Εισαγωγικό σημείωμα


ΚΟΜΕΠ

Συμπληρώνονται φέτος 150 χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου επαναστάτη Βλαντίμιρ Ιλίτς Λένιν, καθοδηγητή της νίκης της Οκτωβριανής Επανάστασης και των πρώτων βημάτων της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Το ΚΚΕ, από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσής του, βάδισε στα χνάρια της λενινιστικής σκέψης και προσπάθησε να την μεταλαμπαδεύσει στη χώρα μας μέσα από έναν πλούτο εκδόσεων των έργων του Λένιν1, συχνά σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες παρανομίας, διώξεων, λογοκρισίας, απαγορεύσεων και οικονομικής στενότητας. Επιστέγασμα αυτής της εκδοτικής προσπάθειας αποτέλεσε η έκδοση των Απάντων του Β. Ι. Λένιν, που αποτελεί πολύτιμο όπλο για την εργατική τάξη σε έναν τεράστιο όγκο ζητημάτων, μια που ο Λένιν «ήξερε να γράφει για τα πιο μπερδεμένα πράγματα τόσο απλά και καθαρά, τόσο συνοπτικά και τολμηρά, έτσι που κάθε φράση δε μιλά, αλλά πυροβολεί».2

Στις σελίδες που ακολουθούν, η Κομμουνιστική Επιθεώρηση ξεκινά το αφιέρωμα, που θα συνεχιστεί σε επόμενα τεύχη, φόρο τιμής στην επέτειο γέννησης του Β. Ι. Λένιν, με την αναδημοσίευση ενός εξαιρετικά επίκαιρου άρθρου του ίδιου, αλλά και άρθρων συγχρόνων του και μεταγενέστερων, που φωτίζουν διαφορετικές πλευρές της πολιτικής και θεωρητικής δραστηριότητας της κορυφαίας μορφής του παγκόσμιου επαναστατικού κινήματος.

Το σύντομο αλλά περιεκτικό άρθρο του Β. Ι. Λένιν «Το ζήτημα της ειρήνης» είναι γραμμένο το καλοκαίρι του 1915, ένα χρόνο μετά από την έναρξη του Α΄ Παγκόσμιου ιμπεριαλιστικού Πολέμου. Καθώς η φρίκη της μαζικής ανθρωποσφαγής γινόταν όλο και πιο φανερή στα λαϊκά στρώματα και ο ψεύτικος πατριωτισμός που καλλιεργούσαν έντεχνα οι αστικές τάξεις για να βρουν μαζική στήριξη στους πολεμικούς τους σχεδιασμούς υποχωρούσε, ξεπρόβαλλε από διάφορες μεριές το εύηχο σύνθημα περί «ειρήνης». Ο Λένιν έγκαιρα αντιλήφθηκε ότι το σύνθημα αυτό μπορούσε, στη γενικότητα και την αοριστία του, να αξιοποιηθεί από την αστική τάξη για την προώθηση των δικών της στόχων. Να χρησιμοποιηθεί από τις ηγεσίες των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων ως ένα ακόμα μέσο για την ενσωμάτωση της εργατικής τάξης στην αστική στρατηγική, όπως ακριβώς χρησιμοποιήθηκε στις αρχές του πολέμου το σύνθημα περί «υπεράσπισης της πατρίδας». Στο άρθρο που παραθέτουμε ξεσκεπάζεται ο πραγματικός χαρακτήρας αυτού του συνθήματος στα στόματα της αστικής τάξης και του οπορτουνισμού και η αναπόσπαστη σύνδεση ιμπεριαλιστικού πολέμου - ιμπεριαλιστικής ειρήνης ως ενός δίπολου στρατηγικών μέσων που εναλλάσσουν οι αστικές τάξεις.

Ο Λένιν στο άρθρο του επικεντρώνει στο γεγονός ότι ο πόλεμος αποτελεί αξεχώριστο συνοδοιπόρο του ιμπεριαλιστικού σταδίου του καπιταλισμού και ότι συνιστά μικροαστική ουτοπία η διάθεση «να μένουμε μακριά» από τους πολέμους στο έδαφος του καπιταλισμού. Καθήκον της επαναστατικής πρωτοπορίας δεν είναι να ξεγελάει τις εργατικές μάζες με παρόμοιες ουτοπίες, αλλά να χρησιμοποιεί τον πόθο των μαζών για ειρήνη για να αποκαλύψει σε αυτές το κύριο: «Ότι τα αγαθά που περιμένουν από την ειρήνη δεν είναι δυνατό να αποκτηθούν χωρίς μια σειρά επαναστάσεις.»

