθεσης των εγχώριων τραπεζών και τελικά τον έλεγχο τους από ισχυρότερους ξένους ομίλους.

Αυτή είναι και η βάση διαφοροποίησης τμήματος του τραπεζικού κεφαλαίου (π.χ. δηλώσεις Σάλα, Παπαδήμου), αλλά και του ΣΕΒ σε σχέση με τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης στη Σύνοδο Κορυφής.

Οι εργαζόμενοι δεν πρέπει να εγκλωβιστούν στις ενδοαστικές και ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις που οξύνονται. Αλλωστε η Σύνοδος Κορυφής ομοφώνησε στην επιτάχυνση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων προς την κατεύθυνση εφαρμογής της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», που κλιμακώνει την επίθεση στους εργαζόμενους σε όλη την Ευρώπη.

Η συμφωνία ελεγχόμενης χρεοκοπίας επιβλήθηκε αντικειμενικά από τους ίδιους τους νόμους κίνησης του κεφαλαίου, σε συνθήκες κρίσης και πάλι με αξιοσημείωτη καθυστέρηση.

Ολο το προηγούμενο διάστημα, η επαναλαμβανόμενη απειλή της χρεοκοπίας προς τους εργαζόμενους αξιοποιήθηκε αφενός για την προώθηση προαποφασισμένων αντιλαϊκών μέτρων και αναδιαρθρώσεων σύμφωνα με την κοινοτική στρατηγική «ΕΕ 2020», αφετέρου για μεγαλύτερη μετακύλιση της απαξίωσης στις πλάτες των λαϊκών δυνάμεων. Η νέα συμφωνία θα συνοδευτεί με νέα κλιμάκωση της αντιλαϊκής επίθεσης, με νέα μείωση πραγματικών μισθών και συντάξεων, επιδείνωση της κατάστασης των ασφαλιστικών ταμείων, επιτάχυνσης των αντιλαϊκών αναδιαρθρώσεων, νέο κρατικό δανεισμό και αφαίμαξη του λαϊκού εισοδήματος για τη στήριξη ανακεφαλαιοποίησης των εγχώριων τραπεζικών και βιομηχανικών ομίλων, πρώτα απ’ όλα στην ενέργεια, στον τουρισμό, στη συγκεντρωμένη αγροτική παραγωγή, σε υποδομές μεταφορών διεθνούς ενδιαφέροντος.

Το προβαλλόμενο όφελος από το κούρεμα της τάξης του 50% για τους ιδιωτικούς ομίλους είναι επίσης υπερβολικό για τους εξής λόγους:

• Μεγάλο μέρος του χρέους δεν έχει διαγραφεί αλλά σταδιακά άλλαξε χέρια, πέρασε στο μηχανισμό της Τρόικα με το αζημίωτο, ανερχόμενο σήμερα σε 240 δις ευρώ.

• Η υλοποίηση της διαπραγμάτευσης του χρέους των τραπεζών σε εθελοντική βάση είναι μια περίπλοκη διαδικασία, με αρκετά ζητήματα υπό διαπραγμάτευση».

Η κρίση της ελληνικής οικονομίας βαθαίνει. Οι τελευταίες εκτιμήσεις της κυβέρνησης τοποθετούν το ρυθμό κάμψης του ΑΕΠ για το 2011 ανάμεσα στο 4,5% και στο 5,5%, ενώ πηγές του ΥΠΟΙΚ εκτιμούν ότι τελικά θα κλείσει στο 5,3% του ΑΕΠ, μεγαλύτερο από το 4,5% του 2010. Επιπλέον, η κυβέρνηση αντικατέστησε την προπαγάνδα για έξοδο από την κρίση το 2012 με το νέο στόχο που θέλει «η ύφεση το 2012 να είναι όσο γίνεται μικρότερη και αυτή η διαφορά ανάμεσα στη βαθιά ύφεση του 2011 και τη σαφώς μικρότερη, όσο γίνεται μικρότερη, του 2012 αλλάζει το ρεύμα». Το ΑΕΠ σημείωσε συρρίκνωση που προσεγγίζει το δεύτερο τρίμηνο του 2011 το 6,9% σε σχέση με το δεύτερο τρίμηνο του 2010, ενώ η ΕΛΣΤΑΤ δε δημοσίευσε εποχικά διορθωμένα στοιχεία ώστε να είναι δυνατή η σύγκριση του ΑΕΠ Ι και ΙΙ τριμήνου του 2011. Δεν έχουν δημοσιευτεί ακόμα τα στοιχεία για τη διάρθρωση του ΑΕΠ και το πώς επηρεάστηκε από την κατανάλωση και τις επενδύσεις, όμως οι προκαταρκτικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για μείωση στην εγχώρια ζήτηση που αντισταθμίζεται από τη βελτίωση των εξαγωγών, υποδηλώνοντας ότι η επίδραση της κρίσης στην εγχώρια κατανάλωση είναι αυξημένη. Σημειώνουμε ότι το 2011 θα είναι η τρίτη συνεχόμενη χρονιά που η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε κρίση, με το ΑΕΠ το 2009 να μειώνεται κατά 2,3% και το 2010 4,4% (σε σταθερές τιμές 2000). Η συνολική μείωση του ΑΕΠ έχει ήδη υπερβεί το 10%, ενώ με βάση τις τρέχουσες επίσημες εκτιμήσεις η συνολική μείωση του ΑΕΠ θα φτάσει το 15%, που σημαίνει ότι θα χρειαστούν τουλάχιστον 5,5 χρόνια (με μέσο ρυθμό ανάπτυξης 2,5%) έως 9,5 χρόνια (με μέσο ρυθμό ανάπτυξης 1,5%) για να φτάσει η οικονομία στα προ κρίσης επίπεδα.

Στον κλάδο των κατασκευών η μείωση της παραγωγής φτάνει πλέον στο 46% της αντίστοιχης του 2005,3 ενώ ειδικότερα στον υποκλάδο κατασκευής κτηρίων σημειώνεται πραγματική κατάρρευση, στο 27,5% του 2005. Ο συνολικός δείκτης διαμορφώνεται από μια σχετική συγκράτηση στα έργα πολιτικού μηχανικού (δημόσια έργα). Η παραγωγή κτηρίων βρίσκεται στο ¼ της αντίστοιχης του 2005.

Στη βιομηχανία, τα τελευταία στοιχεία4 (Αυγούστου 2011) αποτυπώνουν συρρίκνωση της βιομηχανικής δραστηριότητας κατά 11,7% σε σχέση με τον Αύγουστο του 2010, ενώ για το 8μηνο Γενάρη 2011 - Αυγούστου 2011, η πτώση της βιομηχανικής παραγωγής ξεπερνά το 8,4% (σε σχέση με το αντίστοιχο οκτάμηνο του 2010), καταδεικνύοντας ότι η ελληνική βιομηχανία βρίσκεται σε φάση οξύτατης κρίσης. Μάλιστα, για ολόκληρο σχεδόν το 2011, πλην μιας πρόσκαιρης βελτίωσης τον Ιούλη, ο δείκτης βιομηχανικής παραγωγής βρίσκεται κάτω από το επίπεδο του 80% της παραγωγής του 2005. Αντίστοιχα, ο δείκτης παραγωγής στη μεταποίηση σημείωσε επίσης σημαντική κάμψη της τάξης του 11% τον Αύγουστο του 2011, σε σχέση με τον Αύγουστο του 2010, ενώ για το οκτάμηνο Γενάρη - Αυγούστου ο δείκτης βιομηχανικής παραγωγής ελαττώθηκε κατά 8,8% το 2011 σε σχέση με το 2010. Η μεγαλύτερη κάμψη βρίσκεται στα κεφαλαιουχικά αγαθά, με την παραγωγή να βρίσκεται κάτω από το 46% της αντίστοιχης του 2005 και μειωμένη κατά 6,2% σε σχέση με την παραγωγή του 2010, ενώ πλέον εμφανίζουν σημαντική κάμψη 15,8% σε σχέση με το 2010 και τα διαρκή καταναλωτικά αγαθά, στο 56% της τιμής του 2005.

Αποτέλεσμα του βαθέματος της κρίσης είναι η εκτόξευση του ποσοστού ανεργίας. Το επίσημο ποσοστό ανεργίας υπερβαίνει πλέον το 16%,5 με το ποσοστό ανεργίας των γυναικών να ξεπερνά το 20%, ενώ το ποσοστό ανεργίας νέων κάτω των 25 ετών ξεπερνά το 42%, για τις ηλικίες 25-34 το ποσοστό ανεργίας ξεπερνά το 23% και για τις νέες γυναίκες να φτάνει το 45%. Η πλειοψηφία των ανέργων που ζητούν για πρώτη φορά εργασία είναι νέοι ηλικίας 20-29 ετών (69%). Η ανεργία αυξήθηκε και σε σχέση με τον Ιούνη, ενώ στατιστικά ο Ιούλης συνοδεύεται με μείωση της ανεργίας λόγω της αύξησης της καλοκαιρινής εποχικής απασχόλησης, πράγμα που υποδηλώνει ότι η δομική αύξηση της ανεργίας είναι ακόμα μεγαλύτερη. Οι εκτιμήσεις του ΙΝΕ της ΓΣΕΕ κάνουν λόγω για ανεργία που θα φθάσει το 18% μετά το τέλος του καλοκαιριού. Το πραγματικό ποσοστό ανεργίας δεν μπορεί να υπολογιστεί με τα δημοσιευμένα στοιχεία. Τέλος, οι εγγεγραμμένοι άνεργοι στα μητρώα του ΟΑΕΔ έφθασαν τον Ιούλη τις 700.000 περίπου, σημειώνοντας αύξηση κατά 12.000 σε σχέση με τον Ιούνη, ενώ σχεδόν το 40% αυτών (267.000) είναι εγγεγραμμένοι στα μητρώα του ΟΑΕΔ για διάστημα μεγαλύτερο των 12 μηνών. Οι μακροχρόνια άνεργες γυναίκες είναι το 51,6% του συνόλου και το υψηλότερο ποσοστό αυτών αφορά γυναίκες στις ηλικίες 30-44 ετών.

Οι τελευταίες εξελίξεις στο μέτωπο της οικονομικής κρίσης επιβεβαιώνουν για μια ακόμη φορά τις βασικές εκτιμήσεις και προβλέψεις του ΚΚΕ για το χαρακτήρα της κρίσης, ως κρίσης υπερσυσσώρευσης, για το βάθος της αλλά και για το χαρακτήρα της ανάκαμψης στην Ευρωζώνη, ο οποίος οδηγεί σε πορεία προς νέα κρίση (ενδεχόμενα και το 2012). Οι πρόσφατες προβλέψεις των διεθνών ιμπεριαλιστικών οργανισμών αποτυπώνουν την πορεία επιβράδυνσης της οικονομίας των ΗΠΑ και της ΕΕ και των ρυθμών του διεθνούς εμπορίου, εκφράζοντας έντονες αβεβαιότητες και ανησυχίες για το 2012. Επιβεβαιώνεται η εκτίμηση του ΚΚΕ για την αδυναμία της όποιας μορφής αστικής διαχείρισης η οποία ανατροφοδοτεί το φαύλο κύκλο.

Ο κρατικός προϋπολογισμός και το δημόσιο χρέος αξιοποιούνται ιστορικά ως εργαλεία επιτάχυνσης της καπιταλιστικής συσσώρευσης και συγκεντροποίησης, ως εργαλεία ενίσχυσης της κερδοφορίας των μονοπωλίων. Ο βασικός ρόλος του κρατικού προϋπολογισμού, που είναι η αφαίμαξη των λαϊκών εισοδημάτων μέσω της φορολογίας για την κάλυψη της λειτουργίας του καπιταλιστικού κράτος, δεν αναιρείται από ορισμένες, περιορισμένες, επιλεκτικές παροχές. Ωστόσο, στις σημερινές συνθήκες κι αυτές έχουν ανατραπεί, αφού η διαχείριση του υψηλού χρέους γίνεται σε βάρος της λαϊκής οικογένειας.

Οι εργαζόμενοι δεν ευθύνονται και δεν πρέπει να πληρώσουν για το δημόσιο χρέος. Η προπαγάνδα της καπιταλιστικής εξουσίας προσπαθεί να συσκοτίσει τις πραγματικές αιτίες διόγκωσης του δημόσιου χρέους, όπως:

α) Τη δημοσιονομική διαχείριση των κυβερνήσεων ΝΔ και ΠΑΣΟΚ προς όφελος των μονοπωλιακών ομίλων στη μεταπολιτευτική περίοδο. Βασικό κοινό χαρακτηριστικό τους ήταν οι νόμιμες φοροελαφρύνσεις της κερδοφορίας του μεγάλου κεφαλαίου, η εκτεταμένη φοροδιαφυγή και ο πακτωλός κρατικών ενισχύσεων των επιχειρηματικών ομίλων (αναπτυξιακοί νόμοι, εθνική συμμετοχή στα Β΄ και Γ΄ ΚΠΣ και γενικότερα στις κοινοτικές ενισχύσεις κλπ.). Δηλαδή όλα τα προηγούμενα χρόνια το κράτος δανείστηκε για να υπηρετήσει τις ανάγκες κερδοφορίας του κεφαλαίου και τώρα καλεί τους εργαζόμενους να πληρώσουν.

β) Τις τεράστιες δαπάνες σε εξοπλιστικά προγράμματα και αποστολές (π.χ. Βοσνία, Αφγανιστάν) που δεν υπηρετούν την εθνική άμυνα, αλλά τους σχεδιασμούς του ΝΑΤΟ. Χαρακτηριστικά, το 2009 οι στρατιωτικές δαπάνες της Ελλάδας έφτασαν στο 4% του ΑΕΠ, έναντι 2,4% της Γαλλίας και 1,4% της Γερμανίας.

γ) Τις συνέπειες από την ενσωμάτωση της ελληνικής οικονομίας στην ΕΕ και στην ΟΝΕ. Χαρακτηριστική η πορεία συρρίκνωσης σημαντικών κλάδων της μεταποίησης που δέχτηκαν ισχυρή ανταγωνιστική πίεση και συρρικνώθηκαν (π.χ. κλωστοϋφαντουργία, ένδυση, μέταλλο, ναυπηγική βιομηχανία - μεταφορικά μέσα). Η διεύρυνση του εμπορικού ελλείμματος και η ραγδαία αύξηση των εισαγωγών από την ΕΕ είχε ανάλογη επίδραση στη διόγκωση του δημόσιου χρέους. Το εμπορικό έλλειμμα από 4% του ΑΕΠ τη πενταετία 1975-1980 διαμορφώθηκε σε 5% την πενταετία 1980-1985, σε 6% την πενταετία 1985-1990, σε 7% την περίοδο 1990-1995, σε 8,5% την πενταετία 1995-2000 και εκτινάχθηκε στο 11 % του ΑΕΠ για τη δεκαετία 2000-2010 με την ένταξη της χώρας στην Ευρωζώνη. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική οδήγησε το αγροτικό ισοζύγιο, από πλεόνασμα 9 δισ. δραχμών το 1980, σε έλλειμμα 3 δισ. ευρώ το 2010, μετατρέποντας τη χώρα σε εισαγωγέα τροφίμων.

δ) Το λεγόμενο «ευνοϊκό» κλίμα δανεισμού εντός Ευρωζώνης σήμαινε όρους δανεισμού (επιτόκια, διάρκεια, όροι αποπληρωμής) που οδήγησαν σε αύξηση των τόκων, από 9 δισ. ευρώ ετησίως στις αρχές της δεκαετίας, σε 15 δισ. ευρώ το 2011, ενώ ορισμένες μελέτες τοποθετούν τις συνολικές δαπάνες (τόκοι και χρεολύσια) εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους από 21,3% του ΑΕΠ το 2000 σε 40% του ΑΕΠ το 2010.

ε) Την επίδραση της καπιταλιστικής κρίσης στην ελληνική οικονομία.

Η εκδήλωση της κρίσης συνέβαλε στην αύξηση του ετήσιου δημόσιου ελλείμματος και στη διόγκωση του δημόσιου χρέους. Αφενός με τη μείωση των φορολογικών εσόδων λόγω μείωσης της οικονομικής δραστηριότητας (π.χ. μείωση κύκλου εργασιών, κλείσιμο επιχειρήσεων, αύξηση της ανεργίας κλπ.) και αφετέρου λόγω των νέων κρατικών πακέτων στήριξης των τραπεζών και άλλων μονοπωλιακών ομίλων. Η επίδραση της κρίσης στη διόγκωση του δημόσιου χρέους αποτυπώνεται στο σύνολο της ΕΕ, αφού την τελευταία τετραετία το συνολικό χρέος αυξήθηκε κατά 34%.

Ταυτόχρονα, το υψηλό δημόσιο χρέος και η ανάγκη σταθεροποίησής του αξιοποιούνται ως το βασικό πρόσχημα με το οποίο δικαιολογείται το σύνολο των μέτρων που περιλαμβάνονται στο μεσοπρόθεσμο. Σε προπαγανδιστικό επίπεδο, όλο το προηγούμενο διάστημα, το υψηλό χρέος και η ανάγκη προστασίας του κράτους από τη χρεοκοπία προβλήθηκαν ως ύψιστης σημασίας «εθνικοί στόχοι», για τους οποίους έπρεπε το σύνολο των λαϊκών μαζών να υποστούν μια σειρά από θυσίες. Τα μνημόνια συνεργασίας αρχικά και το ΜΠΔΣ στη συνέχεια εμφανίζονται ως τα απαραίτητα μέτρα που λαμβάνονται λόγω του υψηλού χρέους και για να προστατευθεί η χώρα από τη χρεοκοπία. Στην ίδια κατεύθυνση αξιοποιείται και το επιχείρημα ότι δήθεν η τρόικα (ΔΝΤ, ΕΚΤ, ΕΕ), εκπροσωπώντας τους δανειστές, επιβάλλει μέτρα σε αντίθεση με τις διαθέσεις κυβέρνησης και κομμάτων της ελληνικής αστικής τάξης.

Η αναδιάρθρωση των δημόσιων οικονομικών και η δημοσιονομική διαχείριση είναι άρρηκτα δεμένες με τους υπόλοιπους οργανικούς στόχους του μεσοπρόθεσμου, αφού το ΜΠΔΣ είναι ένας κρατικός προϋπολογισμός με μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα και συνεπώς η μορφή των προωθούμενων μέτρων έχει και δημοσιονομικό χαρακτήρα. Ετσι η αναδιάρθρωση των κρατικών υπηρεσιών προωθείται ως δημοσιονομικό μέτρο μείωσης των ελλειμμάτων και ελάττωσης του «φορτωμένου» δημόσιου τομέα, ενώ οι ελαστικές σχέσεις εργασίας και η ανατροπή του σταθερού ημερήσιου χρόνου εργασίας στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα προωθούνται μέσα από τη μείωση του δημόσιου τομέα. Επίσης, η ταχύτερη ιδιωτικοποίηση δημόσιας περιουσίας προωθείται ως δημοσιονομικό μέτρο που θα ελαττώσει το χρέος, αν και ως στόχος υπήρχε με την ένταξη στην ΕΕ, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Επιπλέον, σημαντική συνιστώσα της πολιτικής διαχείρισης του χρέους είναι και η θωράκιση των μονοπωλιακών ομίλων που με κέρδος έχουν δανείσει το ελληνικό κράτος. Το ΜΠΔΣ κινείται στη λογική της μεγαλύτερης δυνατής διασφάλισής τους, με αποτέλεσμα την εκτίναξη των δαπανών για χρεολύσια και τόκους. Μόνο το 2012 οι δαπάνες για τόκους θα φτάσουν τα 18 δισ. ευρώ, σημειώνοντας νέο ρεκόρ, ενώ το ΜΠΔΣ κάνει λόγο για τόκους που θα φτάσουν το 2015 τα 24 δισ. ευρώ, όταν οι δαπάνες για μισθούς και συντάξεις θα βρίσκονται στα 20,6 δισ. ευρώ.

