Στο παρελθόν, σε άλλα κοινωνικά συστήματα, η ηλικία (που είναι βιολογικό χαρακτηριστικό) είχε κοινωνική σημασία καθώς σημείωνε το όριο από το οποίο ο νέος εθεωρείτο ότι εντάσσεται ως ενήλικας στην κοινωνική ζωή. Οι νέοι όροι εκμετάλλευσης που γέννησε ο καπιταλισμός δημιουργούν νέα δεδομένα για το ρόλο της νεολαίας στη κοινωνία. Το κυρίαρχο στοιχείο είναι η μαζική ένταξη των νέων (μαζί με τις γυναίκες) από πολύ μικρή μάλιστα ηλικία στην καπιταλιστική παραγωγική διαδικασία. Ο Ενγκελς στο έργο του «Η κατάσταση της εργατικής τάξης στην Αγγλία» αναφέρει: «Εργασία των γυναικών και των παιδιών (…) ήταν η πρώτη λέξη της κεφαλαιοκρατικής χρησιμοποίησης των μηχανών» και αλλού στο ίδιο: «η χειρωνακτική εργασία αντικαταστάθηκε από την κινητήρια δύναμη του ατμού και την ανθρώπινη δραστηριότητα. Με τη βοήθεια της μηχανής ένα οκτάχρονο παιδί έκανε τώρα περισσότερα απ’ ό,τι προηγούμενα είκοσι άντρες...». Ενα λοιπόν σημαντικό κομμάτι της εργατικής τάξης, του βιομηχανικού προλεταριάτου από τα πρώτα στάδια δημιουργίας του, αποτελούν οι νέοι, ακόμα και τα παιδιά.
Στο ιμπεριαλιστικό στάδιο ανάπτυξης του καπιταλισμού, σε αυτό που ζούμε σήμερα, έχουμε συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου και της παραγωγής από τα μονοπώλια. Εχουμε πλατιά κοινωνικοποίηση της παραγωγής από τη μία και συγκέντρωση του πλούτου όλο και σε λιγότερα χέρια από την άλλη. Εντείνεται η εκμετάλλευση. Σε αυτές τις συνθήκες ενισχύεται η σύνδεση της κοινωνικής δραστηριότητας των νέων με την παραγωγική διαδικασία. Αυτό δεν αφορά μόνο αυτό το κομμάτι της νεολαίας που μπαίνει από νωρίς στη παραγωγή άμεσα ή στη στρατιά της ανεργίας, ούτε την εκμετάλλευση παιδικής εργασίας που εξακολουθεί να υπάρχει. Αφορά ακόμα και το σχολείο και όλη την εκπαιδευτική διαδικασία.
Η νεολαία δεν αποτελεί τάξη και η μεγάλη της πλειοψηφία βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο, όσον αφορά την ένταξή της στη παραγωγή, με προοπτική όμως η μεγάλη πλειοψηφία να ενταχθεί στην εργατική τάξη. Αποτελεί η νεολαία διαταξική κοινωνική κατηγορία, δηλαδή οι νέοι και νέες εντάσσονται ταξικά στις διαφορετικές τάξεις και στρώματα της κοινωνίας, ανάλογα με τη θέση του στην παραγωγή ή την ταξική του καταγωγή.
Η νεολαία που ζει στον καπιταλισμό δέχεται τις συνέπειες των αντιθέσεων και των αντιφάσεων του καπιταλιστικού συστήματος, τα αποτελέσματα της εκμετάλλευσης και τις βιώνει με το δικό της ξεχωριστό τρόπο. Η πλειοψηφία των νέων σαν παιδιά της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων βιώνουν με ιδιαίτερο τρόπο, στη διαδικασία της ανάπτυξης και της ωρίμανσής τους, τα αποτελέσματα της εκμετάλλευσης των γονιών τους, «κληρονομούν» την ταξική τους καταγωγή που επιδρά καθοριστικά στο μέλλον και τη ζωή τους. Η άσχημη οικονομική κατάσταση, τα προβλήματα που συναντάνε από τα μαθητικά τους χρόνια στη προσπάθεια για κατάκτηση της γνώσης, αντιμέτωποι με τους ταξικούς φραγμούς, την ακόμα βαθύτερη υποταγή της εκπαιδευτικής διαδικασίας από το δημοτικό μέχρι το πανεπιστήμιο στο μεγάλο κεφάλαιο, η ίδια η λειτουργία και οι σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας, επίσης και στη διαδικασία της ένταξής του στη παραγωγή, σφραγίζουν τους νέους και τις νέες.
Η γρήγορη, άμεση ένταξη της νεολαίας στη κοινωνική δραστηριότητα εντείνει την επίδραση της ταξικής πάλης στη διαμόρφωση της συνείδησής της. Τα ιδιαίτερα βιολογικά, ψυχολογικά κοινωνικά χαρακτηριστικά επιδρούν καθοριστικά στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνει συνείδηση. Αναζητεί το καινούργιο, αμφισβητεί, αλλά δεν είναι κοινωνικά κατασταλαγμένη. Τα ιδιαίτερα αυτά χαρακτηριστικά επηρεάζουν και την κοινωνική συμπεριφορά της νεολαίας, η μικρή ηλικία συνεπάγεται και μικρή κοινωνική και πολιτική εμπειρία. Οι επιδράσεις της πραγματικότητας στη συνείδηση των νέων είναι αντιφατικές: η διάθεση για αγώνα, η δυσαρέσκεια, η αποστροφή προς την κυρίαρχη πολιτική συχνά συνυπάρχει με την απογοήτευση, τον ατομισμό, την παθητικότητα. Η μεταβατική κατάσταση και οι ιδιομορφίες που επισημάναμε προηγούμενα επηρεάζουν και τη στάση της στα κοινωνικά προβλήματα. Ετσι παρατηρούμε να υπάρχουν πολλές μεταβολές στη γνώμη της.
Η νεολαία, σαν κοινωνική κατηγορία με όλα τα χαρακτηριστικά που αναφέραμε, αντιμετωπίζει προβλήματα, που βέβαια αφορούν κάθε τμήμα της, με βάση τη ταξική του καταγωγή και την ταξική του προοπτική. Τα προβλήματα αυτά δεν οφείλονται σε τυχαίους παράγοντες. Είναι αποτελέσματα της βασικής αντίθεσης του καπιταλισμού, της αντίθεσης κεφαλαίου-εργασίας, είναι αποτέλεσμα της ίδιας της ανάπτυξης του καπιταλισμού. Η όξυνση και η ένταση των προβλημάτων της νεολαίας είναι αποτέλεσμα της πολιτικής των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων που εξυπηρετεί το κεφάλαιο. Η φύση των προβλημάτων που συναντά η πλειοψηφία της νεολαίας είναι καθαρά ταξική.
Η αντικειμενική λοιπόν θέση της συντριπτικής πλειοψηφίας της νεολαίας είναι η συμπόρευση με την εργατική τάξη. Αυτό αφορά άμεσα, τόσο τη θέση και τη κατάσταση της νεολαίας σήμερα, όσο και προοπτικά στο μέλλον, την ένταξή της είτε στην εργατική τάξη είτε στα φτωχά λαϊκά στρώματα.
Η νεολαία έχει συμφέρον άμεσα και προοπτικά από την πάλη για την κατάργηση των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής από την ανατροπή του καπιταλισμού και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού.