Η ιστορία των προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης που απευθύνονται στη νεολαία με στόχο τη συνείδησή της, ξεκινά στις δεκαετίες του ’70 και του ’80 στο πλαίσιο της ΕΟΚ. Στην Ελλάδα σημαντικές στιγμές σε αυτή τη διαδικασία αποτελούν η προώθηση των προγραμμάτων «ανταλλαγής φοιτητών» erasmus, socrates, leonardo da vinchi, στα τέλη της δεκαετίας του ’80 και στις αρχές της δεκαετίας του ’90.

Η διαδικασία πολύμορφης παρέμβασης στη νεολαία αυτά τα χρόνια εξελίχθηκε στη βάση και των εξελίξεων που είχαμε στην ΕΕ: Συνθήκες Μάαστριχτ, Νίκαιας, Αμστερνταμ, Λευκή Βίβλος, ίδρυση στρατού της ΕΕ, γενικά ενίσχυση της συνεργασίας κατασταλτικών μηχανισμών των κρατών-μελών της ΕΕ, Σύνοδος Λισσαβόνας, «Διεύρυνση» της ΕΕ, Ευρωπαϊκή Συνταγματική Συνθήκη, ειδικοί σύνοδοι για την παιδεία στην Πράγα, την Μπολόνια, το Βερολίνο, το Μπέργκεν.

Κοινός στόχος όλων των παραπάνω είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών μονοπωλίων στη διεθνή αγορά, πρώτα από όλα με τη μεγαλύτερη δυνατή αύξηση του βαθμού εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης στην ΕΕ. Μέσα για την επίτευξη του στόχου είναι η ενιαία και ταχύτερη προώθηση των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων και η αντιδραστική θεσμική θωράκιση της ΕΕ με την ισχυροποίηση των κρατικών και διακρατικών μηχανισμών βίας και καταστολής του εργατικού και λαϊκού κινήματος.

Η νεολαία και το κίνημά της αποτελεί ειδικό στόχο. Αποτελεί άμεσα ή στο άμεσο μέλλον το τμήμα των εργαζομένων που πλήττεται περισσότερο από τις αναδιαρθρώσεις στις εργασιακές σχέσεις, στην παιδεία, στις αστικοδημοκρατικές ελευθερίες κλπ. Αποτελεί τη μελλοντική παραγωγική δύναμη. Επομένως από την κοινωνικο-πολιτική στάση της θα κριθεί το μέλλον των καπιταλιστικών συμφερόντων στην ΕΕ και σε κάθε κράτος-μέλος της.

Με βάση αυτά τα δεδομένα θα μπορούσαμε να κωδικοποιήσουμε την προσπάθεια παρέμβασης των μηχανισμών της ΕΕ στη νεολαία στις εξής κατευθύνσεις:

-€ Διαμόρφωση μιας ψευτο-ιστορικής βάσης για τη λεγόμενη «ευρωπαϊκή συνείδηση», δηλαδή προβολή της ιστορίας της ΕΕ από την οπτική γωνία των αστικών τάξεων κάθε κράτους-μέλους της ΕΕ.

€- Προβολή των αναδιαρθρώσεων ως αντικειμενικών διεργασιών, ως στόχων «εθνικού» συμφέροντος. Επεξεργασία ιδεολογημάτων και «συμπεριφορών» συνειδητής αποδοχής και προσαρμογής του νέου και της νέας, στις συνθήκες αντιδραστικοποίησης.

-€ Ενταξη των νέων σε νέους θεσμούς χειραγώγησης και ενσωμάτωσης, στη λεγόμενη «κοινωνία των πολιτών», στις μη κυβερνητικές οργανώσεις. Εθισμός σε ανάλογες διαδικασίες, όπως του «εθελοντισμού».

Βασικό στοιχείο αυτών των στοχεύσεων και μηχανισμών είναι ότι απευθύνονται και στις πολύ μικρότερες ηλικίες -σε σχέση με παλιότερα- με ιδιαίτερο βάρος στη νεολαία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Ειδικότερα στο Γυμνάσιο και Λύκειο, στα μαθήματα «Εισαγωγή στο Δίκαιο και τους Πολιτικούς θεσμούς» (Β΄ τάξη Ενιαίου Λυκείου), «Σχολικός Επαγγελματικός προσανατολισμός - Σχεδιάζω το μέλλον μου» (Α’ τάξη ενιαίου Λυκείου), «Κοινωνική και Πολιτική αγωγή» (Γ΄ Γυμνασίου) αποτελούν από καθέδρας προπαγάνδιση της ΕΕ, διαστρέβλωση του ταξικού περιεχομένου του ρόλου και της ιστορίας της[1].

Το δίκτυο των μηχανισμών είναι πολυεπίπεδο, μια ολόκληρη μηχανή με κύριους άξονες και περιφερειακούς μηχανισμούς υποστήριξης.

Σκοπός του άρθρου δεν είναι να περιγράψει αυτό το δίκτυο, αλλά να αποκαλύψει την όλη λειτουργία και τις στοχεύσεις του.

Οπως ήδη αναφέραμε, ιδιαίτερο βάρος δίνεται στις μικρότερες ηλικίες, στα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, με στόχο να διαμορφωθεί η λεγόμενη «ευρωπαϊκή συνείδηση». Η Ευρωπαϊκή Ενωση παρουσιάζεται ως ο εκφραστής των λεγόμενων «οικουμενικών αξιών», περιλαμβάνοντας σε αυτές την ειρήνη, τη δημοκρατία, τη συνεργασία μεταξύ των κρατών, την οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη, την πρόοδο. Βέβαια, διαχρονικά η αστική ιδεολογία, σε παγκόσμιο επίπεδο, πρόβαλε τις παραπάνω έννοιες αποστερημένες από το ταξικό τους περιεχόμενο, προκειμένου να περνά τις επιδιώξεις του κεφαλαίου, ως «εθνικές» υπερταξικές επιδιώξεις και «οικουμενικές αξίες».

Το «Ευρωπαϊκό δίκτυο σχολείων»[2], το οποίο λειτουργεί με την ευθύνη των Υπουργείων Παιδείας των κρατών μελών, παίζει συντονιστικό ρόλο σε αυτήν την προσπάθεια. Σε αυτά τα πλαίσια λειτουργεί ένα πρόγραμμα διδυμοποιήσεων σχολείων[3], στο οποίο η Ελλάδα συμμετέχει με 304 σχολεία (δημόσια και ιδιωτικά). Το «Ευρωπαϊκό δίκτυο σχολείων» στην ουσία λειτουργεί σαν τον κορμό προώθησης του προγράμματος «Ανοιξη της Ευρώπης»[4], στο πλαίσιο του οποίου κάθε χρόνο διδάσκεται στα σχολεία η 9η Μάη ως ημέρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης και όχι ως ημέρα της αντιφασιστικής νίκης των λαών. Ετσι οι μαθητές υποχρεώνονται να γράφουν εκθέσεις που εξυμνούν την Ευρωπαϊκή Ενωση. Στην «Ανοιξη της Ευρώπης 2005» συμμετείχαν 32 ιδιωτικά και δημόσια σχολεία από όλη την Ελλάδα.

Φέτος ενσωμάτωσαν στο πρόγραμμα αυτό μια διαδικασία με τον τίτλο: «Αναπαράσταση λήψης αποφάσεων» που έχει σαν στόχο να προβάλει στους μαθητές τον τρόπο με τον οποίο παίρνονται αποφάσεις στην ΕΕ από την Κομισιόν (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), το Ευρωκοινοβούλιο και τους υπόλοιπους θεσμούς της.

Παράλληλα με την προσπάθεια παραποίησης του ταξικού ρόλου στην ιστορία εξέλιξης της ΕΕ, γίνεται προσπάθεια να αποσιωπηθεί ο σημερινός ταξικός χαρακτήρας της. Τα διάφορα φυλλάδια γνωριμίας με την ΕΕ παρουσιάζουν μια «εικονική πραγματικότητα» μακριά από την κοινωνική, πολιτική και οικονομική πραγματικότητα των κρατών μελών της ΕΕ. Εμφανίζονται οι λειτουργίες της ΕΕ σαν κορυφαίες δημοκρατικές διαδικασίες. Ιδιαίτερα αναπτύχθηκε μια τέτοια προσπάθεια με αφορμή τη διεύρυνση της ΕΕ, όπου μοιράστηκε σε μια σειρά σχολεία της Ελλάδας ατζέντα με τον τίτλο: «Βιβλίο των νέων της Ευρώπης: Η επιλογή είναι δική σου 2005/2006».

Σε αυτή την έκδοση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που διαμορφώθηκε με βάση τις μελέτες του Οργανισμού «Generation Europe»[5] -θεσμού της ΕΕ που απευθύνεται στη νεολαία- ο «Ευρωπαίος πολίτης» ταυτίζεται με τον «καταναλωτή», η προστασία της υγείας των νέων γίνεται ατομική υπόθεση, θέμα σωστής «καταναλωτικής αγωγής», μεταφέροντας την ευθύνη στους ίδιους τους νέους για τις σοβαρές επιπτώσεις που έχουν οι καταστροφικές για την υγεία τεχνολογίες που χρησιμοποιούν οι μονοπωλιακοί όμιλοι π.χ. στη βιομηχανία τροφίμων-ποτών, με μοναδικό κίνητρο την απόκτηση πρόσθετου κέρδους. Ανάμεσα σε διάφορες συμβουλές «καταναλωτικής συμπεριφοράς» επιδιώκεται ο εθισμός της νεολαίας και η ενσωμάτωσή της στους θεσμούς της ΕΕ. Με αφορμή την «ενημέρωση» για την τελευταία διεύρυνση της ΕΕ, προπαγανδίζονται αντιδραστικές ιδεολογικές-πολιτικές θέσεις, όπως ότι το «’90 πέφτει το σιδηρούν παραπέτασμα και δημιουργείται η ευκαιρία για μια ενωμένη ήπειρο..»[6].

Εκτός των άλλων, η παραπάνω θέση περιγράφει την ανατροπή του σοσιαλισμού στην Ανατολική Ευρώπη, χωρίς βέβαια να αναφέρει τις τραγικές συνέπειές της στην καταστροφή των παραγωγικών δυνάμεων, την πολύ μεγάλη μείωση της παραγωγής, την ανεργία, την μετανάστευση, την εξάπλωση της πορνείας και των ναρκωτικών, το ιδιότυπο απαρτχάιντ σε ορισμένες από αυτές με το 20% του πληθυσμού να ζει σε καθεστώς «μη πολίτη» ή την αποκατάσταση συνεργατών των ναζί, την ίδια στιγμή που διώκονται και φυλακίζονται οι κομμουνιστές και άλλοι προοδευτικοί άνθρωποι.

Χαρακτηριστικές για το χαρακτήρα και την έκταση της παρέμβασης στις μικρές ηλικίες, με στόχο τη διαμόρφωση «ευρωπαϊκής συνείδησης», τη διαπαιδαγώγηση στους στόχους του σύγχρονου ευρωπαϊκού καπιταλισμού, είναι οι ειδικές εκδηλώσεις που έγιναν σε ορισμένα σχολεία της Ευρώπης και της Ελλάδας, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ανοιξη της Ευρώπης» και του προγράμματος euroscola, για την προβολή της Ευρωπαϊκής Συνταγματικής Συνθήκης.

Σε ορισμένα από αυτά τα σχολεία στήθηκε ένα πολύ «διδακτικό» φανταστικό παιχνίδι «αξιών» της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ας υποθέσουμε ότι έχουμε ένα αερόστατο που προφανώς συμβολίζει την Ευρωπαϊκή Ενωση, στο οποίο ο καθένας παίρνει μαζί του μια σειρά «αξίες» (π.χ. ειρήνη, κράτος δικαίου, δημοκρατία, ελευθερία, κλπ.). Στη διαδρομή όμως το αερόστατο χάνει έδαφος. Τότε όλοι πρέπει να πετάξουν όσες «αξίες» έχουν πάρει μαζί τους και να κρατήσουν μόνο μια, που θεωρούν πιο σημαντική.