Τέλος, η αποπληρωμή δεκάδων δισ. ευρώ σε τόκους στους τραπεζικούς ομίλους δανειστές του δημοσίου, συχνά με αποδόσεις πολύ μεγαλύτερες από τις αποδόσεις της αγοράς, δε σημαίνουν κάτι άλλο παρά διασφάλιση της κερδοφορίας του τραπεζικού κεφαλαίου. Το πρόγραμμα ανταλλαγής ομολόγων που συμφωνήθηκε λίγο μετά την 21 Ιούλη είναι χαρακτηριστικό. Προβλέπονταν κεφαλαιακές αποδόσεις που φτάνουν το 5%, ενώ την ίδια στιγμή ο επενδυτικός κίνδυνος είναι πολύ χαμηλός, αφού υπάρχουν και εγγυήσεις. Οι απώλειες 21% στην καθαρή παρούσα αξία δεν υπολογίζονται με βάση τα επιτόκια της αγοράς για ομόλογα μηδενικού κινδύνου, αλλά με βάση τα τρέχοντα επιτόκια του ελληνικού χρέους. Αλλά και όλη η συζήτηση για το πώς θα εξασφαλιστεί η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, μετά από ένα υποχρεωτικό «κούρεμα», στα ελληνικά ομόλογα της τάξης του 40%-60%, ποιος θα τη χρηματοδοτήσει (αναλογίες συμμετοχής από κρατικούς-κοινοτικούς προϋπολογισμούς και από ΕΚΤ, ΔΝΤ κλπ.) μοιάζει με το ερώτημα «η κότα έκανε το αυγό, ή το αυγό την κότα». Σε τελευταία ανάλυση, μία και μοναδική είναι η πηγή του κεφαλαίου, σε οποιαδήποτε σφαίρα, σε οποιαδήποτε καπιταλιστική χώρα ή ιμπεριαλιστική ένωση χωρών: η απλήρωτη δουλειά του άμεσου παραγωγού.

Το ΜΠΔΣ είναι ένα γενικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο θα κινούνται οι προϋπολογισμοί των ερχόμενων ετών.6 Σε γενικές γραμμές πρόκειται για έναν «5ετή προϋπολογισμό» που στόχο έχει να επιταχύνει τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις σε όλους τους τομείς της οικονομίας.

Οι βασικοί στόχοι του ΜΠΔΣ είναι από τη μια η διαχείριση της κρατικής υπερχρέωσης σε βάρος της λαϊκής οικογένειας και από την άλλη η προώθηση των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων που στοχεύουν στη θωράκιση της ανταγωνιστικότητας των μονοπωλίων, με μεγάλες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις στα λαϊκά νοικοκυριά. Σ’ αυτό το πλαίσιο, προωθεί μια σειρά βασικών αξόνων δράσης που υλοποιούν αυτούς τους στόχους: την αναδιάρθρωση των δημόσιων οικονομικών με στόχο τη διαχείριση της κρατικής υπερχρέωσης, την ενίσχυση των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων στην υγεία, στην παιδεία, στην ασφάλιση, στο σύνολο των κρατικών υπηρεσιών και την προώθηση των ελαστικών σχέσεων εργασίας με στόχο τη μείωση της τιμής της εργατικής δύναμης, την προώθηση της ιδιωτικοποίησης της κρατικής περιουσίας και την αναμόρφωση του σχετικού θεσμικού πλαισίου.

Το ΜΠΔΣ προβλέπει την ταυτόχρονη αύξηση των φορολογικών εσόδων και τη μείωση των κρατικών δαπανών.

Τα συνολικά προβλεπόμενα μέτρα από το ΜΠΔΣ ανέρχονται σε 28,3 δισ. ευρώ ετησίως, τα οποία κατανέμονται σε 13,4 δισ. ευρώ αύξηση της ετήσιας φορολογίας και σε 14,8 δισ. ευρώ μείωση των κρατικών δαπανών στο τέλος της 5ετίας του μεσοπρόθεσμου, ενώ χρονολογικά τα μέτρα κατανέμονται ως ακολούθως: 6,5 δισ. ευρώ το 2011, 6,8 δισ. ευρώ νέα μέτρα το 2012, 5,2 δισ. ευρώ νέα μέτρα το 2013, 5,4 δισ. ευρώ νέα μέτρα το 2014, 4,3 δισ. ευρώ νέα μέτρα το 2015, με τα μέτρα που λαμβάνονται κάθε χρόνο να προστίθενται στα μέτρα της προηγούμενης χρονιάς. Δηλαδή το 2015, μετά την εφαρμογή του συνόλου των μέτρων του ΜΠΔΣ, η ετήσια κρατική φορολογία θα είναι αυξημένη κατά 13,4 δισ. ευρώ και οι κρατικές δαπάνες θα είναι μειωμένες κατά 14,8 δισ. ευρώ.

Ο αντιλαϊκός χαρακτήρας του ΜΠΔΣ αποτυπώνεται τόσο στην αντιλαϊκή φορολογική αφαίμαξη του λαϊκού εισοδήματος όσο και στον προσανατολισμό των δημόσιων δαπανών.

Τα 6 δισ. ευρώ των συνολικών νέων φορολογικών μέτρων της περιόδου του μεσοπρόθεσμου αναλύονται σε 900 εκατ. ευρώ μείωση φοροαπαλλαγών, 1,8 δισ. ευρώ τεκμήρια, 1 δισ. ευρώ αυξήσεις ΦΠΑ, 1,2 δισ. ευρώ ΦΑΠ. Η αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης δηλαδή αφορά αποκλειστικά τα φυσικά πρόσωπα και όχι τις εταιρίες (νομικά πρόσωπα). Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι η φορολογία των νομικών προσώπων για το 2012 είναι μόλις το 3,9% των συνολικών φορολογικών εσόδων.

Επίσης σημειώνουμε τη διαχρονική μείωση των φορολογικών εσόδων που προέρχονται από τη φορολογία των νομικών προσώπων, τόσο σε απόλυτο μέγεθος όσο και ως ποσοστό του ΑΕΠ, από το 4,2% του ΑΕΠ το 2000, στο 1,4% του ΑΕΠ το 2010. Αν επιπλέον συνυπολογίσουμε και ότι ο όρος «νομικά πρόσωπα» περιλαμβάνει από μονοπωλιακούς ομίλους μέχρι και κάποια μαγαζάκια της γειτονιάς, καταλαβαίνουμε ότι η φορολόγηση του μεγάλου κεφαλαίου είναι ακόμα μικρότερη. Επισημαίνουμε εδώ ότι το ελληνικό φορολογικό σύστημα φορολογεί με τον ίδιο συντελεστή τα κέρδη, ανεξαρτήτως του ύψους τους, με αποτέλεσμα η φορολογική επιβάρυνση ενός μικρομάγαζου με ισχνά κέρδη να είναι δυσανάλογη και δυσβάσταχτη σε σχέση με τη φορολόγηση ενός μονοπωλιακού ομίλου με εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ κερδοφορία, μεγάλες δυνατότητες νόμιμης φοροδιαφυγής και άλλα προνόμια. Στα 9,1 δισ. ευρώ αναμενόμενα έσοδα από νέα φορολογικά μέτρα και από την απόδοση των προηγουμένων, οι άμεσοι φόροι σε νομικά πρόσωπα δεν υπερβαίνουν τα 895 εκατ. ευρώ και τα 100 εκατ. ευρώ από φορολόγηση χρηματοοικονομικών συναλλαγών, δηλαδή περίπου το 10% του συνόλου. Η αύξηση της φορολόγησης περιουσιακών στοιχείων πολυτελείας (λ.χ. σκάφη αναψυχής) προβλέπεται να είναι προσωρινή και η συνολική συνεισφορά στο τέλος της 5ετίας είναι μηδενική (βλέπε πίνακα 1 στο Παράρτημα).

Ο διαχρονικός αντιλαϊκός χαρακτήρας των δημόσιων δαπανών επιδεινώνεται, χωρίς να ευσταθεί το επιχείρημα ότι τα φορολογικά έσοδα δεν επαρκούν, με εξαίρεση μόνο το 2009, για να καλύψουν τις κρατικές δαπάνες, όχι μόνο για μισθούς και συντάξεις, αλλά και για περίθαλψη και ασφάλιση, τις επιχορηγήσεις των ασφαλιστικών οργανισμών και των ΔΕΚΟ και τις υπόλοιπες λειτουργικές δαπάνες (βλέπε πίνακα 2 στο Παράρτημα). Στις τελευταίες συμπεριλαμβάνονται και οι αποδόσεις προς την ΕΕ, οι οποίες αντιστοιχούν στο 23% με 30% του συνόλου των λειτουργικών δαπανών.

Το γεγονός ότι οι δαπάνες για μισθούς και συντάξεις παραμένουν καθηλωμένες, ως ποσοστό του ΑΕΠ, στα επίπεδο του 2000 και με μια μικρή πτωτική τάση καταρρίπτει την προπαγάνδα της κυβέρνησης, του ΝΔ, του ΛΑ.Ο.Σ. και άλλων κέντρων της αστικής τάξης ότι υπάρχει αντικειμενικό δίλημμα «περικοπή μισθών ή πλήρης στάση πληρωμής μισθών από το κράτος» .

Οι δαπάνες για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους, τόκοι και χρεολύσια, δεν καλύπτονται από τα κρατικά έσοδα, με αποτέλεσμα να ανατροφοδοτούνται και να διευρύνεται το δημόσιο χρέος. Πρέπει να σημειώσουμε ότι δεν έχουμε συμπεριλάβει τις δαπάνες για την εξυπηρέτηση του βραχυπρόθεσμου χρέους.

Παρατηρώντας τις προβλέψεις του ΜΠΔΣ (βλέπε πίνακα 3 στο Παράρτημα), διαπιστώνουμε ότι η αντιλαϊκή πολιτική θα κλιμακωθεί και στο σκέλος των φορολογικών εσόδων αλλά και στο σκέλος των νέων μειώσεων σε μισθούς και συντάξεις, ενώ αντίθετα, οι δαπάνες για τους τόκους θα παραμείνουν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, μεγαλύτερα του 2000, εποχή υψηλών επιτοκίων, ακόμα και αν υλοποιηθεί το σύνολο του ΜΠΔΣ και οι αποκρατικοποιήσεις.

Η πρόβλεψη για μείωση της μισθολογικής δαπάνης του δημοσίου ανέρχεται συνολικά στα 2,2 δις. ευρώ. Διακηρυγμένος στόχος είναι να αποχωρήσουν το 2011-2015, 150.000 υπάλληλοι, 27.000 περίπου ανά έτος, ώστε το 2015 να ανέρχονται σε 620.000 περίπου. Θα πραγματοποιείται μια πρόσληψη ανά δέκα αποχωρήσαντες. Οι προβλέψεις αυτές αποδεικνύονται ιδιαίτερα συντηρητικές από τη στιγμή που δρομολογείται και επεκτείνεται το μέτρο της κυβέρνησης για την εργασιακή εφεδρεία.

Ο κρατικός προϋπολογισμός του 2012 αποτελεί εξειδίκευση, αλλά και προσαρμογή των βασικών κατευθύνσεων που προβλέπονταν στο ΜΠΔΣ 2011-2015. Το προσχέδιο του Κρατικού Προϋπολογισμού είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικό για την οξύτητα της αντιλαϊκής επίθεσης και των δραματικών επιπτώσεών της στο λαϊκό βιοτικό επίπεδο.

Για το 2012 προβλέπει ότι τα φορολογικά έσοδα θα ανέλθουν στα 52,7 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση 5,8% σε σχέση με το 2011.

Οι άμεσοι φόροι από το εισόδημα φυσικών προσώπων θα ανέλθουν στα 10,6 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση 27,5% σε σχέση με το 2011. Τα επιπλέον 2 δισ. ευρώ εκτιμάται ότι θα προέλθουν από τη μείωση του αφορολόγητου στα 5.000 ευρώ και την κατάργηση των φοροαπαλλαγών στο εισόδημα. Ουσιαστικά το σύνολο των επιπλέον φόρων θα κληθούν να το καταβάλουν τα λαϊκά νοικοκυριά με εισόδημα μέχρι 25.000 ευρώ, οι τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες.

Αντίθετα, τα έσοδα από την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων προβλέπεται να είναι 2,1 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας περαιτέρω μείωση της τάξης του 22% σε σχέση με το 2011, ως αποτέλεσμα της μείωσης του φορολογικού συντελεστή για τα κέρδη από 24% σε 20%. Ουσιαστικά δηλαδή η όποια συνεισφορά των επιχειρήσεων στα φορολογικά έσοδα περιορίζεται στο 3,9% του συνόλου των φορολογικών εσόδων.

Οσον αφορά το «ανελέητο» κυνήγι της φοροδιαφυγής, στο όνομα της οποίας εξαπολύονται κάθε φορά νέες φοροεπιδρομές στο λαϊκό εισόδημα, αποδεικνύεται άσφαιρο, αφού δεν προβλέπεται να εισπραχθεί το 2012 ούτε ένα ευρώ, όπως επίσης το ίδιο, μηδενικό δηλαδή αποτέλεσμα, θα έχει και η προσπάθεια είσπραξης των ληξιπρόθεσμων οφειλών ύψους 42 δισ. ευρώ.

Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα του νέου νόμου οικονομικών μέτρων, από τις δαπάνες για τη μισθοδοσία 2 δισ. ευρώ αναμένεται να εξοικονομηθούν από την εφαρμογή του ενιαίου μισθολογίου-πτωχολογίου και άλλα 85 εκατ. ευρώ από την «εφεδρεία» των 30.000 υπαλλήλων στο δημόσιο τομέα. Επίσης προβλέπεται ότι θα εξοικονομηθούν πάνω από 1,2 δισ ευρώ. από τις νέες μειώσεις στις κύριες και επικουρικές συντάξεις και άλλα περίπου 300 εκατ. ευρώ από τις μειώσεις στο εφάπαξ. Τη μαύρη εικόνα συμπληρώνει η διάταξη που απονεκρώνει τις συλλογικές συμβάσεις και καταργεί το κατώτερο μεροκάματο.

Στο προσχέδιο Προϋπολογισμού προβλέπεται μειωμένη χρηματοδότηση στις επιχορηγήσεις των ασφαλιστικών ταμείων κατά 1,4 δισ. ευρώ (-9,8%), ενώ ιδιαίτερα μειωμένη προβλέπεται η επιχορήγηση στο ΙΚΑ (-41.6%), στον ΟΓΑ (-27%) και στον ΟΑΕΔ (-34.6%), με συνέπεια την αύξηση των περικοπών, την προοπτική αύξησης των εισφορών ή συνδυασμό αυτών. Ηδη με τον κανονισμό παροχών του Εθνικού Οργανισμού Παροχής Υπηρεσιών Υγείας καθιερώνονται συμμετοχή των ασφαλισμένων σε εργαστηριακές εξετάσεις και σε υγειονομικό υλικό και δραστικές μειώσεις για τις μετακινήσεις των νεφροπαθών για αιμοκάθαρση, για το επίδομα τοκετού, για φυσιοθεραπείες και για μια σειρά από φάρμακα που δεν αποζημιώνουν τα ασφαλιστικά ταμεία.

Στον αντίποδα η αύξηση των δαπανών για τους τόκους εξυπηρέτησης του χρέους προβλέπεται να σημειώσει νέο ρεκόρ φτάνοντας στα 18 δισ. ευρώ, όσες περίπου είναι και οι δαπάνες για μισθούς και συντάξεις.

Η ολοκλήρωση της εμπορευματοποίησης υγείας - πρόνοιας, παιδείας και μιας σειράς υποδομών με την παραπέρα ιδιωτικοποίησή τους αποτελεί το δεύτερο βασικό στόχο του ΜΠΔΣ, που εξειδικεύει δύο κατευθύνσεις: α) τη διαμόρφωση μιας πιο ευέλικτης κρατικής διαχείρισης σε συνδυασμό με αύξηση της επιτελικότητας στην υλοποίηση της αντιλαϊκής πολιτικής που μεταφέρει στις πλάτες της λαϊκής οικογένειας μεγαλύτερες δαπάνες για τις λαϊκές ανάγκες β) Την απελευθέρωση νέων πεδίων κερδοφόρας τοποθέτησης υπερσυσσωρευμένων κεφαλαίων, δίνοντας διέξοδο στα λιμνάζοντα κέρδη που έχουν συσσωρεύσει οι μονοπωλιακοί όμιλοι.

Οι αναδιαρθρώσεις αυτές προωθούν την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του κεφαλαίου γενικότερα. Στον τομέα της υγείας-φαρμάκου προβλέπεται μια δέσμη μέτρων που συνολικά, στο τέλος της πενταετίας, ανέρχεται στα 2,1 δισ. ευρώ ετησίως. Προωθούνται μεγάλες περικοπές στις ιατροφαρμακευτικές δαπάνες και στη λειτουργία των νοσοκομείων. Πρόκειται για μέτρα που από τη μία μεταβάλλουν απότομα αρνητικά το επίπεδο υγειονομικής κάλυψης των εργαζόμενων, ενώ η συρρίκνωση της φαρμακευτικής δαπάνης μεταφέρει ένα τμήμα της δαπάνης των φαρμάκων στις πλάτες των εργαζόμενων που καλούνται να το πληρώσουν ποικιλότροπα. Από την άλλη επιδεινώνουν τις εργασιακές συνθήκες των εργαζόμενων στα νοσοκομεία, αφού βασική συνιστώσα της συρρίκνωσης του κόστους είναι η ελάττωση του προσωπικού, που αυτόματα μεταφράζεται σε εντατικοποίηση της εργασίας των υπολοίπων, η μείωση των μισθών και η ανατροπή των εργασιακών σχέσεων( επικουρικοί, κοινωνική εργασία). Αντίστοιχα προβλέπονται μεγάλες περικοπές στις δαπάνες που αφορούν τους ασφαλιστικούς οργανισμούς. Το ΜΠΔΣ προβλέπει μέτρα «εξοικονόμησης δαπανών» συνολικού ύψους, στο τέλος της πενταετίας, 7,5 δισ. ευρώ, που θα προέλθουν από μείωση των δαπανών για τα ταμεία (μείωση συντάξεων, μείωση εφάπαξ κλπ.) και αντίθετα αύξηση των εισφορών των εργαζόμενων στα ασφαλιστικά ταμεία.

Αντίστοιχες εξελίξεις προβλέπονται να γίνουν και στους οργανισμούς τοπικής και περιφερειακής διοίκησης. Η «βελτίωση των αποτελεσμάτων ΟΤΑ» που αναφέρεται στο ΜΠΔΣ με αφετηρία το 2012 αφορά περιορισμό κρατικής δαπάνης και αύξηση των εσόδων από τη λειτουργία τους ύψους 1,35 δισ. ευρώ μέχρι το 2015. Ο περιορισμός των δαπανών αντιστοιχεί σε δραστική συρρίκνωση του προσωπικού, ενώ η αύξηση των εσόδων αφορά την περαιτέρω εμπορευματοποίηση (πιο εξωραϊσμένα «ανταποδοτικότητα») κοινωνικών υπηρεσιών (παιδικών σταθμών, λειτουργίας σχολικών μονάδων), δηλαδή τη νέα επιβάρυνση της λαϊκής οικογένειας.