Σε μια εποχή που το μοίρασμα του οικονομικού εδάφους ανάμεσα στους μονοπωλιακούς ομίλους έπαιρνε ακόμα τη μορφή ενός τεράστιου δικτύου αποικιών που αγκάλιαζε τον πλανήτη, ο Λένιν αποκαλύπτει ακόμα τον κούφιο και απατηλό χαρακτήρα μιας «ειρήνης» που επικέντρωνε μόνο στις ανεπτυγμένες την εποχή εκείνη καπιταλιστικές χώρες, αφήνοντας έξω από το λογαριασμό της μετά από τον πόλεμο εποχής το δικαίωμα αυτοδιάθεσης της συντριπτικής πλειοψηφίας των χωρών. Απόλυτα κατανοητό κάτι τέτοιο στην αστική πολιτική, μια που ένα τέτοιο αίτημα «είναι απραγματοποίητο χωρίς μια πετυχημένη σοσιαλιστική επανάσταση».

Η πείρα του επαναστατικού κινήματος στα 105 χρόνια που μεσολάβησαν από το άρθρο του Λένιν φανέρωσε την ορθότητα της ανάλυσής του, την αναγκαιότητα το κόμμα της εργατικής τάξης να συνδέει πάντοτε την πάλη του ενάντια στον πόλεμο με το ζήτημα της κατάκτησης της εργατικής εξουσίας. Να εκμεταλλεύεται υπομονετικά κι επιδέξια τους ανταγωνισμούς στο πλαίσιο της αστικής τάξης και μεταξύ των αστικών τάξεων, ανταγωνισμούς που οξύνονται τον καιρό ενός πολέμου, για να συγκεντρώσει το στρατό της επανάστασης και να ανατρέψει όχι απλά τη μια ή άλλη αστική κυβέρνηση, αλλά την ίδια την αστική τάξη. Οι παρακαταθήκες αυτές της λενινιστικής σκέψης αποκτούν εξαιρετική επικαιρότητα σήμερα στο έδαφος μιας παγκόσμιων διαστάσεων όξυνσης των ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, όπου η περιοχή μας αποτελεί ένα από τα σημεία συμπύκνωσης των αντιθέσεων. Η εργατική τάξη και το επαναστατικό κίνημα βρίσκονται για μία ακόμη φορά αντιμέτωποι με το ψευτοδίλημμα που κουρέλιασε ο Λένιν: (Ιμπεριαλιστικός) πόλεμος και ανθρωποσφαγές ή (ιμπεριαλιστική) ειρήνη με το πιστόλι στον κρόταφο.

Στη συνέχεια του αφιερώματος αναδημοσιεύονται δύο σύντομα άρθρα για τον Λένιν που είχαν πρωτοδημοσιευτεί στην Κομμουνιστική Επιθεώρηση των αρχών της δεκαετίας του 1920. Επισημαίνουμε ως στοιχείο της επαναστατικής ετοιμότητας των Ελλήνων κομμουνιστών, σε εποχές που τα υλικά και ανθρώπινα μέσα ήταν εξαιρετικά πενιχρά, την αμεσότητα της μετάφρασης και δημοσίευσης των άρθρων αυτών ελάχιστο χρόνο μετά από τη δημοσίευσή τους στη ρωσική γλώσσα.