Το «ηθικό» δίδαγμα είναι ότι το «αερόστατο ΕΕ» απαιτεί θυσίες που θα πρέπει να κάνουν οι εργαζόμενοι και οι νέοι για να μπορεί να πετάξει στους ουρανούς της παγκοσμιοποίησης και της ανάπτυξης, να θυσιάσει ορισμένες «εθνικές» κατακτήσεις ή και δικαιοδοσίες. Αυτή, υποτίθεται, ήταν η αναγκαιότητα για τη διαμόρφωση της Ευρωπαϊκής Συνταγματικής Συνθήκης. Η προσπάθεια στοχεύει στο σημερινό έφηβο, στον αυριανό εργαζόμενο με περιορισμένες τις απαιτήσεις του, έτοιμο για θυσίες, ώστε να μπορεί η ΕΕ των μονοπωλίων και του ιμπεριαλισμού να διεκδικεί καλύτερες θέσεις στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα […].

Η προώθηση των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων διαμορφώνει νέα δεδομένα στη ζωή της νεολαίας: Ελαστικές εργασιακές σχέσεις, δια βίου κατάρτιση, επιμήκυνση του συνολικού εργάσιμου χρόνου, νέα συρρίκνωση στον ελεύθερο χρόνο, ένταση του ταξικού διαχωρισμού του εκπαιδευτικού συστήματος. Τα παραπάνω δεδομένα, σε συνδυασμό με υψηλά ποσοστά ανεργίας για τη νεολαία, διαμορφώνουν ένα ασφυκτικό πλαίσιο που λειτουργεί ως υπόβαθρο αποδοχής, εκβιαστικών πιέσεων και μύθων για τη δυνατότητα να ξεφύγει κάποιος από την τάξη του.

Τα επιτελεία της ΕΕ ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με την προσαρμογή της νεολαίας στα νέα δεδομένα που διαμορφώνει η πολιτική τους. Αυτός ο προβληματισμός εκφράστηκε έντονα στο «Λευκό Βιβλίο για τη νεολαία» που εκδόθηκε μετά τη διατύπωση της περίφημης Στρατηγικής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβόνας. Δεν είναι βέβαια τυχαίο ότι αυτός ο προβληματισμός εκφράζεται σε συνδυασμό με τη διαμόρφωση στρατηγικής επίθεσης συνολικά στις κατακτήσεις των εργαζομένων, ώστε η ΕΕ να γίνει «η πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία στο χώρο της γνώσης σε όλη την υφήλιο»[7].

Στο κείμενο αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι: «Κατά την επιδίωξη του κοινοτικού οράματος … πολλά εξαρτώνται από την προσάρτηση των νέων γενιών»[8]. Σε αυτές τις συνθήκες ο νέος καλείται να προσαρμοστεί εθελοντικά στις εξελίξεις και τις αναδιαρθρώσεις. Από τη μια με την προβολή της ψευτο-ιστορίας της ΕΕ και των λεγόμενων αξιών της, ώστε ο νέος και η νέα να διαμορφώσουν αταξικά κριτήρια για την πρόοδο και την ανάπτυξη ή μάλλον καλύτερα να υιοθετήσουν τα ταξικά κριτήρια των ευρωπαϊκών μονοπωλίων, να πιστέψουν ότι οι αναδιαρθρώσεις υλοποιούνται για το γενικό καλό. Από την άλλη, διαδίδοντας στη νεολαία χίμαιρες, ψευδαισθήσεις, αυταπάτες ότι με ατομική προσπάθεια προσαρμογής ο νέος και η νέα θα εξασφαλίσουν την ατομική τους πρόοδο. Ταυτόχρονα, καλλιεργείται κλίμα πανικού, απώλειας για όποιον δε θα προσαρμοστεί.

Είναι χαρακτηριστική η διατύπωση στο Λευκό Βιβλίο για τη νεολαία: «Οι ατομικές πορείες είναι πολύ λιγότερο γραμμικές δεδομένου ότι οι κοινωνίες μας δεν παρέχουν πλέον τις ίδιες εγγυήσεις. Τα παραδοσιακά συλλογικά μοντέλα χάνουν τη σημασία τους, ενώ κερδίζουν έδαφος οι πιο εξατομικευμένες προσωπικές πορείες»[9].

Η διαμόρφωση λοιπόν ενός νέου «ρεύματος ατομισμού», όπου με δική του ευθύνη ο νέος, η νέα θα επιδιώκει να είναι πιο «ανταγωνιστικός». Δηλαδή εργαζόμενος με λιγότερα δικαιώματα, πιο εύκολα αποδεχόμενος την ελαστικότητα στις εργασιακές σχέσεις, τη διευθέτηση του εργάσιμου χρόνου, τις αλλαγές στην επαγγελματική του απασχόληση, ανεξάρτητα από το χαρακτήρα των σπουδών και της ειδίκευσής του. Μόνη σταθερή αξία και κίνητρό του να είναι το κυνήγι της επιχειρηματικότητας.

Οπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο «Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για την νεολαία» που διατυπώθηκε στα πλαίσια της τελευταίας Εαρινής Συνόδου κορυφής της ΕΕ, «να παρακινηθούν οι νέοι να αναπτύξουν επιχειρηματικό πνεύμα…»[10] ή όπως αναφέρεται στα πλαίσια του Προγράμματος «Νεολαία σε Δράση»: «…Να ενισχυθεί το πνεύμα επιχειρηματικής δραστηριότητας σε βάρος της τάσης για μισθωτή εργασία»[11].

Σε αντίθεση με τους αντικειμενικούς νόμους του καπιταλισμού, όπου επικρατεί η τάση για συσσώρευση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου σε όλο και λιγότερα χέρια, η αντίληψη περί επιχειρηματικότητας καλλιεργεί ψευδαισθήσεις και αυταπάτες στους νέους εργαζόμενους ότι μπορούν με ατομική προσπάθεια να ξεφύγουν από την τάξη τους, να γίνουν νέοι επιχειρηματίες.

Ταυτόχρονα, αυτή η λογική επιδιώκει να κάνει τους εργαζομένους να βλέπουν τα πράγματα μέσα από την οπτική σκοπιά και τα κριτήρια που βλέπουν οι κεφαλαιοκράτες και έτσι να θεωρούν σαν φυσιολογικές και αναγκαίες τις αναδιαρθρώσεις, στο όνομα της ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας - και της αυταπάτης ότι αυτά τα μέτρα θα βοηθήσουν και αυτούς να γίνουν επιχειρηματίες.

Επί της ουσίας μέσα από αυτά τα ιδεολογήματα που καλλιεργούνται, μέσα από αυτήν τη λογική, στόχος είναι να αποσπαστεί η συναίνεση της νεολαίας και ατομικά κάθε νέου στην πράξη για την προώθηση των αντεργατικών αναδιαρθρώσεων.

Ενα ευρύ δίκτυο προγραμμάτων και θεσμών έχει επιστρατευτεί ή και έχει ήδη διαμορφωθεί, με άφθονο χρήμα από τα κοινοτικά ταμεία, για την προώθηση των «ευρωπαϊκών αξιών» στη νεολαία.

Δεν είναι εύκολο να περιγράψουμε τη δομή αυτού του δικτύου αφού αρκετά στοιχεία του λειτουργούν παράλληλα και σε συνάρτηση το ένα με το άλλο.

Τα βασικά στηρίγματα αυτού του δικτύου με βάση και την ελληνική εμπειρία, είναι τα εξής:

-€ Κάθε είδους προγράμματα που απευθύνονται στη νεολαία και χρηματοδοτούν «δράσεις» που στοχεύουν τόσο στην προώθηση της πολιτικής των αναδιαρθρώσεων στους χώρους της νεολαίας όσο και τον εξωραϊσμό της ΕΕ στη συνείδηση των νέων. Εδώ μπορούμε να κατατάξουμε: Τα προγράμματα «εκπαιδευτικής ανταλλαγής» (erasmus, socrates, da vinchi κλπ.) που αποτέλεσαν και τους πιλοτικούς μηχανισμούς ενσωμάτωσης. Τα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης, προώθησης της δια βίου κατάρτισης (equal, Minerva, κλπ.).

Το πρόγραμμα «Νεολαία για την Ευρώπη» που εγκαινιάστηκε το 1988, το οποίο κινείται στο πλαίσιο των ανταλλαγών.

Το πρόγραμμα «Νεολαία» 2000-2006 που ξεκίνησε το 2000, στο φόντο των αποφάσεων της Λισσαβόνας και το επόμενο πρόγραμμα «Νεολαία σε δράση» 2007-2013, που στοχεύουν στην εξειδίκευση της στρατηγικής της Λισσαβόνας για τη νεολαία.

Τα ειδικά προγράμματα προπαγάνδας της ΕΕ, όπως η καμπάνια «Ανοιξη της Ευρώπης» και το «Ευρωπαϊκό σχολικό δίκτυο».

-€ Οι «νεανικοί θεσμοί» που δημιουργήθηκαν, στηρίχτηκαν από την χρηματοδότηση της ΕΕ και αποτέλεσαν βασικό εργαλείο διαχείρισης των παραπάνω προγραμμάτων και βασικά του Προγράμματος Νεολαίας. Σε κάθε χώρα τέτοιο ρόλο παίζουν τα «Εθνικά Συμβούλια νεολαίας» τα οποία συντονίζονται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο μέσω του «Ευρωπαϊκού Φόρουμ Νεολαίας». Ειδικά στη χώρα μας έχουμε πείρα από τη δημιουργία του ΕΣΥΝ, ενός θεσμού συναίνεσης και κοινωνικού διαλόγου, που στηρίζεται από τις ευρωενωσιακές πολιτικές νεολαίες (Ν. ΠΑΣΟΚ, ΟΝΝΕΔ, Ν. ΣΥΝ) και σε ένα δίκτυο Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ), που δεν κατάφερε ποτέ να παίξει ρόλο στις διεργασίες στη νεολαία. Βασικά λειτουργεί σαν παράρτημα της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς, η οποία βασικά διαχειρίζεται τα προγράμματα «Νεολαία» και «Νεολαία σε δράση». Με πρωτοβουλία της ΓΓΝΓ και στο πλαίσιο του προγράμματος «Νεολαία για την Ευρώπη» δημιουργήθηκαν σε μια σειρά δήμους και νομαρχίες της χώρας (σήμερα λειτουργούν 200), από το 1997 και μετά, «Δημοτικά και Νομαρχιακά Συμβούλια Νεολαίας». Από όλα τα καταστατικά αυτών των συμβουλίων γίνεται σαφές ότι βασικός τους στόχους είναι να λειτουργούν σαν θεσμός που θα μιλά στο όνομα της νεολαίας σε τοπικό επίπεδο και θα διαχειρίζεται προγράμματα της ΕΕ. Είναι χαρακτηριστικό ότι συμμετέχουν σε προγράμματα επαγγελματικού προσανατολισμού και σε μεγάλο βαθμό σε προγράμματα εθελοντισμού.