Ανάλογα αντιλαϊκά είναι τα μέτρα 1,3 δισ. ευρώ (στη πενταετία) για την αναδιοργάνωση των λεγόμενων ΔΕΚΟ. Προβλέπονται αυξήσεις στις τιμές των παρεχόμενων υπηρεσιών των ΔΕΚΟ, αλλά και ταυτόχρονες μειώσεις στους μισθούς των εργαζόμενων, εφεδρεία και απολύσεις, όπως και επιδείνωση των εργασιακών τους σχέσεων.

Πέραν των δημοσιονομικών μέτρων, το ΜΠΔΣ αναφέρει μέτρα που στοχεύουν άμεσα στην ανταγωνιστικότητα των μονοπωλιακών ομίλων, προβαλλόμενα ως «αναπτυξιακά». Η αυτονόητη καπιταλιστική λειτουργία προβάλλεται ως γενικός κοινωνικός στόχος. Αναφέρει συγκεκριμένα το ΜΠΔΣ: «χωρίς ανάπτυξη η έξοδος της χώρας από την οικονομική κρίση και η αποφυγή βαθειάς και παρατεταμένης ύφεσης και ανεργίας είναι αδύνατη». Βεβαίως αποσιωπά ότι αναπόφευκτη συνέχεια της καπιταλιστικής ανάπτυξης είναι η αναχαίτισή της, η εκδήλωση κρίσης.

Ως κλειδί για την ανάπτυξη προσδιορίζεται η εισροή ξένων κεφαλαίων που με τη σειρά της απαιτεί «αύξηση της παραγωγικότητας του εργατικού δυναμικού», «την κατάργηση των γραφειοκρατικών εμποδίων για τη σύσταση νέων επιχειρήσεων (επενδυτικός νόμος, «fast track», «την άρση των στρεβλώσεων στις συνθήκες της αγοράς», «το σχεδιασμό πολιτικών ανάπτυξης σε συγκεκριμένους τομείς, όπως τουρισμός, λιανικό εμπόριο, εναλλακτικές πηγές ενέργειας, πολιτισμός».

Το ΜΠΔΣ δεν περιέχει συγκεκριμένα μέτρα σ’ αυτή την κατεύθυνση, αλλά περιέχει αναφορές στο γενικό πλαίσιο διασφάλισης της ανταγωνιστικότητας των μονοπωλιακών ομίλων με εργαλείο τη μείωση μισθών, επομένως με αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου για τις εργασιακές σχέσεις, ευνοϊκότερης επενδυτικής νομοθεσίας και ιδιαίτερα για «αναπτυξιακές δράσεις» σε εκείνους τους κλάδους οικονομίας που ενδιαφέρει το ξένο κεφάλαιο, όπως της ενέργειας.

Αυτή την κατεύθυνση εξυπηρετεί και η επιδίωξη της κυβέρνησης για επιτάχυνση στην υλοποίηση του ΕΣΠΑ μετά τους πρόσφατους συμβιβασμούς σε επίπεδο ΕΕ που οδηγούν στην αύξηση του ποσοστού της κοινοτικής συμμετοχής στο 95%. Σ’ αυτό άλλωστε στηρίζεται και από τα άλλα αστικά κόμματα.

Ηδη κατέθεσε στην ΕΕ τα τεχνικά δελτία 64 μεγάλων έργων, τα οποία προβλέπουν να απορροφήσουν 11 δισ. ευρώ, δηλαδή το 45% του ΕΣΠΑ. Από αυτούς τους σχεδιασμούς λείπουν έργα υποδομής για κοινωνικές ανάγκες, όπως η ανέγερση σχολείων, νοσοκομείων, κέντρων υγείας, προνοιακών ιδρυμάτων, αθλητικών εγκαταστάσεων, αντιπλημμυρικών έργων κ.ά.

Ο βαθιά ταξικός, κεφαλαιοκρατικός χαρακτήρας του ΜΠΔΣ εκφράζεται και στο γεγονός ότι κάθε «εξοικονόμηση» κρατικών δαπανών από τον περιορισμό μισθών - συντάξεων - κοινωνικών παροχών κατευθύνεται προς το κεφάλαιο. Για παράδειγμα, εξήγγειλε ένα νέο πρόγραμμα ύψους 500 εκατ. ευρώ για τη στήριξη των επιχειρηματικών ομίλων, από το οποίο βέβαια δεν επωφελείται ο αυτοαπασχολούμενος, ο μικρός αγρότης.

Στις προτεραιότητες της κυβερνητικής πολιτικής, όπως εκφράζονται με τους εφαρμοστικούς νόμους που ακολούθησαν το ΜΠΔΣ, είναι η παρέμβαση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα για την ώθηση των εξαγορών και συγχωνεύσεων και την επιτάχυνση μεγάλων επενδύσεων στον τουρισμό (συγκροτήματα τουριστικών κατοικιών που βέβαια δεν εξυπηρετούν τη λαϊκή οικογένεια) και στις ΑΠΕ, τομέα στον οποίο εκφράζεται μια έντονη διαπάλη ανάμεσα στα γερμανικά και τα αμερικανικά συμφέροντα.

Η πολιτική ιδιωτικοποίησης της κρατικής περιουσίας αποτελεί ένα βασικό μηχανισμό ενίσχυσης της κερδοφορίας του μεγάλου κεφαλαίου. Η πώληση επιχειρήσεων και δημόσιας γης απελευθερώνει νέα πεδία, στα οποία μπορεί να τοποθετηθεί τμήμα του υπερσυσσωρευμένου κεφαλαίου που τώρα λιμνάζει. Αυτό εξηγεί και τη μακρόχρονη ιστορία της παραχώρησης δημόσιας γης σε μονοπωλιακούς ομίλους για εκμετάλλευση. Ας θυμηθούμε μόνο την παραχώρηση σε μονοπωλιακούς ομίλους του συνόλου σχεδόν των οδικών αξόνων και την εκτόξευση των διοδίων που την ακολούθησε ή την παραχώρηση δημόσιας γης για την κατασκευή και την εκμετάλλευση των Ολυμπιακών έργων.

Το ΜΠΔΣ προβλέπει την ποικιλότροπη εκποίηση ενός σημαντικότατου χαρτοφυλακίου περιουσιακών στοιχείων του δημοσίου, που περιλαμβάνει κρατική συμμετοχή ή πλήρη ιδιοκτησία επιχειρήσεων, υποδομών, μονοπωλιακά δικαιώματα και ακίνητα. Οι μορφές εκποίησης ποικίλουν από την πώληση μέρους ή όλου μέχρι την εκμίσθωση. Το ΜΠΔΣ προβλέπει συνολικά έσοδα από τις αποκρατικοποιήσεις ύψους 50 δισ. ευρώ μέχρι το 2015.

ο ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ ΤΩΝ ΑΠΟΚΡΑΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

Γενικά η πολιτική ιδιωτικοποίησης-πώλησης κρατικών επιχειρήσεων και της ακίνητης περιουσίας του κράτους καθορίζεται από τις ιστορικά διαμορφωμένες ανάγκες της διευρυμένης αναπαραγωγής του κοινωνικού κεφαλαίου και όχι -όπως θέλουν να την εμφανίσουν- ως αποτέλεσμα αυθαίρετων πολιτικών επιλογών της μιας ή της άλλης κυβέρνησης ή της τρόικας. Δεν επιβάλλεται εκτάκτως από το υπέρογκο δημόσιο δανεισμό, αν και πρέπει να σημειώσουμε ότι η υπαρκτή ανάγκη διαχείρισης του επιταχύνει και ως ένα βαθμό μεταβάλλει τους όρους μιας σειράς ιδιωτικοποιήσεων κρατικής περιουσίας.

Στην πραγματικότητα η ιδιωτικοποίηση κρατικής περιουσίας ήταν δρομολογημένη και σε σημαντικό μέρος πραγματοποιήθηκε τις δύο τελευταίες δεκαετίες στο πλαίσιο της νεοφιλελεύθερης πολιτικής της ΕΕ αλλά και άλλων καπιταλιστικών κέντρων. Ετσι η διάκριση ανάμεσα στην πώληση και την αξιοποίηση της κρατικής περιουσίας είναι τελείως αποπροσανατολιστική, αφού σε κάθε περίπτωση εξυπηρετείται ο ίδιος στόχος, της καπιταλιστικής κερδοφορίας.

Αποκαλυπτική είναι η ίδια η έκθεση της Κομισιόν7. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Την ίδια στιγμή, οι ιδιωτικοποιήσεις προωθούν την οικονομική δραστηριότητα και τις άμεσες ξένες επενδύσεις».

Η ίδια πολιτική πώλησης-αξιοποίησης κρατικής περιουσίας συναντάται σε ολόκληρη την ΕΕ. Η απελευθέρωση των αγορών και η ιδιωτικοποίηση των πρώην κρατικών μονοπωλίων σε ενέργεια, τηλεπικοινωνίες και μεταφορές αποτελεί κοινή πολιτική όλων των κρατών-μελών της ΕΕ.