Το άρθρο «Ο άνθρωπος, ο επαναστάτης» του Α. Λοζόφσκυ, επιφανούς μπολσεβίκου, στελέχους της Κομμουνιστικής Διεθνούς, Γραμματέα της Κόκκινης Συνδικαλιστικής Διεθνούς, είναι γραμμένο λίγες μέρες μετά από τον πρόωρο θάνατο του Λένιν το 1924 και δίνει με συνοπτικό και κωδικοποιημένο τρόπο το πώς ο Λένιν συνδύαζε στη δράση του τη θεωρητική με την πρακτική δουλειά, με τις δύο πλευρές να αλληλοτροφοδοτούν η μία την άλλη. Ο Λοζόφσκυ ξεχωρίζει όλα εκείνα τα ζητήματα που, με την καθοριστική συμβολή του μεγάλου επαναστάτη, επέτρεψαν στους μπολσεβίκους να επικρατήσουν πάνω σε υπέρτερους αντιπάλους και να στερεώσουν τη σοβιετική εξουσία –τη δημιουργία ενός συμπαγούς και πειθαρχημένου κόμματος, τη σαφή εκτίμηση του συσχετισμού των ταξικών δυνάμεων, την πετυχημένη καθοδήγηση των μαζών της εργατικής τάξης και τη διαμόρφωση γύρω της μιας κοινωνικής συμμαχίας με την αγροτιά, την αδιάλλακτη πάλη με τον οπορτουνισμό, την ευέλικτη εφαρμογή της επαναστατικής στρατηγικής στην καθημερινή διεξαγωγή της ταξικής πάλης.

Στο άρθρο «Η μαρξική διαλεκτική στο έργο του Λένιν» του Β. Β. Αντοράτσκι, φιλόσοφου και στελέχους του κόμματος των Μπολσεβίκων, αποτυπώνεται η κεντρική σημασία που είχε στο έργο του Λένιν η κατάκτηση από αυτόν της υλιστικής διαλεκτικής μεθόδου και η χρησιμοποίησή της ως θεμελιακού εργαλείου αντικειμενικής ανάλυσης της σύνθετης κοινωνικοοικονομικής πραγματικότητας στη Ρωσία και παγκόσμια. Αυτή η κατάκτηση επέτρεψε στον Λένιν να δει μέσα στο κουβάρι των αντιθέσεων της επαναστατικής Ρωσίας των αρχών του 1917 τις τάσεις της εξέλιξης που οδηγούσαν πέρα από το πλαίσιο της αστικής επανάστασης, να επεξεργαστεί και να αναπροσαρμόσει ανάλογα τη στρατηγική των μπολσεβίκων και να καθοδηγήσει την αποφασιστική στιγμή την επαναστατική εξέγερση για τη λύση της βασικής αντίφασης κεφαλαίου-εργασίας. Ο Λένιν ανέδειξε τη σημασία της διαλεκτικής λογικής και στην επίλυση των ζητημάτων της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Εξόχως χαρακτηριστική είναι η αντιπαράθεσή του με τους Τρότσκι και Μπουχάριν (1920-1921) σχετικά με το ρόλο των συνδικάτων στη σοβιετική κοινωνία. Εγκαλεί τον Μπουχάριν γιατί «στέκει εδώ στην άποψη της τυπικής ή σχολαστικής λογικής και όχι της διαλεκτικής ή μαρξιστικής λογικής (…) υποκαθιστά το διαλεκτικό συσχετισμό ανάμεσα στην πολιτική και στην οικονομία (που μας τον διδάσκει ο μαρξισμός) με τον εκλεκτικισμό (…) Η διαλεκτική απαιτεί ολόπλευρο υπολογισμό των αμοιβαίων σχέσεων στη συγκεκριμένη εξέλιξή τους και όχι να αποσπάμε ένα κομματάκι από ’δώ, ένα κομματάκι από κει».3

Το κείμενο «Η θεωρία του Λένιν για την επανάσταση» του Χάιντς Άλραϊπ (Heinz Ahlreip) αποτελεί το πρώτο μέρος ενός εκτενέστερου άρθρου που δημοσιεύεται στο 1ο τεύχος του 2020 του γερμανικού περιοδικού Offen-siv. Ο συγγραφέας εστιάζει στη σημασία που έχουν για την επαναστατική στρατηγική η θεωρία του Λένιν για το κράτος, οι διδαχές του για την ωρίμανση κι εκδήλωση της επαναστατικής κατάστασης και οι κατευθύνσεις «στρατιωτικοπολιτικού και στρατιωτικοτεχνικού τύπου» που έδωσε για την οργάνωση και καθοδήγηση της εξέγερσης στην Πετρούπολη τον Οκτώβρη του 1917. Η λενινιστική θεώρηση πάνω στα ζητήματα αυτά θεμελιώνεται στις επεξεργασίες των Μαρξ και Ένγκελς, επεξεργασίες στηριγμένες στην πείρα των κλασικών από τη συμμετοχή τους στις επαναστατικές διεργασίες κι εξεγέρσεις του 19ου αιώνα, και τις εμπλουτίζει. Το άρθρο αναδεικνύει ακόμα το γεγονός ότι τον καιρό της επανάστασης «οι ταξικές αντιθέσεις τραβιούνται στα άκρα κι επιλύονται βίαια μέσα από μια εξέγερση και τον αναπόφευκτο εμφύλιο πόλεμο που την ακολουθεί» εξαιτίας της μανιασμένης αντίστασης της αστικής τάξης και ότι η προσπάθεια εξεύρεσης μιας «μέσης οδού» στην επανάσταση οδηγεί το εργατικό κίνημα στην αγκαλιά της αστικής τάξης.

Χρειάζεται ωστόσο να επισημάνουμε στον αναγνώστη ορισμένες διατυπώσεις του συγγραφέα που, ιδωμένες μονόπλευρα και αποσπασματικά, μπορεί να δημιουργήσουν συγχύσεις και απορίες. Η διατύπωση του άρθρου ότι οι ελπίδες που γέννησε η Οκτωβριανή Επανάσταση «έμειναν ζωντανές μέχρι περίπου το 1925», παρόλο που μπορεί να προσπαθεί να εκφράσει την ολοκλήρωση του πρώτου γύρου των προλεταριακών επαναστάσεων-εξεγέρσεων (με τη μικρής κλίμακας εξέγερση στο Ρεβάλ-Ταλίν της Εσθονίας το Δεκέμβρη του 1924), υποτιμά το γεγονός ότι η Σοβιετική Ένωση, μέσα από την ανάπτυξη της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, εξακολούθησε να αποτελεί παγκόσμια ένα φάρο για τους λαούς, και όχι απλά «ένα φως στο σκοτάδι».

Η αναφορά του συγγραφέα ότι «ο μαρξισμός ζει και πάλλεται πάνω στο τεντωμένο σχοινί ανάμεσα στο κράτος και την επανάσταση» σηματοδοτεί τη σύγκρουση της επαναστατικής μαρξιστικής αντίληψης με τις πολυπλόκαμες αναθεωρητικές αντιλήψεις περί ειρηνικής, κοινοβουλευτικής μετεξέλιξης του καπιταλισμού και του αστικού κράτους (από τον Μπερνστάιν στους «ευρωκομμουνιστές» και στη γραμμή του «ειρηνικού περάσματος» του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ). Το άρθρο αναφέρεται εδώ προφανώς στο αστικό κράτος και δεν αρνείται την αναγκαιότητα του κράτους της εργατικής τάξης, της δικτατορίας του προλεταριάτου.

Σημειώνουμε, τέλος, ότι οι ευθύνες για τη σύμπλευση κι ενσωμάτωση ενός μέρους του εργατικού κινήματος με την αστική στρατηγική βαραίνουν συνολικά τις ηγεσίες των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων, και όχι τον έναν ή τον άλλο ηγέτη, π.χ., τον «τρισκατάρατο Νόσκε», ανεξάρτητα από τον κραυγαλέα αντεπαναστατικό ρόλο που έπαιξε ο τελευταίος στην καταστολή του νεαρού κομμουνιστικού κινήματος στη Γερμανία.

 


ΣημειώσειςΣημειώσεις

1. Βλ. και «Μικρό χρονικό για την 90χρονη εκδοτική δραστηριότητα του ΚΚΕ»,

ΚΟΜΕΠ, τεύχ. 6/2008.

2. Ι. Β. Στάλιν, «Για τον Λένιν», Άπαντα, τόμ. 6, σελ. 70, εκδ. Σύγχρονη Εποχή.

3. Β. Ι. Λένιν, «Ακόμα μία φορά για τα συνδικάτα, για την τρέχουσα στιγμή και τα λάθη των σ.σ. Τρότσκι και Μπουχάριν», Άπαντα, τόμ. 42, σελ. 286-291, εκδ. Σύγχρονη Εποχή.