-€ Τα προγράμματα εθελοντισμού, τα οποία διαχέονται σε διάφορα άλλα προγράμματα (π.χ. ως βασικός πυλώνας του προγράμματος «Νεολαία»). Εχουν ξεχωριστή σημασία ως προγράμματα χειραγώγησης της νεολαίας. Για να συντονιστεί αυτή η προσπάθεια σε πανευρωπαϊκό επίπεδο πρόκειται να ιδρυθεί «Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εθελοντισμού», με χρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Νεολαία σε δράση» 2007-2013. Η προβολή του εθελοντισμού αποτελεί βασική αιχμή της εκστρατείας της ΕΕ για το κέρδισμα των νέων γενιών. Είναι βασικό στοιχείο της «κοινωνίας των πολιτών». Στην πραγματικότητα, την ευθύνη του κράτους για μια σειρά κοινωνικές υπηρεσίες τη μεταθέτει στους φορείς αλληλεγγύης και φιλανθρωπίας. Καλλιεργεί ψευδαισθήσεις για την επίλυση προβλημάτων μέσω της «εθελοντικής» δράσης, δημιουργεί κλίμα συναίνεσης μπροστά στους «εθνικούς στόχους» του κεφαλαίου, συνυπευθυνότητας για τα οξυμένα προβλήματα του λαού και της νεολαίας. Η συμμετοχή σε εθελοντικά προγράμματα υιοθετείται σαν κριτήριο «ατομικής προόδου». Ο εθελοντισμός αποτελεί ένα επικίνδυνο ιδεολόγημα που πρώτη φορά δοκιμάστηκε μαζικά στην Ολυμπιάδα, αλλά έχει αρχίσει να επεκτείνεται μέσω των δήμων. Ουσιαστικά αποτελεί διαστρέβλωση της συλλογικής δράσης και προσαρμογής της στις σύγχρονες ανάγκες του κεφαλαίου.

Στο πλαίσιο της διαχείρισης προγραμμάτων εθελοντισμού λειτουργούν στην Ελλάδα περίπου 300 ΜΚΟ, οι οποίες επιδιώκουν -εκτός των άλλων- να αποτελέσουν μηχανισμούς αποκοπής των νέων από τη συμμετοχή στο νεολαιίστικο, το λαϊκό κίνημα και τους φορείς του (συλλόγους, συνδικάτα κλπ.).

Η προσπάθεια της ΕΕ να βάλει στο χέρι τη νεολαία μέσα από μηχανισμούς ενσωμάτωσης στην πολιτική των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων δεν έχει φέρει ακόμα στην Ελλάδα τα επιθυμητά γι’ αυτούς αποτελέσματα. Η προώθηση των αναδιαρθρώσεων διαμορφώνει από τη μια το κλίμα της ιδεολογικής τρομοκρατίας και εκβιασμού για προσαρμογή της νεολαίας, από την άλλη διαμορφώνει και δυσαρέσκεια, τάσεις αμφισβήτησης αυτής της πολιτικής. Στο Λευκό Βιβλίο για τη νεολαία διατυπώνεται γλαφυρά η ανησυχία για τη νεολαία, όπου διαπιστώνεται ότι «οι νέοι διακατέχονται από ανάμικτα αισθήματα» για την πορεία της ΕΕ και ότι οι νέοι έχουν αντιφατική σχέση με την παγκοσμιοποίηση και αυτό αποτελεί σύμπτωμα δυσφορίας που δεν πρέπει να αγνοηθεί. Στο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Νεολαία που αποτελεί ένα από τα ντοκουμέντα συμπερασμάτων της Προεδρίας στην Εαρινή Σύνοδο του 2005, διαπιστώνεται από τη μια η ανάγκη καλύτερης προώθησης των αναδιαρθρώσεων στη νεολαία, σε συνδυασμό με την ανάγκη «βελτίωσης της κατάστασης των πιο ευάλωτων νέων», διαπιστώνοντας σαν οξυμένα προβλήματα τη φτώχεια, την ανεργία και την σχολική αποτυχία.

Σε σχέση με την Ελλάδα χαρακτηριστικό δείγμα αποτελεί η έρευνα που έγινε για λογαριασμό της ΓΓΝΓ με χρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Νεολαία», στην οποία ανάμεσα στα άλλα διαπιστώνονται τα εξής:

-€ Οι νέοι θεωρούν ότι η ΕΕ λειτουργεί για τα συμφέροντα των μεγάλων κρατών, ενώ η πλειοψηφία την ταυτίζει με τις ΗΠΑ στα διεθνή ζητήματα.

-€ Πολύ μικρό ποσοστό των νέων θεωρεί ότι έχει ευρωπαϊκή συνείδηση.

-€ Ελάχιστοι νέοι συμμετέχουν σε προγράμματα εθελοντισμού ΜΚΟ.