Η αντιλαϊκότητα αυτού του τύπου «ανάπτυξης» αποτυπώνεται στην αντιφατικότητα της κυβερνητικής επιλογής να πουλήσει σε εταιρίες real estate κρατική γη, κτήρια και υποδομές με στόχο την άμεση επανεκμίσθωσή τους (μέθοδος sale & leaseback). Με τον τρόπο αυτό ο «επενδυτής» απολαμβάνει μια σίγουρη κερδοφόρα τοποθέτηση των υπερσυσσωρευμένων κεφαλαίων του, που τώρα δε βρίσκουν κερδοφόρα διέξοδο, μέσω των μισθωμάτων που θα του αποδίδει το ελληνικό δημόσιο. Το ΜΠΔΣ προβλέπει την εκποίηση στο τουριστικό - κατασκευαστικό κεφάλαιο εκτάσεων-φιλέτων και μάλιστα με ειδικούς πολεοδομικούς όρους που αυξάνουν την κερδοφορία. Αναφέρουμε χαρακτηριστικά το Πρασσονήσι (στη Ρόδο), έκτασης 80.000 στρεμμάτων, που προσφέρεται για εμπορική-τουριστική ή οικιστική χρήση και με πιθανό συντελεστή δόμησης που μπορεί να φτάσει και από το 20 έως το 40%. Βέβαια κορωνίδα αποτελεί το Ελληνικό, που επίσης προσφέρεται για «εμπορική, τουριστική, ψυχαγωγική ή οικιστική χρήση».

ΤΙ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΣΤΟ ΠΑΚΕΤΟ ΑΠΟΚΡΑΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

Το μέγεθος του πακέτου αποκρατικοποιήσεων καταγράφεται στο ΜΠΔΣ «το πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων της περιόδου περιλαμβάνει συναλλαγές σε περιουσιακά στοιχεία του Δημοσίου σε βασικούς τομείς δραστηριότητας: τραπεζικό τομέα, ενέργεια, τυχερά παιχνίδια, τηλεπικοινωνίες, λιμάνια, αεροδρόμια, αυτοκινητόδρομοι, σιδηροδρομικές μεταφορές, ορυχεία, διαχείριση υδάτων και αποβλήτων, άμυνα και ακίνητη περιουσία».

Οι διάφορες προτάσεις για τον τρόπο ελέγχου και αξιοποίησης των εσόδων απ’ τις αποκρατικοποιήσεις αποτυπώνουν το μεγάλο βάθος της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα και την επιδείνωση της διεθνούς θέσης της ελληνικής καπιταλιστικής οικονομίας. Η προβλεπόμενη εκποίηση είναι μεγέθους που δεν αποτυπώνεται στο υπολογιζόμενο τίμημα των 50 δισ. ευρώ. Περιλαμβάνει:8

• Το σύνολο σχεδόν των υποδομών μεταφοράς της χώρας που ανήκουν στο κράτος (δρόμους, λιμάνια, αεροδρόμια, τρένα). Προβλέπεται η ιδιωτικοποίηση: των λιμανιών Πειραιά και Θεσσαλονίκης (αρχικά με 51% στο δημόσιο, στη συνέχεια περαιτέρω ιδιωτικοποίηση) και στη συνέχεια και όλων των υπόλοιπων λιμένων της χώρας, των βασικών οδικών αξόνων (Εγνατία, ΠΑΘΕ, Αυτοκινητόδρομοι Πελοποννήσου, Αττική οδός), παραχωρώντας την εκμετάλλευση σε μονοπώλια, των σιδηροδρομικών μεταφορών (με την πώληση της ΤΡΑΙΝΟΣΕ και του τομέα συντήρησης του ΟΣΕ), των αεροδρομίων (επέκταση παραχώρησης «Ελ. Βενιζέλος», πωλήσεις δικαιωμάτων στο αεροδρόμιο «Ελ. Βενιζέλος» και σε άλλα 29 αεροδρόμια).

• Των επιχειρήσεων ύδρευσης: για την ΕΥΔΑΠ προβλέπεται η πώληση σε δύο δόσεις, πρώτα μειοψηφικού πακέτου και στη συνέχεια απελευθέρωση των δικτύων ύδρευσης και πώλησης περαιτέρω μετοχών, και αντίστοιχα για την ΕΥΑΘ.

• Των συμμετοχών σε λαχεία και σε τυχερά παιχνίδια (ποσοστό στο Καζίνο Πάρνηθας, στον ΟΔΙΕ, πώληση δικαιωμάτων για στοιχήματα στον ΟΠΑΠ και στη συνέχεια πώληση του ΟΠΑΠ, ενώ προτείνεται η εκχώρηση σε μονοπωλιακό όμιλο των δικαιωμάτων στα κρατικά λαχεία.

• Υποδομών και επιχειρήσεων στην ενέργεια, με πώληση μετοχών της ΔΕΗ, πώληση της ΔΕΠΑ, πώληση ποσοστού στη ΔΕΣΦΑ και του ποσοστού στα ΕΛΠΕ, πώληση του κοιτάσματος της Ν. Καβάλας.

• Τηλεπικοινωνιών και ταχυδρομείων, με πώληση ποσοστού συμμετοχής 10% στον ΟΤΕ, 40% στα ΕΛΤΑ, με παραχώρηση αδειών χρήσης στο ηλεκτρομαγνητικό φάσμα.

• Των επιχειρήσεων του αμυντικού τομέα, με πώληση της ΕΑΣ και της ΕΛΒΟ.

• Τραπεζικών επιχειρήσεων, με πώληση μετοχών σε τράπεζες, πώληση 26% της ΑΤΕ, με περαιτέρω ιδιωτικοποίηση του ΤΤ και με μετατροπή του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων σε εμπορική τράπεζα και πώλησή της. Η πώληση της ΑΤΕ συνοδεύεται και με την πώληση επιχειρήσεων που ανήκουν στην ΑΤΕ (ΕΒΖ, ΔΟΔΩΝΗ, ΕΛΒΙΖ, ΣΕΚΑΠ κλπ.).

• Μεταλλευτικών επιχειρήσεων και δικαιωμάτων, με πώληση της ΛΑΡΚΟ.

• Μιας τεράστιας γκάμας κρατικών ακινήτων που θα γίνει με διάφορους τρόπους. Στα προς αξιοποίηση ακίνητα περιλαμβάνονται:

- Χώροι γραφείων (που στεγάζουν εφορίες, υπηρεσίες υπουργείων κλπ) που θα πωληθούν και θα επανενοικιαστούν.

- Ακίνητα της Κτηματικής Εταιρίας του Δημοσίου, των Ελληνικών Τουριστικών Ακινήτων, της ΓΑΙΟΣΕ.

- Το πρώην αεροδρόμιο του Ελληνικού.

Αυτός ο κατάλογος στο ΜΠΔΣ είναι ο ενδεικτικός, αρχικός κατάλογος.

Οι αποκρατικοποιήσεις δεν περιορίζονται στο μεσοπρόθεσμο. Ανάλογα μέτρα ιδιωτικοποίησης κρατικής περιουσίας περιέχονται και σε άλλες νομοθετικές παρεμβάσεις της κυβέρνησης, όπως η ενοικίαση κλινών των δημόσιων νοσοκομείων σε ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες.

ΤΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΜΠΔΣ

Οπως ήδη αναφέρθηκε αυτό αποτυπώνει την επιδείνωση της θέσης του ελληνικού κράτους στις διεθνείς ιμπεριαλιστικές συμμαχίες του και προκάλεσε την αντίδραση τμήματος της αστικής τάξης. Το ΜΠΔΣ προβλέπει την ίδρυση ειδικού ταμείου αποκρατικοποιήσεων με στόχο την απλοποίηση των διαδικασιών, την επιτάχυνση και μη αντιστρεψιμότητα και εισάγει το δικαίωμα επιφάνειας για τη δημόσια γη.

Αναφέρει η έκθεση της Κομισιόν: «για να επιταχυνθεί η διαδικασία, και να διασφαλισθεί η μη αντιστρεψιμότητά της, η κατάλληλη διακυβέρνηση, συγκροτείται: ένα ταμείο ιδιωτικοποιήσεων που θα διοικείται από ανεξάρτητο και επαγγελματικό συμβούλιο ήδη νομοθετήθηκε και θα συγκροτηθεί άμεσα»9 και στον εκτελεστικό νόμο για το μεσοπρόθεσμο όπου αναφέρεται ότι «δεν θα υπάρχει δυνατότητα επαναμεταβίβασης των περιουσιακών στοιχείων του Ταμείου»10.

Με την υπαγωγή των δικαιωμάτων διαχείρισης των εκποιήσεων σε αυτό το Ταμείο παραμερίζονται τα όποια νομικά κωλύματα υπήρχαν στο υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο των κρατικών οργανισμών. Το Ταμείο εξαιρείται από όλες τις διατάξεις που διέπουν οργανισμούς του δημοσίου. Επιπλέον τα μέλη της διοίκησης του Ταμείου προστατεύονται με ουσιαστική νομική ασυλία για οποιαδήποτε πράξη ιδιωτικοποίησης, αφού όλες οι συμβάσεις του Ταμείου που έχουν την τυπική νομιμότητα θεωρούνται αυτόματα «επωφελείς και συμφέρουσες» για το Ταμείο και το Ελληνικό δημόσιο, ενώ η τυπική νομιμότητα συνίσταται στη γνωμοδότηση μιας επιτροπής εμπειρογνωμόνων του ταμείου (που συγκροτείται από τη διοίκηση του Ταμείου) και στον έλεγχο νομιμότητας που ασκεί το ελεγκτικό συνέδριο.

Η αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων που αναλαμβάνει να «αξιοποιήσει» το Ταμείο γίνεται στη βάση ενός κανονισμού λειτουργίας που «καταρτίζεται από το ΔΣ του Ταμείου και εγκρίνεται από τον Υπουργό Οικονομικών» (άρθρο 8), ενώ υπάρχει και η τυπική πρόβλεψη ανεξάρτητου εκτιμητή (άρθρο 6).