Στη βάση αυτής της έρευνας διατυπώνονται προτάσεις για ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνείδησης, για προβολή των αξιών της ΕΕ, του εθελοντισμού και της ένταξης της νεολαίας σε ΜΚΟ.

Οι μέχρι τώρα προσπάθειες προώθησης των ευρωπαϊκών προγραμμάτων στη νεολαία δεν έχουν ενιαία αποτελέσματα. Φαίνεται ότι τη μεγαλύτερη απήχηση απ’ όλα αυτά έχουν τα προγράμματα εκπαιδευτικής ανταλλαγής σε φοιτητές, όπως τα προγράμματα Erasmus, Socrates κλπ. Τα ευρωενωσιακά επιτελεία διαπιστώνουν καθυστερήσεις στην υιοθέτηση των ιδεολογημάτων περί επιχειρηματικότητας, εθελοντισμού και στη διαμόρφωση «ευρωπαϊκής συνείδησης». Η όξυνση των προβλημάτων της νεολαίας, η απόσταση από την ικανοποίηση των σύγχρονων αναγκών της εγείρουν δυσαρέσκεια και αγανάκτηση που αντικειμενικά βάζουν φραγμούς στο ξεδίπλωμα της επιχείρησης ενσωμάτωσής της. Αυτή η κατάσταση κάνει τα κοινοτικά και κρατικά επιτελεία να ανησυχούν. Γι’ αυτό δηλώνουν την αποφασιστικότητά τους να ενισχύσουν αυτήν την εκστρατεία. Το επόμενο διάστημα θα πρέπει να περιμένουμε ένταση της δραστηριότητας γύρω από τα προγράμματα της ΕΕ και γύρω από θεσμούς που ήδη υπάρχουν ή θα διαμορφωθούν με στόχο την ενσωμάτωση της νεολαίας.

Είναι λοιπόν αναγκαίο η παρέμβαση της ΚΝΕ και του ΚΚΕ στη νεολαία να αποκαλύπτει το χαρακτήρα και το ρόλο αυτών των προγραμμάτων και των θεσμών, να ανοίγει σταθερό μέτωπο στα ιδεολογήματα που τα συνοδεύουν.

Η προσπάθεια για την ανάπτυξη του νεολαιίστικου κινήματος στην αντιιμπεριαλιστική αντιμονοπωλιακή γραμμή του Μετώπου πάλης, στο κέρδισμα ενός πρωτοπόρου αλλά μαζικού τμήματος της νεολαίας με την προοπτική του Σοσιαλισμού, προϋποθέτει την ολοκληρωμένη αντιπαράθεση με τις πολύμορφες προσπάθειες χειραγώγησής της, ένταση της ιδεολογικής - πολιτικής πάλης σε όλους τους χώρους που εκπαιδεύεται, εργάζεται, αθλείται η νεολαία. Προϋποθέτει πλατιά και τεκμηριωμένη αντιπαράθεση με όσες πολιτικές οργανώσεις της νεολαίας αποτελούν τα στηρίγματα της ευρωενωσιακής προσαρμογής και της κεφαλαιοκρατικής επίθεσης.

Βιβλιογραφία:

1. ΚΟΜΕΠ, τεύχος 4/2002: Βασίλη Δημόπουλου: «Ευρωενωσιακή επιχείρηση χειραγώγησης της νεολαίας».

2. «Λευκό Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής»: «Μια νέα πνοή για την ευρωπαϊκή νεολαία», (21.11.2001).

3. «Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Νεολαία» (22-23 Μαρτίου 2005, «Συμπεράσματα της Προεδρίας»).

4. Διαφημιστικό του Προγράμματος «Νεολαία».

5. Βιβλίο των Νέων για την Ευρώπη, η επιλογή είναι δική σου».

6. Ιστοσελίδα του οργανισμού «Generation Europe».

7. Ιστοσελίδα του προγράμματος «Η άνοιξη της Ευρώπης».

8. Ιστοσελίδα του «Ευρωπαϊκού Φόρουμ Νεολαίας».