Αναφορικά με τους μηχανισμούς «αξιοποίησης», ο εφαρμοστικός νόμος του ΜΠΔΣ είναι ιδιαίτερα ευέλικτος, παρέχοντας «κάθε πρόσφορο τρόπο», μέσα στους οποίους υπάρχει η πώληση, η εκμίσθωση, η εκχώρηση εμπράγματων δικαιωμάτων, η τιτλοποίηση εσόδων, ενώ παρέχεται και η δυνατότητα (άρθρο 5, παρ 3) για έκδοση ομολογιακών δανείων, ανοίγοντας το δρόμο για ομόλογα που καλύπτονται από περιουσιακά στοιχεία του δημοσίου, κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία, αφού αποδεικνύεται πως η συζήτηση για εμπράγματες εγγυήσεις δεν είναι καινούργια. Αντίθετα, ο εκτελεστικός νόμος για το μεσοπρόθεσμο δίνει τη δυνατότητα στο Ταμείο να λειτουργήσει και ως φορέας έκδοσης τέτοιων εμπράγματων εγγυήσεων. Αλλωστε δεν είναι τυχαία η ποικιλία προτάσεων, από διάφορες πλευρές, για εμπράγματες εγγυήσεις στο ελληνικό δημόσιο χρέος. Αποδεικνύει ότι η παροχή εγγυήσεων είναι στις προθέσεις της ελληνικής κυβέρνησης.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στο νέο εργαλείο, το «δικαίωμα επιφάνειας», που αφορά τη δημόσια γη. Με το δικαίωμα επιφάνειας, το κράτος διατηρεί την κυριότητα του ακινήτου και εκχωρεί στο μονοπωλιακό όμιλο όλα τα δικαιώματα οικοδόμησης επ’ αυτής για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα που προβλέπεται να φτάνει από 5 χρόνια μέχρι 80 κατά μέγιστο, ενώ προβλέπεται και η δυνατότητα επέκτασης και μέχρι 100 χρόνια στην περίπτωση κατοικιών, στην περίπτωση δηλαδή δημόσιων εκτάσεων που θα χρησιμοποιηθούν για οικοδόμηση κατοικιών, οι οποίες εν συνεχεία θα παραχωρηθούν προς εκμετάλλευση, με διάφορες μορφές (λ.χ. μακροχρόνια εκμίσθωση τουριστικής κατοικίας κ.ά.).

Εχει διπλό στόχο. Από τη μία το «δικαίωμα επιφάνειας» δίνει τη προπαγανδιστική δυνατότητα στο κράτος να ισχυρίζεται ότι δεν πουλάει τη δημόσια γη και να επιμένει στους πομπώδεις ισχυρισμούς του ότι «Η Ελλάδα δεν πωλείται», προτάσσοντας την άποψη που λέει ότι τα ακίνητα παραμένουν στην ιδιοκτησία του δημοσίου και ο ιδιώτης απλά έχει δικαιοδοσία οικοδόμησης. Στην πραγματικότητα όμως το δικαίωμα επιφάνειας αποτελεί ένα νέο εργαλείο που, παρακάμπτοντας την απόλυτη γαιοπρόσοδο, μεγιστοποιεί την κερδοφορία της καπιταλιστικής επιχείρησης.

• Ο ιδιώτης επενδυτής απολαμβάνει το δικαίωμα οικοδόμησης επί του ακινήτου, που αποτελεί και το βασικό σκοπό της ιδιοκτησίας ενός ακινήτου, καταβάλλοντας πολύ μικρότερο κόστος από το κόστος που θα κατέβαλλε για την αγορά της κυριότητάς του. Αγοράζει χρήση και όχι γη. Ουσιαστικά πρόκειται για μεταβίβαση για 50 χρόνια (με προαίρεση επιπλέον επέκτασης μονομερώς από τον ιδιώτη για 30 χρόνια ακόμα) των δικαιωμάτων που σχετίζονται με την κυριότητα, χωρίς την τελευταία.

• Εχει ειδικά φορολογικά πλεονεκτήματα, αφού η επιφάνεια φορολογείται ως επικαρπία και όχι ως πλήρη κυριότητα. Επιπλέον προβλέπονται πρόσθετα δικαιώματα στον επιφανειούχο, που κατανέμουν τα βάρη οποιασδήποτε φύσης του ακινήτου ανάμεσα στον επιφανειούχο (το ιδιωτικό κεφάλαιο) και τον κύριο (το κράτος), ανοίγοντας το δρόμο για υποχρέωση καταβολής από το κράτος κάθε μορφής εισφορών.

• Ο δικαιούχος επιφάνειας έχει τη δυνατότητα να ζητήσει αποζημίωση για τα κτίσματα που υπάρχουν στο γήπεδο στο τέλος της περιόδου παραχώρησης, απαιτώντας ουσιαστικά επιστροφή ενός σημαντικού τμήματος του επενδυμένου κεφαλαίου.

Τέλος, το ΜΠΔΣ εισάγει ειδικές τεχνικές αλλαγές που ουσιαστικά εξασφαλίζουν πολύ πιο κερδοφόρους όρους δόμησης στα διατιθέμενα κτήρια και γη, στο είδος χρήσης, επιτρέποντας σχεδόν οποιαδήποτε χρήση, στο συντελεστή δόμησης, όπου φτάνει το 20-40%. Λαμβάνοντας υπόψη και το μέγεθος ορισμένων ακινήτων, προδιαγράφεται η οικοδόμηση γιγαντιαίων συγκροτημάτων τουρισμού, παραθεριστικής κατοικίας κλπ. Συγκροτείται ουσιαστικά ειδικό σχέδιο ανάπτυξης, ειδικά σχέδια πόλης, νομιμοποιώντας τη δόμηση στις περιοχές αυτές, παραχωρείται και με προαίρεση αποκλειστικότητας, ο αιγιαλός και η παραλία, ενώ οι οικοδομικές άδειες χορηγούνται με διαδικασίες εξπρές και χωρίς ουσιαστικό έλεγχο. Μάλιστα, ο εφαρμοστικός νόμος προβλέπει την ακύρωση όλης της σχετικής νομοθεσίας για τέτοιου τύπου ελέγχους, αποδίδοντας την οριστική και τελεσίδικη αρμοδιότητα κρίσης σε μια τριμελή επιτροπή αρχιτεκτόνων που ορίζεται από το υπουργείο.

Μεταφέρθηκαν ήδη στο ταμείο ιδιωτικοποιήσεων: το δικαίωμα επέκτασης της υφιστάμενης άδειας του ΟΠΑΠ, οι άδειες εκμετάλλευσης 35.000 παιγνιομηχανών (VLTs) που θα διατεθούν στον ΟΠΑΠ, το δικαίωμα επέκτασης της σύμβασης παραχώρησης του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών, το δικαίωμα ανανέωσης/εκχώρησης συχνοτήτων κινητής τηλεφωνίας, η συμμετοχή του Δημοσίου στη ΔΕΠΑ - η συμμετοχή του Δημοσίου στα ΕΛΠΕ και τέλος η πρώτη δέσμη 100 ακινήτων προς αξιοποίηση.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΚΡΑΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΛΑΪΚΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ

Οι επιπτώσεις από τις αποκρατικοποιήσεις στα λαϊκά εισοδήματα θα είναι πολλαπλές.

• Αυξήσεις τιμών σε μια σειρά εμπορεύματα και υπηρεσίες που παρέχονται από τις ιδιωτικοποιούμενες επιχειρήσεις. Ειδικότερα οι αποκρατικοποιήσεις θα οδηγήσουν σε εκτίναξη των τιμών στο νερό, στις μεταφορές (εισιτήρια τρένου, τέλη σε αεροδρόμια και λιμάνια που θα οδηγήσουν σε αυξήσεις σε ακτοπλοϊκά και αεροπορικά εισιτήρια, νέα διόδια), αύξηση στα ταχυδρομικά τέλη και στα τέλη του φυσικού αερίου, στη τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος.

• Αλλαγή των εργασιακών σχέσεων με μετατροπή σε σχέσεις ιδιωτικού δικαίου και μεγάλο κύμα απολύσεων που προβλέπονται από την έκθεση της Κομισιόν μετά την 12μηνη εργασιακή εφεδρεία.

• Ταχύτατη επιδείνωση των όρων δανειοδότησης και εξυπηρέτησής της για τους αγρότες ως συνέπεια ιδιωτικοποίησης της Αγροτικής Τράπεζας, με αποτέλεσμα την ταχύτερη απομάκρυνσή τους από την παραγωγή αλλά και απώλεια της γης τους.

• Καταστροφή του περιβάλλοντος και επιδείνωση των συνθηκών ζωής των εργαζόμενων. Απώλεια και των τελευταίων αδόμητων εκτάσεων στο εσωτερικό αστικών ιστών που θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν για την ικανοποίηση των λαϊκών αναγκών (λ.χ. Ελληνικό). Αλλαγή χρήσεις σε εκτάσεις που τώρα αξιοποιούνται με ήπιες χρήσεις και παρέχουν σχετικά φτηνές υπηρεσίες (π.χ. κάμπινγκ στα Καμένα Βούρλα, κάμπινγκ Παλιουρίου). Οριστικός αποκλεισμός της χρησιμοποίησης των Ολυμπιακών χώρων για τις ανάγκες μαζικού λαϊκού αθλητισμού.

• Κίνδυνος για τις αμυντικές ανάγκες της χώρας από την ιδιωτικοποίηση μονάδων παραγωγής όπλων, πυρομαχικών, ανταλλακτικών κλπ.

• Η πώληση μεταλλευτικών δικαιωμάτων (λ.χ. του χρυσού στη Χαλκιδική) παραδίδει την εξόρυξη τους αποκλειστικά στο καπιταλιστικό συμφέρον, ασυμβίβαστο με τα κριτήρια προστασίας του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας. Επιπλέον, η δρομολογούμενη ολοκλήρωση της πώλησης των ΕΛΠΕ προικοδοτεί τον αγοραστή με το πλουσιότατο αρχείο υποθαλάσσιων ερευνών, που σχετίζεται με δικαιώματα άντληση υποθαλάσσιων υδρογονανθράκων. Επίσης το κλείσιμο του ΙΓΜΕ συνεπάγεται την κατάργηση ενός κρατικού φορέα διερεύνησης των σχετικών μεταλλευτικών αποθεμάτων.

Η ΝΔ, παρότι οξύνει τον αντιμνημονιακό της λόγο και την αντιπολιτευτική της κριτική στην κυβέρνηση για αποτυχία της συνταγής, επιδιώκει να εγκλωβίσει τη λαϊκή δυσαρέσκεια, αλλά και να προετοιμάσει το έδαφος για ευρύτερη λαϊκή αποδοχή των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων, ιδιαίτερα στην αγορά εργασίας και στο αστικό κράτος. Διευκολύνει την κυβέρνηση, ψηφίζοντας από κοινού τα βασικά άρθρα του Μεσοπρόθεσμου και πάνω από τα 2/3 του νομοθετικού έργου.

Ψήφισε στη Βουλή τις αποφάσεις για τον EFSF, αποδεχόμενη ουσιαστικά τις αποφάσεις του συμβουλίου κορυφής της 21 Ιούλη. Η βασική της κριτική αφορά το μίγμα της ασκούμενης πολιτικής. Δίνει προτεραιότητα στο λεγόμενο αναπτυξιακό σκέλος, οι προτάσεις της στοχεύουν στην επιτάχυνση μέτρων άμεσης ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας και θωράκισης της κερδοφορίας των επιχειρηματικών ομίλων: χαμηλότερους φορολογικούς συντελεστές για τις επιχειρήσεις, μειώσεις των εργοδοτικών εισφορών, αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας και «fast track» για όλες τις επιχειρήσεις. Συμφωνεί με την απελευθέρωση της αγοράς εργασίας και το λεγόμενο άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων, τη συρρίκνωση του δημόσιου τομέα και την εργασιακή εφεδρεία, αλλά διαφωνεί στον τρόπο υλοποίησής της.

Σε τελευταία ανάλυση, εκφράζει τις ίδιες στρατηγικές επιλογές με την κυβέρνηση: ανάπτυξη στηριγμένη στην ανταγωνιστικότητα και με προτεραιότητες στήριξης του τουρισμού, της ναυτιλίας και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Ο ΛΑ.Ο.Σ. αποτελεί σταθερό συνέταιρο της κυβέρνησης, έχει αναλάβει διακεκριμένο ρόλο στην προετοιμασία του εδάφους για ευρύτερες συναινετικές λύσεις και σε κυβερνητικό επίπεδο. Χρησιμοποιώντας το λαϊκισμό, προσφέρει το απαραίτητο άλλοθι για τη νομιμοποίηση των βάρβαρων μέτρων και των αναδιαρθρώσεων στα πιο καθυστερημένα λαϊκά στρώματα. Αναδεικνύει ως βασικό υπεύθυνο για την κρίση τον υπερμεγέθη και διεφθαρμένο δημόσιο τομέα. Επαναλαμβάνει με κάθε ευκαιρία ότι η Ελλάδα αποτελεί το τελευταίο κομμουνιστικό κράτος, απομεινάρι των σοβιέτ, διαστρεβλώνοντας το οικονομικό και κοινωνικό περιεχόμενο του σοσιαλισμού. Αποτελεί την προμετωπίδα της επίθεσης ενάντια στο ΚΚΕ και στην συκοφάντηση της ταξικής πάλης.

Ο ΣΥΝ αποτελεί τον κυματοθραύστη της λαϊκής χειραφέτησης. Εντάσσεται χωρίς προσχήματα στο μπλοκ των δυνάμεων που δρουν για τη σωτηρία του καπιταλιστικού συστήματος. Ξεφεύγοντας από παλαιότερες παλινωδίες, θεωρεί την καπιταλιστική κρίση ως κρίση χρέους, συμπλέοντας ξεκάθαρα με τα υπόλοιπα αστικά και μικροαστικά κόμματα. Ασκεί κριτική στο «λανθασμένο μείγμα» διαχείρισης από θέσεις σοσιαλδημοκρατικές. Καλλιεργεί αυταπάτες για την ΕΕ, υποστηρίζοντας ότι είναι δυνατό να ανασυγκροτηθεί με δημοκρατικά, κοινωνικά και αλληλέγγυα χαρακτηριστικά.

Οι βασικές του προτάσσεις επικεντρώνονται σε μέτρα ενάντια στις πολιτικές λιτότητας και ιδιωτικοποιήσεων. Προτάσσει τον έλεγχο του δημόσιου χρέους και τη διαγραφή μεγάλου μέρους του, σε ευρωενωσιακό επίπεδο, με τη μετακύλισή του στην ΕΚΤ. Υποστηρίζει ότι είναι δυνατή μια νομισματική και δημοσιονομική πολιτική στην υπηρεσία των ανθρώπων, μέσα και από τη μετατροπή της ΕΚΤ σε θεματοφύλακα και βασικό χρηματοδότη έργων, που θα δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και θα αναβαθμίσουν τις κοινωνικές υπηρεσίες. Δηλαδή βλέπει την πολιτική, τόσο σε επίπεδο εθνοκρατικό όσο και σε ευρωενωσιακό, αποσπασμένη από την οικονομία (χωρίς την κατάργηση της κυριαρχίας των μονοπωλίων, της σύγχρονης καπιταλιστικής ιδιοκτησίας). Γι’ αυτό και η θέση του για δημόσιο έλεγχο των τραπεζών δεν έχει αντιμονοπωλιακό περιεχόμενο. Γι’ αυτό δεν είναι ουσιαστικά εφαρμόσιμες κι όλες οι προτάσσεις του γι’ «αναδιανομή του εθνικού εισοδήματος»: καθιέρωση ενός ελάχιστου ευρωπαϊκού μισθού, δίκαιο φορολογικό σύστημα κλπ. Οι προτάσεις του για τη λειτουργία της ΕΕ με μέσα κεϋνσιανά (π.χ. αύξηση των πόρων του προϋπολογισμού της ΕΕ) είναι ακόμα περισσότερο ανεδαφικές στη σημερινή φάση που οξύνονται οι αντιθέσεις στο εσωτερικό της και οι φυγόκεντρες δυνάμεις. Στην πραγματικότητα οι προτάσεις του αντανακλούν ενδοαστικές αντιθέσεις, εντάσσονται στους προβληματισμούς και τα εναλλακτικά σενάρια που αναπτύσσονται στην Ευρωένωση και στους άλλους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς. Επιδιώκουν να εγκλωβίσουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια στα πλαίσια διαχείρισης ενός συστήματος το οποίο έχει εξαντλήσει τα ιστορικά του όρια.

Η επικαιροποίηση της αστικής προπαγάνδας, με τις όποιες παραλλαγές προβάλλεται, συμπυκνώνεται στην ανάγκη εθνικής συναίνεσης και συνεννόησης, στην αντιμετώπιση της αδράνειας και των καθυστερήσεων για να προχωρήσουν οι αναδιαρθρώσεις. Στοχοποιούν το «δημόσιο τομέα» ως τον κύριο υπεύθυνο της οικονομικής κρίσης και ενοχοποιούν τη λαϊκή κατανάλωση με τη θέση ότι «όλοι φταίνε γιατί κατανάλωναν περισσότερο απ’ όσα παρήγαγαν». Ετσι κρύβουν την πραγματικότητα, ότι το κύριο μέρος της «εγχώριας κατανάλωσης» δεν αφορά την κατανάλωση εμπορευμάτων λαϊκής χρήσης, αλλά εμπορευμάτων μεταξύ καπιταλιστικών επιχειρήσεων.

Ο προσανατολισμός, το περιεχόμενο, οι δομές και οι όποιες αλλαγές επέρχονται στο αστικό κράτος συνδέονται με την ικανοποίηση των εκάστοτε στρατηγικών αναγκών του κεφαλαίου. Ο εκτεταμένος «δημόσιος τομέας» συνδεόταν άμεσα με την προστασία της εσωτερικής αγοράς, με τη δημιουργία των απαραίτητων υποδομών για την αναπαραγωγή του κεφαλαίου και τη στήριξη της διαδικασίας μεγέθυνσής του. Διευκόλυνε τη συνδιαλλαγή του κράτος με τους επιχειρηματικούς ομίλους. Εξυπηρετούσε την πολιτική κοινωνικών συμμαχιών της αστικής τάξης με τα εκτεταμένα μεσαία στρώματα. Η πολιτική προσλήψεων εξυπηρετούσε την ανάγκη στήριξης, θωράκισης και αναπαραγωγής του πολιτικού συστήματος, της ενσωμάτωσης και εξαγοράς των εργαζόμενων και τη δημιουργία της εργατικής αριστοκρατίας για τη χειραγώγηση και του εκφυλισμό του κινήματος.

Οι σημερινές συνθήκες αναπαραγωγής του συνολικού κοινωνικού κεφαλαίου απαιτούν τις προαναφερόμενες αναδιαρθρώσεις που οξύνουν την αντίθεση κεφαλαίου - εργασίας. Για τους εργαζόμενους δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την οργάνωση της λαϊκής αντεπίθεσης. Μόνο η λαϊκή οργάνωση και πάλη μπορεί να βάλει τέλος στις συνεχείς θυσίες για τα κέρδη της άρχουσας τάξης και τη σωτηρία της ΕΕ. Το ΚΚΕ καλεί το λαό σε αγωνιστική συμπόρευση για τη μόνη ελπιδοφόρα προοπτική «Αποδέσμευση από την ΕΕ και διαγραφή του χρέους με λαϊκή εξουσία».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΙΝΑΚΩΝ