Ως διεθνής μετανάστευση (σε αντιπαράθεση με την εσωτερική, με την οποία δε θα ασχοληθούμε) ορίζεται η είσοδος σε μια χώρα, για μόνιμη ή προσωρινή διαμονή, υπηκόου άλλης χώρας. Προκαλείται από αιτίες οικονομικές, πολεμικές και πολιτικές.

Η μετακίνηση πληθυσμών είναι τόσο παλιά όσο και οι ανθρώπινες κοινωνίες και έχει παίξει μεγάλο ρόλο στον εποικισμό ορισμένων τμημάτων της γης, στη δημιουργία νέων εθνών και λαοτήτων και στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων1. Ανάλογα με το κοινωνικο-οικονομικό σύστημα έχει διαφορετικές μορφές, αιτίες, διαστάσεις και κατευθύνσεις.

Οι πρώτες μεγάλες διηπειρωτικές μεταναστεύσεις σημειώνονται μετά τις γεωγραφικές ανακαλύψεις, ιδιαίτερα των περιοχών της Αμερικής και της Ωκεανίας και έχουν το χαρακτήρα του αποικισμού. Στην εποχή της πρωταρχικής συσσώρευσης του κεφαλαίου συνδέονταν με την αποίκηση των εδαφών που είχαν ανακαλύψει και καταλάβει οι Ευρωπαίοι στην Αμερική, την Ασία και την Αφρική με την εξόντωση και εκδίωξη του γηγενούς πληθυσμού. Σε όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα με την ανάπτυξη του καπιταλισμού μεγαλώνουν και οι διαστάσεις της μετανάστευσης, παίρνοντας τα χαρακτηριστικά μετανάστευσης εργατικού δυναμικού, προερχόμενου αρχικά από τις βιομηχανικά αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες της Ευρώπης (Μ. Βρετανία, Ολλανδία, Γερμανία, Σκανδιναβικές χώρες).

Στα τέλη όμως του ίδιου αιώνα παρατηρείται αλλαγή στην προέλευση των μεταναστευτικών ροών και αύξηση των μεταναστών από τις λιγότερο βιομηχανικά αναπτυγμένες χώρες της νότιας και ανατολικής Ευρώπης (Ιταλία, Πολωνία, Ουγγαρία, Ρωσία).

Ο Λένιν, στο άρθρο του «Ο καπιταλισμός και η μετανάστευση των εργατών»2, χαρακτήρισε τα δύο αυτά στάδια «παλαιά μετανάστευση» και «νέα μετανάστευση». Η «νέα μετανάστευση» συμπίπτει με την είσοδο του καπιταλισμού στο ιμπεριαλιστικό του στάδιο ή καλύτερα είναι αποτέλεσμα της μετεξέλιξης του καπιταλισμού σε ιμπεριαλισμό. «Η μείωση της μετανάστευσης από τις ιμπεριαλιστικές χώρες και η αύξηση της εγκατάστασης (του ερχομού εργατών και της μετοίκησης) σ’ αυτές τις χώρες από τις πιο καθυστερημένες χώρες, όπου ο μισθός εργασίας είναι κατώτερος» είναι -σύμφωνα με το Λένιν- μια ακόμη ιδιομορφία του ιμπεριαλισμού3.

Στο ιμπεριαλιστικό στάδιο, η καπιταλιστική συσσώρευση οδηγεί στην αύξηση του υπερπληθυσμού ή του εφεδρικού «στρατού» του προλεταριάτου, εντείνεται η ανισόμετρη οικονομική ανάπτυξη του καπιταλισμού, μεγαλώνει η επιθετικότητα του καπιταλισμού και οι ανταγωνισμοί μεταξύ των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων για το μοίρασμα των αγορών που οδηγούν σε τοπικούς ή ακόμη και παγκόσμιους πολέμους. Ολα αυτά αποτελούν τη βάση για τη συνεχή ανατροφοδότηση του μεταναστευτικού φαινομένου.

Την περίοδο 1900 - 1914, με το πέρασμα στο μονοπωλιακό καπιταλισμό και τις ανάγκες κυρίως των αμερικανικών μονοπωλίων για εργατικά χέρια, μετανάστευσαν 20 εκατ. εργάτες από την Ευρώπη, τα 3/4 των οποίων εγκαταστάθηκαν στις ΗΠΑ. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918), με την αύξηση της ανεργίας, ιδιαίτερα στις συνθήκες εκδήλωσης της καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης τις περιόδους 1920-21 και 1929-30, κυρίως οι ΗΠΑ πήραν νομοθετικά μέτρα περιορισμού της μετανάστευσης, στο πλαίσιο γενικότερων μέτρων προστατευτισμού της εγχώριας οικονομίας. Στις ΗΠΑ, το 1921 και 1924, ψηφίστηκαν νόμοι που έβαζαν ποσόστωση (3% και 2% αντίστοιχα) με βάση τον αριθμό των ομοεθνών των μεταναστών που ήταν ήδη εγκατεστημένοι στις ΗΠΑ, ενώ αποκλείστηκε η εισροή μεταναστών από την Ασία4. Από το 1930 ξεκίνησε και η «διαρροή ή κλοπή εγκεφάλων», που σήμερα η ΕΕ (ή τουλάχιστον ορισμένα κράτη-μέλη) επιδιώκει μέσω της μπλε κάρτας, με την προσέλκυση στις ΗΠΑ μεγάλου αριθμού επιστημόνων φυγάδων από τη φασιστική Γερμανία5.

Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αυξάνονται οι περιορισμοί στις διηπειρωτικές μεταναστεύσεις, ιδιαίτερα προς ΗΠΑ και Καναδά. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 ο αριθμός των μεταναστών προς ΗΠΑ δεν υπερέβαινε τις 100.000 - 150.000 το χρόνο. Από τότε άρχισε να εμφανίζεται ο γνωστός στις ημέρες μας από τη Συνθήκη Σένγκεν όρος «ανεπιθύμητος αλλοδαπός».

Τις δεκαετίες 1960 και 1970 μεγάλη έκταση προσέλαβε η μετανάστευση προς τις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες της Ευρώπης (ιδιαίτερα τη Δ. Γερμανία, τη Μ. Βρετανία, την Ολλανδία, το Βέλγιο και την Ελβετία) που εξυπηρετούσε τις ανάγκες τις καπιταλιστικής μεταπολεμικής ανασυγκρότησης από τις πιο φτωχές χώρες της Νότιας Ευρώπης, την Τουρκία και τις πρώην αποικίες της Β. Αφρικής, που έφτασε κατά περιόδους τα 5 - 8 εκατ. ανειδίκευτους κυρίως μετανάστες εργάτες. Αυτή η μετανάστευση διευκολύνθηκε από το καθεστώς της ένταξης ή σύνδεσης με την ΕΟΚ αλλά και με διακρατικές συμφωνίες. Εξυπηρέτησε τόσο την καπιταλιστική ανάπτυξη των χωρών προορισμού, που τις τροφοδότησε με φτηνά εργατικά χέρια, όσο και των χωρών προέλευσης των μεταναστών, είτε άμεσα (π.χ. μέσω των εμβασμάτων) είτε έμμεσα λειτουργώντας ως σταθεροποιητικό στοιχείο σε χώρες με μεγάλη ανεργία, ανισομετρία και φτώχεια. Οι μετανάστες κατευθύνονταν σε χώρες όπως η Δ. Γερμανία, όπου οι απώλειες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου είχαν επιφέρει μεγάλες καταστροφές στις παραγωγικές δυνάμεις ή σε κλάδους έντασης της εργασίας, όπως στα ορυχεία του Βελγίου.

Σε κάθε περίπτωση οι «παράνομοι» μετανάστες χρησιμοποιούνταν ως φθηνότερο εργατικό δυναμικό, γι’ αυτό και το αστικό κράτος ευνοούσε ή ανεχόταν αυτή την «παρανομία».

Ειδικότερα ο όρος «πρόσφυγας», υποδηλώνοντας υποκατηγορία των μεταναστών, χρησιμοποιήθηκε μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, για τα άτομα που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν ή εκδιώχθηκαν από τα εδάφη τους λόγω πολέμων, αλλαγής συνόρων και συγκρούσεων. Η έννοια του πρόσφυγα αποκρυσταλλώθηκε καλύτερα μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, για να περιλάβει όσους διώκονται ή απειλούνται με διώξεις για πολιτικούς, εθνικούς, θρησκευτικούς κλπ. λόγους6.

Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αυξήθηκε ο αριθμός των προσφύγων και εκτοπισμένων, φτάνοντας δεκάδες εκατομμύρια στην Ευρώπη και στην Ασία (χωρισμός Βρετανικών Ινδιών σε δύο ανεξάρτητα κράτη, την Ινδία και το Πακιστάν) και τη Μ. Ανατολή (δημιουργία του κράτους του Ισραήλ και εκδίωξη των Αράβων), με αποτέλεσμα να απασχολήσει τον ΟΗΕ. Το 1951 ψηφίστηκε η Συνθήκη της Γενεύης για τους Πρόσφυγες -που αρχικά αφορούσε μόνο τους πρόσφυγες και εκτοπισμένους της Ευρώπης- και δημιουργήθηκε ειδική υπηρεσία, η Υπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες. Το 1967, με το πρωτόκολλο της Ν. Υόρκης, η Συνθήκη επεκτάθηκε σε όλη την υφήλιο. Στο άρθρο 1 της Συνθήκης της Γενεύης, που έχει επικυρωθεί από 139 κράτη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, δίνεται ο εξής ορισμός του πολιτικού πρόσφυγα: «Πρόσφυγας είναι κάθε πρόσωπο που, λόγω δικαιολογημένου φόβου δίωξης λόγω φυλής, θρησκείας, εθνικότητας, κοινωνικής τάξης ή πολιτικών πεποιθήσεων, βρίσκεται εκτός της χώρας της οποίας είναι υπήκοος και δεν μπορεί ή, λόγω φόβου, δεν επιθυμεί να απολαμβάνει της προστασίας της χώρας αυτής».

Η αναγνώριση της ιδιότητας του πολιτικού πρόσφυγα γίνεται μέσα από την παροχή πολιτικού ασύλου, για το οποίο δεν υπάρχει συγκεκριμένη ρύθμιση στη Συνθήκη της Γενεύης, αλλά καθορίζεται από τα κράτη ή τις διακρατικές ενώσεις, όπως συμβαίνει τα τελευταία χρόνια με τη νομοθεσία της ΕΕ για το άσυλο. Σε πολλά κράτη το δικαίωμα στο άσυλο προβλέπεται από το Σύνταγμά τους σε αντιστοιχία με το χαρακτήρα του κράτους που κατοχυρώνει το Σύνταγμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι στα αστικά Συντάγματα των καπιταλιστικών κρατών, το άσυλο αναγνωρίζεται σε όσους διώκονται για τη δράση τους υπέρ της «ελευθερίας» ή υπέρ των αρχών της αστικής δημοκρατίας. Ετσι, η έμμεση αναγνώριση του δικαιώματος ασύλου που προβλέπεται στο άρθρο 5 §2 του ελληνικού Συντάγματος διατυπώνεται ως εξής: «Απαγορεύεται η έκδοση αλλοδαπού που διώκεται για τη δράση του υπέρ της ελευθερίας». Από την άλλη μεριά το άρθρο 38 του σοβιετικού Συντάγματος του 1977 ανέφερε: «Η ΕΣΣΔ παρέχει δικαίωμα ασύλου στους ξένους που διώκονται για την υπεράσπιση των συμφερόντων των εργαζομένων και την υπόθεση της ειρήνης, για τη συμμετοχή τους στο επαναστατικό και απελευθερωτικό κίνημα, για προοδευτική, κοινωνική, επιστημονική ή άλλη δημιουργική δράση»7.

Η Συνθήκη της Γενεύης εμπλουτίστηκε όλα αυτά τα χρόνια μέσα από τις λεγόμενες «Κατευθυντήριες Οδηγίες» του ΟΗΕ. Ετσι, πρόσφυγας θεωρείται από τον ΟΗΕ -μέχρι στιγμής τουλάχιστον, αφού με τους σημερινούς αρνητικούς διεθνείς συσχετισμούς έχουν υποχωρήσει παλιότερες θετικές ρυθμίσεις στο Διεθνές Δίκαιο- και εκείνος που νιώθει δικαιολογημένο φόβο, όχι μόνο εξαιτίας προσωπικής δίωξης σε βάρος του αλλά και λόγω των συνθηκών «αδιάκριτης χρήσης βίας» που επικρατούν στη χώρα του. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, τα άτομα που προέρχονται από περιοχές αδιάκριτης και γενικευμένης βίας (Αφγανοί, Ιρακινοί, Σομαλοί, Σουδανοί κλπ.) πρέπει να θεωρούνται καταρχήν πρόσφυγες. Πρόσφυγες ή αναγκαστικά εκτοπισμένοι χαρακτηρίζονται και όσοι αναγκάζονται να μεταναστεύσουν λόγω επιδείνωσης των συνθηκών διαβίωσης εξαιτίας φυσικών φαινομένων (ξηρασίες, πλημμύρες κλπ.). Επομένως, η τάση που διαμορφώθηκε στην πορεία είναι να θεωρούνται πρόσφυγες όσοι αναγκάζονται να μεταναστεύσουν για λόγους ανωτέρας βίας, για λόγους ανεξάρτητους από τη θέλησή τους, σε διάκριση με τους μετανάστες που η μετακίνησή τους εμφανίζεται ως οικειοθελής για εύρεση εργασίας. Βεβαίως τα όρια μεταξύ των δύο αυτών ομάδων δεν είναι πάντα απολύτως σαφή. Τα νέα προβλήματα που προκάλεσε και όξυνε η ιμπεριαλιστική κυριαρχία δημιούργησαν την ανάγκη για άλλες, ενδιάμεσες και κατώτερες μορφές διεθνούς προστασίας, όπως είναι η λεγόμενη επικουρική προστασία ή ανθρωπιστικό άσυλο, που έχει προσωρινό χαρακτήρα, δεν προβλέπεται στη Συνθήκη της Γενεύης, ρυθμίζεται από τις Κατευθυντήριες Οδηγίες της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, καθώς και από τη νομοθεσία της ΕΕ και των κρατών-μελών της.

Η Συνθήκη της Γενεύης και οι προβλέψεις για την παροχή ασύλου χρησιμοποιήθηκαν στο παρελθόν κατά κόρον από τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις σε βάρος των σοσιαλιστικών χωρών, για να ενθαρρύνουν διάφορα αντισοσιαλιστικά ή ασταθή στοιχεία να εγκαταλείψουν τις σοσιαλιστικές πατρίδες τους. Μετά τις ανατροπές του σοσιαλισμού, αυτές οι ίδιες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις παραβιάζουν συστηματικά τη Συνθήκη της Γενεύης, νομοθετούν σε επίπεδο (ΕΕ Οδηγίες, Κανονισμούς, Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ασύλου), με στόχο την κατάργηση των όποιων ευεργετικών προβλέψεων υπήρχαν στη Συνθήκη της Γενεύης, ενώ τελευταία εμφανίζονται εκπρόσωποι κυβερνήσεων ή ηγέτες αστικών κομμάτων να υποστηρίζουν ακόμη και την αποδέσμευση των κρατών τους από τη Συνθήκη.

Την εποχή των Μαρξ και Ενγκελς, η μετανάστευση δεν είχε τη μορφή και τις διαστάσεις που έχει σήμερα, εποχή του ιμπεριαλισμού. Κυριαρχούσε η μορφή της «παλαιάς μετανάστευσης», γι’ αυτό και δεν απασχόλησε ιδιαίτερα τους Μαρξ - Ενγκελς. Στις 4 Μάη του 1866 δημοσιεύθηκε στις γερμανικές εφημερίδες επιστολή του Μαρξ, που ενεργούσε για λογαριασμό του κεντρικού συμβουλίου της Διεθνούς Ενωσης Εργατών, με τίτλο «Μια προειδοποίηση» και απευθυνόταν στους Γερμανούς εργάτες για να τους αποτρέψει να δεχθούν να χρησιμοποιηθούν ως απεργοσπαστικός μηχανισμός των μεγαλοκαπιταλιστών της Σκωτίας εναντίον των ραφτεργατών του Εδιμβούργου που βρίσκονταν σε αγώνες για αύξηση μισθών και ανθρώπινες συνθήκες δουλειάς.

Η Διεθνής των εργατών είχε απευθυνθεί προηγουμένως με επιτυχία στην εργατική τάξη του Βελγίου, της Γαλλίας και της Ελβετίας, από τις οποίες οι Εγγλέζοι βιομήχανοι είχαν προσπαθήσει να στρατολογήσουν απεργοσπαστικό μηχανισμό εναντίον των ραφτεργατών του Λονδίνου. Η επιστολή κλείνει ως εξής: «Είναι ζήτημα τιμής για τους Γερμανούς εργάτες ν’ αποδείξουν στους εργάτες των υπόλοιπων χωρών ότι κι αυτοί, όπως οι αδελφοί τους στη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ελβετία, γνωρίζουν πώς να υπερασπιστούν τα κοινά συμφέροντα της τάξης τους και δεν θα γίνουν υποτακτικά όργανα του κεφαλαίου στον αγώνα του ενάντια στην εργατική τάξη».

Ο Μαρξ δεν κάνει τίποτε άλλο από το να υποστηρίζει την αυτονόητη για τους κομμουνιστές θέση να εμποδίζουν τη χρησιμοποίηση ενός μέρους της εργατικής τάξης, ανεξάρτητα αν προέρχεται από το ίδιο ή άλλο κράτος, ως απεργοσπαστικού μηχανισμού ενάντια σε έναν εργατικό κλάδο που βρίσκεται σε αγώνα.

Στα έργα του Λένιν, η ανάδειξη των χαρακτηριστικών και νομοτελειών του ιμπεριαλιστικού σταδίου οδήγησε και στην ανάδειξη των νέων χαρακτηριστικών της μετανάστευσης που και σήμερα καθορίζουν τη στάση της εργατικής τάξης και του κόμματός της στο θέμα αυτό.

Στο Διεθνές Σοσιαλιστικό Συνέδριο της Στουτγκάρδης (το 7ο Συνέδριο της Β΄ Διεθνούς) ο Λένιν και οι Ρώσοι σοσιαλδημοκράτες (μετέπειτα μπολσεβίκοι) έδωσαν μάχη με τους οπορτουνιστές, δηλαδή τους εκφραστές της εργατικής αριστοκρατίας των αναπτυγμένων καπιταλιστικών κρατών -ιδιαίτερα των ΗΠΑ και της Αυστραλίας- που ζητούσαν να πάρει θέση το συνέδριο υπέρ της απαγόρευσης της μετανάστευσης προλεταρίων από την Κίνα και την Ιαπωνία προς τις χώρες τους γιατί, τάχα, ήταν ανίκανοι για οργάνωση. Γράφει σε σχετικό άρθρο του ο Λένιν:

«Σε συνέχεια, πάνω στο ζήτημα του εκπατρισμού και της μετανάστευσης, στην επιτροπή του συνεδρίου της Στουτγάρδης εκδηλώθηκε πολύ καθαρά η διαφωνία ανάμεσα στους οπορτουνιστές και στους επαναστάτες. Τους πρώτους τους τραβούσε η σκέψη ότι πρέπει να περιοριστεί το δικαίωμα της μετανάστευσης για τους καθυστερημένους, μη ανεπτυγμένους εργάτες, ιδιαίτερα για τους ιάπωνες και τους κινέζους. Το στενό, κλειστό συντεχνιακό πνεύμα, το πνεύμα της τρεϊντγιουνιονίστικης αποκλειστικότητας υπερίσχυσε σ’ αυτούς τους ανθρώπους απέναντι στη συνείδηση των σοσιαλιστικών καθηκόντων τους, δηλαδή απέναντι στο καθήκον να δουλέψουν για να διαφωτίσουν και να οργανώσουν τα στρώματα του προλεταριάτου που δεν έχουν τραβηχτεί ακόμη στο εργατικό κίνημα. Το συνέδριο απόκρουσε όλες τις απόπειρες που έγιναν μ’ αυτό το πνεύμα. Ακόμη και στην επιτροπή οι ψήφοι υπέρ του περιορισμού της ελευθερίας της μετανάστευσης έμειναν μετρημένοι στα δάχτυλα και η απόφαση του διεθνούς συνεδρίου είναι διαποτισμένη με πνεύμα που παραδέχεται ότι χρειάζεται εδώ η αλληλέγγυα ταξική πάλη των εργατών όλων των χωρών»8.

Με το ίδιο θέμα, ασχολείται σε επιστολή του προς το Γραμματέα του «Συνδέσμου σοσιαλιστικής προπαγάνδας», οργάνωση που συγκέντρωνε τα επαναστατικά στοιχεία του οπορτουνιστικού Σοσιαλιστικού Κόμματος της Αμερικής, αναφέροντας:

«Υποστηρίζουμε ότι, αν οι αμερικανοί σοσιαλιστές, και ιδιαίτερα οι άγγλοι σοσιαλιστές, που ανήκουν σ’ ένα έθνος, το οποίο κυβερνά και καταπιέζει άλλα έθνη, δεν είναι ενάντια σε οποιουσδήποτε περιορισμούς της μετανάστευσης και ενάντια στην κατοχή αποικιών (νησιά Χαβάι), αν δεν υποστηρίζουν την πλήρη ανεξαρτησία των αποικιών, αυτοί οι σοσιαλιστές είναι στην πραγματικότητα “ντζίγκο”».

Στο άρθρο «Ο καπιταλισμός και η μετανάστευση των εργατών», επίσης γράφει: «Ο καπιταλισμός δημιούργησε μια ιδιαίτερη κατηγορία μετανάστευσης των λαών. Οι γρήγορα αναπτυσσόμενες χώρες στο βιομηχανικό τομέα, χρησιμοποιώντας περισσότερες μηχανές, εκτοπίζοντας τις καθυστερημένες χώρες από την παγκόσμια αγορά, ανεβάζουν το μισθό εργασίας πάνω από το μέσο επίπεδο και προσελκύουν μισθωτούς εργάτες από τις καθυστερημένες χώρες. Εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες φεύγουν έτσι και πηγαίνουν εκατοντάδες και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Ο αναπτυγμένος καπιταλισμός τους παρασύρει βίαια στη δίνη του, τους αποσπά από τις απόμερες γωνιές, τους υποχρεώνει να συμμετέχουν σ’ ένα κοσμοϊστορικό κίνημα, τους φέρνει αντιμέτωπους με την ισχυρή, διεθνή τάξη των βιομηχάνων. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μόνο η εξαιρετική φτώχια αναγκάζει τους ανθρώπους να εγκαταλείπουν την πατρίδα, ότι οι καπιταλιστές εκμεταλλεύονται με τη μεγαλύτερη ασυνειδησία τους εργάτες-μετανάστες». Αφού παραθέτει τους αριθμούς που αποδεικνύουν τις αλλαγές στην προέλευση των μεταναστών, αναφέρει: «Ετσι, οι πιο καθυστερημένες χώρες του παλιού κόσμου, που διατήρησαν τα περισσότερα υπολείμματα της δουλοπαροικίας σ’ όλες τις εκδηλώσεις της ζωής, υποβάλλονται σ’ έναν, ας πούμε, αναγκαστικό εκπολιτισμό. Ο αμερικανικός καπιταλισμός αποσπά εκατομμύρια εργάτες της καθυστερημένης Ανατολικής Ευρώπης [...] από τη μισομεσαιωνική τους κατάσταση και τους μπάζει στις γραμμές της πρωτοπόρας, της διεθνούς στρατιάς του προλεταριάτου. [...] Οσο πιο καθυστερημένη είναι μια χώρα, τόσο περισσότερους ανεκπαίδευτους, “ανειδίκευτους”, εργάτες γης δίνει. Τα προηγμένα κράτη κρατούν, ας πούμε, τις καλύτερες δουλειές, αφήνοντας στις μισοβάρβαρες χώρες τις χειρότερες δουλειές»9.

Το άρθρο κλείνει με την εξής επίκαιρη επισήμανση: «Η αστική τάξη διεγείρει τους εργάτες του ενός έθνους ενάντια στους εργάτες του άλλου έθνους, προσπαθώντας να τους διαιρέσει. Οι συνειδητοί εργάτες, κατανοώντας ότι είναι αναπόφευκτο και προοδευτικό το σπάσιμο όλων των εθνικών φραγμών που βάζει ο καπιταλισμός, προσπαθούν να βοηθήσουν τη διαφώτιση και οργάνωση των συντρόφων τους που προέρχονται από τις καθυστερημένες χώρες».

Στο Σημείωμά του «Ο ιμπεριαλισμός και ο σοσιαλισμός στην Ιταλία»10, που γράφτηκε για να αντιμετωπίσει τους υποστηρικτές του ιταλικού σοσιαλιμπεριαλισμού, μεταξύ των οποίων και ο ιταλός σοσιαλιστής Τ. Μπαρμπόνι που είχε γράψει το έργο «Διεθνισμός ή ταξικός εθνικισμός», θυμίζει την κατάσταση των Ιταλών μεταναστών εργατών σε άλλες ιμπεριαλιστικές χώρες, αναφέροντας:

«Στην περίοδο 1870-1880 από την Ιταλία μετανάστευαν περίπου 100.000 το χρόνο, ενώ σήμερα οι μετανάστες φτάνουν το μισό ως ένα εκατομμύριο κι όλοι τους είναι πάμφτωχοι, που τους διώχνει από τη χώρα τους άμεσα η πείνα με την κυριολεκτική σημασία της λέξης, όλοι τους είναι προμηθευτές εργατικής δύναμης στους χειρότερα αμειβόμενους κλάδους της βιομηχανίας, όλη αυτή η μάζα μένει στις πιο πυκνοκατοικημένες, στις πιο φτωχές και στις πιο βρώμικες συνοικίες των πόλεων της Αμερικής και της Ευρώπης. Ο αριθμός των Ιταλών που ζουν στο εξωτερικό από ένα εκατομμύριο που ήταν το 1881 ανέβηκε στα 5½ εκατομμύρια το 1910 [...] Η “λαμπρή” Γαλλία, που πριν από 125 χρόνια αγωνιζόταν για τη λευτεριά και γι’ αυτό το λόγο ονομάζει “απελευθερωτικό” το σημερινό πόλεμό της για το δουλοκτητικό “δικαίωμα να διαθέτει αποικίες”, τόσο αυτή όσο και η Αγγλία, η Γαλλία αυτή κρατάει σε αληθινά γκέτο εκατοντάδες χιλιάδες ιταλούς εργάτες, από τους οποίους τα μικροαστικά καθάρματα του ‘μεγάλου’ έθνους προσπαθούν να χωριστούν όσο το δυνατό περισσότερο και με κάθε τρόπο πασκίζουν να τους ταπεινώσουν και να τους προσβάλουν. Τους ιταλούς τους αποκαλούν με το περιφρονητικό παρατσούκλι: “μακαρονάδες”...».

Σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα των ξένων εργατών, αφορμή για τη διατύπωση των λενινιστικών θέσεων ήταν η Ελβετία, μια ιμπεριαλιστική χώρα που «ξετσίπωτα εκμεταλλεύεται τους ξένους εργάτες, αφήνοντάς τους χωρίς δικαιώματα»11 και όπου οι ξένοι εργάτες βιομηχανίας αποτελούσαν το 24,4% (13,7% ιταλοί) των εργατών12. Ο Λένιν υποστηρίζει την «εξίσωση των δικαιωμάτων ξένων και ντόπιων εργατών»13.

Εναν αιώνα μετά τη συγγραφή του έργου του Β. Ι. Λένιν «Ο ιμπεριαλισμός ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού», οι ακόμη πιο σύνθετες σχέσεις εξάρτησης και αλληλεξάρτησης που έχουν διαμορφωθεί στην ιμπεριαλιστική πυραμίδα στη βάση της ανισόμετρης οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής ανάπτυξης του καπιταλισμού, αναπαράγουν τις τάσεις μετακίνησης πληθυσμών από τις σχετικά καθυστερημένες καπιταλιστικές χώρες προς τις πιο προηγμένες. Ταυτόχρονα, η απελευθέρωση αγορών, κίνησης κεφαλαίων και εργαζομένων έχει εντείνει την κίνηση εργαζομένων ανάμεσα και στις καπιταλιστικές χώρες της ΕΕ.

Το φαινόμενο της μετανάστευσης πήρε νέες διαστάσεις μετά το 1990, όταν η νίκη της αντεπανάστασης στην ΕΣΣΔ και τις χώρες της Αν. Ευρώπης, αλλά και οι εθνικιστικές συγκρούσεις και οι εμφύλιες συρράξεις που ακολούθησαν, οδήγησαν σε ένα νέο μεταναστευτικό ρεύμα προς τις χώρες της ΕΕ. Εκατομμύρια εργαζόμενοι, που για δεκαετίες δεν είχαν γνωρίσει ανεργία, φτώχεια, κυνήγι του μεροκάματου, ανυπαρξία δημόσιων παροχών σε παιδεία, υγεία, πρόνοια και πολιτισμό, βρέθηκαν περιπλανώμενοι στον «παράδεισο» της Δύσης, που αποδείχθηκε κόλαση για τους περισσότερους.

Ομως η διεύρυνση της διεθνούς καπιταλιστικής αγοράς αλλά και οι βαθύτερες κρίσεις υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου οδήγησαν σε όξυνση των ανταγωνισμών, ιδιαίτερα για το μοίρασμα νέων πλουτοπαραγωγικών πηγών -ειδικά ενεργειακών πηγών- που σε συνδυασμό με την προσωρινή ήττα του κομμουνιστικού κινήματος οδήγησαν σε νέο οδυνηρό ξαναμοίρασμα της γης και σε αλματώδη αύξηση των μεταναστών προσφύγων από την Ασία, τη Μ. Ανατολή και την Αφρική: Την επέμβαση του ΝΑΤΟ και της ΕΕ στα Βαλκάνια και διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, ακολούθησαν το Αφγανιστάν, το Ιράκ και πρόσφατα το Πακιστάν. Στην Αφρική, οι ανταγωνισμοί για το πλούσιο υπέδαφος των χωρών της την έχουν μετατρέψει σε πεδίο δόξας λαμπρό για υποκινούμενους εμφύλιους πολέμους, για τοποθέτηση κυβερνήσεων υποχείριων του ενός ή του άλλου ιμπεριαλιστικού πόλου, ενώ νέοι ανταγωνιστές (Κίνα, Ρωσία) εμφανίζονται. Στο Σουδάν και τη Σομαλία οι αιματηροί εμφύλιοι μαίνονται εδώ και πάνω από 10 χρόνια.

Ο αριθμός των μεταναστών σήμερα παγκοσμίως, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΟΗΕ, ξεπερνάει τα 200 εκατ. Οι πρόσφυγες (όσοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους) έφτασαν το 2009 τα 16 εκατ., αριθμός που κάθε χρόνο αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο (40% αύξηση συγκριτικά με το 2008, 60% με το 2007 κ.ο.κ.). Πρώτες στον κατάλογο των χωρών προέλευσης προσφύγων (καθώς και εσωτερικά εκτοπισμένων) είναι η Κολομβία, το Ιράκ, το Σουδάν, η Σομαλία, το Αφγανιστάν και το Πακιστάν. Το 80% των προσφύγων φιλοξενείται σε γειτονικές, επίσης πιο καθυστερημένες καπιταλιστικές κοινωνίες και ζει σε καταυλισμούς κάτω από ιδιαίτερα άσχημα συνθήκες. Το ποσοστό αυτό καταρρίπτει τα επιχειρήματα των ιμπεριαλιστών ότι δήθεν η «Δύση» σηκώνει το βάρος της προσφυγιάς, γι’ αυτό δεν αντέχει άλλους πρόσφυγες. Στην Ελλάδα οι αναγνωρισμένοι πολιτικοί πρόσφυγες δεν ξεπερνούν τις 2.500.

Στην Ελλάδα, μια χώρα που συνορεύει με τις εστίες των σημερινών ιμπεριαλιστικών επιχειρήσεων και που αποτελεί συγχρόνως πύλη εισόδου και διέλευσης προς την Ευρώπη, είναι εξαιρετικά εύγλωττη η σύγκριση του αριθμού των συλλήψεων Αφγανών και Ιρακινών πριν και μετά τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις στις χώρες τους. Ετσι, το 2008 συνελήφθησαν 25.577 Αφγανοί έναντι 2.358 που συνελήφθησαν το 2001. Το 2008 οι συλλήψεις των Ιρακινών έφτασαν τις 15.940 από 1.402 που έγιναν το 2003. Η αύξηση των συλλήψεων των Σομαλών σε σύγκριση με το 2003 (6.713 έναντι 934) υποδηλώνει αφενός την επιδείνωση του εμφύλιου στη Σομαλία, αφετέρου την αλλαγή των δρόμων της μετανάστευσης, λόγω των δρακόντιων μέτρων της Ισπανίας για την παρεμπόδιση των μεταναστών από την Αφρική. Αυτό επιβεβαιώνει ότι τα μέτρα καταστολής στα σύνορα εναντίον των προσφύγων δεν ανακόπτουν τη φυγή αλλά επιδρούν στους δρόμους και όρους της.

Η Ελλάδα, από χώρα εξαγωγής μεταναστών, ήδη από τη δεκαετία του 1980 αρχίζει να δέχεται μετανάστες και πρόσφυγες κυρίως από τις χώρες της Μέσης Ανατολής, τις Φιλιππίνες κλπ. Ομως μετά το 1990, δηλαδή μετά τις ανατροπές, λόγω της θέσης της ως πιο ισχυρής καταπιταλιστικής οικονομίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Ανατολή, γίνεται χώρα μαζικής εισδοχής μεταναστών, αρχικά από τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες, κυρίως την Αλβανία. Τα τελευταία χρόνια, ως αποτέλεσμα των πολέμων και της αποσταθεροποίησης περιοχών και κρατών που προκάλεσε ο ιμπεριαλισμός στη Μ. Ανατολή και την Ασία, δέχεται κύματα μεταναστών από αυτές τις περιοχές και την Αφρική, που στη συντριπτική τους πλειοψηφία είχαν τελικό προορισμό άλλα κράτη της ΕΕ, αλλά εγκλωβίστηκαν στην Ελλάδα λόγω της νομοθεσίας της ΕΕ (Κανονισμοί Δουβλίνου και Γιούροντακ, Σύμβαση Σένγκεν).

Δεν υπάρχουν ακριβή αριθμητικά στοιχεία για τον αριθμό των μεταναστών στην Ελλάδα ούτε για τους λεγόμενους «νόμιμους» μετανάστες, δηλαδή αυτούς που έχουν χαρτιά, γιατί οι διαδικασίες νομιμοποίησης που έχουν διαδοχικά θεσπίσει τα κόμματα της αστικής διακυβέρνησης έχουν οδηγήσει στην «παρανομία» πολλούς μετανάστες που αρχικά είχαν άδεια παραμονής, την οποία όμως δεν μπόρεσαν να ανανεώσουν. Σύμφωνα με την απογραφή του 2001, ο αριθμός των μεταναστών στην Ελλάδα ήταν 750.091, αριθμός που δε συμπεριλαμβάνει τους 47.000 πολίτες κρατών-μελών της τότε ΕΕ των 15.

Σύμφωνα με την έκθεση της Κεντρικής Επιτροπής Απλούστευσης Διαδικασιών (ΚΕΑΔ) του Υπουργείου Εσωτερικών14, το 2008 είχαν εκδοθεί 480.000 άδειες διαμονής, 250.000 αιτήσεις βρίσκονταν «σε καθεστώς εξέτασης» και υπάρχουν 200.000 επιπλέον ομογενείς από την πρώην ΕΣΣΔ και την Αλβανία. Οι παράνομοι μετανάστες υπολογίζονταν στις 260.000. Η συντριπτική πλειοψηφία των εν ισχύει αδειών παραμονής το 2007 (481.501 ή ποσοστό 62,97%) αφορούσε Αλβανούς υπηκόους. Ακολουθούν οι Βούλγαροι (5,64%), οι Ουκρανοί (3,94%), οι Ρουμάνοι (3,29%) και οι Γεωργιανοί (2,69%)15. Το 54% των μεταναστών είναι άνδρες (έναντι 45% στην ΕΕ).

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Μεταναστευτικής Πολιτικής (Ι.ΜΕ.ΠΟ.)16, οι εν ισχύει άδειες διαμονής το 2008 ήταν 600.000. Επιπλέον υπήρχαν 200.000 άδειες σε εκκρεμότητα, ενώ ο αριθμός των μη νόμιμων μεταναστών κυμαινόταν μεταξύ 172.250 και 209.402.

Σύμφωνα με άλλες έρευνες17, ο συνολικός αριθμός των μεταναστών το 2007 υπολογιζόταν σε 1.247.000 άτομα. Είναι φανερό ότι σήμερα ο αριθμός των μεταναστών χωρίς χαρτιά είναι ακόμη μεγαλύτερος με βάση το μεταναστευτικό ρεύμα που εκδηλώθηκε το τελευταίο διάστημα, χωρίς όμως να υπάρχουν επιστημονικές και αξιόπιστες μελέτες, γεγονός που διευκολύνει τη ρατσιστική «στατιστική» του ΛΑ.Ο.Σ. και των συναφών οργανώσεων, που τερατολογούν, ανεβάζοντας κατά το δοκούν κατά εκατομμύρια τον αριθμό των μεταναστών.

Σύμφωνα με την κοινοτική στατιστική υπηρεσία Eurostat, την 1η Γενάρη 2008 ο πληθυσμός της Ελλάδας ήταν 11.215.000 κάτοικοι, σημειώνοντας αύξηση κατά 43.300 σε σχέση με την 1η Γενάρη 2007, αύξηση που οφείλεται κυρίως στη μετανάστευση (41.000) και ελάχιστα στις γεννήσεις παιδιών Ελλήνων υπηκόων (μόνο κατά 2.300).

Τα παιδιά των μεταναστών που γεννήθηκαν ή ήρθαν σε μικρή ηλικία στην Ελλάδα ανέρχονται σε 200.000. Το σχολικό έτος 2004-2005 το ποσοστό των μεταναστόπουλων στο συνολικό μαθητικό πληθυσμό ήταν 7,8%18. Σύμφωνα με πιο πρόσφατες έρευνες, σήμερα 140.000 παιδιά μεταναστών συμμετέχουν στην εκπαίδευση, δηλαδή ποσοστό 9,5%. Στη «Δημογραφική καταγραφή για τους Παιδικούς Σταθμούς» του Δημοτικού Βρεφοκομείου της Αθήνας για το έτος 2008-09, αναφέρεται ένα ποσοστό 29% παιδιών μεταναστών να φιλοξενούνται στους παιδικούς σταθμούς, το 19% των οποίων είναι αλβανικής υπηκοότητας. Στο 1ο Δημοτικό Διαμέρισμα τα παιδιά μεταναστών υπερτερούσαν αριθμητικά των παιδιών των Ελλήνων. Μέχρι στιγμής η εγγραφή τους στα σχολεία δεν προϋποθέτει το νόμιμο τίτλο παραμονής των γονιών τους, κατάσταση που δε γνωρίζουμε αν και πόσο θα διατηρηθεί, με βάση τη γενικότερη σκλήρυνση των κυβερνήσεων της ΕΕ (χαρακτηριστικό παράδειγμα η Ιταλία) απέναντι στους μετανάστες. Τα στοιχεία των ερευνών που έχουν κατά καιρούς δημοσιευθεί δείχνουν ότι η σχολική διαρροή των μαθητών αυτών είναι μεγάλη, δηλαδή τα παιδιά των μεταναστών είναι τα πρώτα (αλλά όχι τα μόνα) θύματα της ταξικής διαφοροποίησης. Ετσι, το σχολικό έτος 2004-05 στην υποχρεωτική εκπαίδευση το ποσοστό των μαθητών-μεταναστών ήταν 10,3 %, στην ΤΕΕ 8,4% και στο Λύκειο μόνο 4%. Είναι φανερό ότι τα παιδιά αυτά θα αποτελέσουν ένα μεγάλο μέρος της αυριανής βάρδιας της εργατικής τάξης.

Σε όλες τις έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί, οι αμοιβές των μεταναστών υπολογίζονται κατώτερες των Ελλήνων εργαζομένων σε ποσοστό που φτάνει μέχρι 40%. Επίσης, το 2005 οι υποαπασχολούμενοι (1 - 249 μεροκάματα το χρόνο) ήταν κατά 61,07% μετανάστες, έναντι 45,17% των Ελλήνων19.

Χαρακτηριστική για το βαθμό συμβολής των μεταναστών στην καπιταλιστική ανάπτυξη της Ελλάδας είναι η εκτίμηση της έρευνας του ΙΜΕΠΟ με θέμα «Οι οικονομικές επιπτώσεις της απασχόλησης των μεταναστών στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (ΑΕΠ)», με δεδομένα του 200620, η οποία υπολογίζεται σε 1,3% έως 1,55%21 της αύξησης του ΑΕΠ.

Σε ό,τι αφορά τη συμβολή των μεταναστών στο ασφαλιστικό σύστημα, το 2005 υπήρχαν 237.174 μετανάστες (στους οποίους δεν περιλαμβάνονται οι εργαζόμενοι στον οικοδομοτεχνικό τομέα) ασφαλισμένοι στο ΙΚΑ σε σύνολο 2.219.304 ασφαλισμένων, δηλαδή ποσοστό 10,6%22. Το 80% των μεταναστών είναι σε εργάσιμη ηλικία, έναντι 69% των Ελλήνων.

Σύμφωνα με μελέτες που έχουν γίνει σχετικά πρόσφατα από το ΙΜΕΠΟ, το ΙΝΕ της ΓΣΕΕ και διάφορους ερευνητές, οι μετανάστες σήμερα αποτελούν το 10,2% του εργατικού δυναμικού. Το 90% είναι μισθωτοί και αποτελούν το 13% των μισθωτών συνολικά στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα, αυξάνεται σταθερά ο αριθμός των μεταναστών που έχουν δική τους επιχείρηση. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Ελλάδας23, 20.000 Αλβανοί μετανάστες (ποσοστό 5 -7 % του συνόλου των Αλβανών μεταναστών) έχουν δική τους επιχείρηση (39,3% στο λιανικό εμπόριο, 31,4% στο χονδρεμπόριο και 19,8% στις κατασκευές). Επίσης, υπολογίζεται ότι περίπου το 10% του συνόλου των μεταναστών έχει αγοράσει δικό του σπίτι, ενώ το 85% των κατοικιών (ενοικιαζόμενων ή ιδιόκτητων) που ζουν μετανάστες έχουν κατασκευαστεί πριν το 1980.

Σε σχέση με τις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης των μεταναστών σημειώνουμε ακόμα τις φοβερές διακρίσεις που αντιμετωπίζουν ως προς τη φροντίδα της υγείας και την πρόνοια με βάση τις εγκυκλίους του Αλ. Παπαδόπουλου το 2000 και Ν. Κακλαμάνη το 2005 που κατοχύρωσε ο Ν. 3386/2005, τις ασθένειες που πλήττουν τους μετανάστες24 και την αυξημένη συχνότητα εργατικών ατυχημάτων. Τα φαινόμενα της άθλιας εκμετάλλευσης των εργατών γης στη Μανωλάδα, στις βιοτεχνίες των Πατησίων και του Ν. Κόσμου, της δολοφονικής επίθεσης στην Κούνεβα κλπ. είναι η κορυφή του παγόβουνου εκατοντάδων χιλιάδων ξένων εργατών και εργατριών που έχουν ποτίσει με τον κακοπληρωμένο ιδρώτα τους τα κέρδη του κεφαλαίου.

Αυτό δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν διαστρωματώσεις και διαφοροποιήσεις ανάμεσα στους ίδιους τους μετανάστες, περιπτώσεις -έστω μειοψηφικές- που ζουν καλύτερα και από ορισμένες ελληνικές εργατικές οικογένειες, περιπτώσεις μεταναστών που εκμεταλλεύονται άλλους μετανάστες, που πρέπει ιδιαίτερα να προσεχθούν από το Κόμμα και το ταξικά προσανατολισμένο συνδικαλιστικό κίνημα, γιατί μπορεί να πυροδοτήσουν αρνητικές εξελίξεις στην ενότητα της εργατικής τάξης. Στη συνέντευξη τύπου της ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, Αλέκας Παπαρήγα στις 24 Ιούνη 2009, με θέμα τη μετανάστευση25, αναφέρθηκε συγκεκριμένα: «Να βοηθηθούν (σ.σ. οι μετανάστες) ώστε να αντιμετωπίζουν την πιο στυγνή εκμετάλλευση από τους ομοεθνείς τους που έχουν αναδειχθεί σε εργοδότες-εργολάβους και επίσης από κυκλώματα που συνεργάζονται με αντίστοιχα εγχώρια». Είναι χαρακτηριστικό ότι στην υστερία ορισμένων κατοίκων του Αγ. Παντελεήμονα συμμετείχαν και κάποιοι μετανάστες με μακροχρόνια παραμονή στην Ελλάδα.

Οι δύο τελευταίοι βασικοί μεταναστευτικοί νόμοι (3386/2005 και 3536/2007), θέτουν ως βασική προϋπόθεση νομιμοποίησης αλλά και ανανέωσης της άδειας παραμονής, τη νόμιμη είσοδο στην Ελλάδα μέχρι το 2004 και την προσκόμιση σύμβασης εργασίας (για αρκετές κατηγορίες εργαζομένων). Ετσι αφήνουν στην παρανομία ένα μεγάλο αριθμό μεταναστών, οι οποίοι αν και ζουν και εργάζονται χρόνια στην Ελλάδα, δεν μπορούν να νομιμοποιηθούν. Οι χρονοβόρες, εξουθενωτικές και δαπανηρές διαδικασίες για την ανανέωση των αδειών παραμονής, την απόκτηση του καθεστώτος του επί μακρόν διαμένοντος (5ετής άδεια παραμονής) και την οικογενειακή επανένωση ωθούν αρκετούς μετανάστες να καταφεύγουν σε διάφορα δικηγορικά, δημοσιοϋπαλληλικά και λοιπά κυκλώματα.

Το κλείσιμο των διαδικασιών νομιμοποίησης οδηγεί αρκετούς από τους νέους μετανάστες-πρόσφυγες, ιδιαίτερα όσους προέρχονται από χώρες της Ασίας και Μ. Ανατολής (Ιρακινοί, Αφγανοί, Πακιστανοί κλπ.) να καταφεύγουν στις διαδικασίες του ασύλου -ακόμη κι αν δεν το θέλουν- μόνο και μόνο για να κερδίσουν κάποια χρόνια νόμιμης παραμονής. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ οι αιτήσεις ασύλου στην ΕΕ μειώνονται τα τελευταία χρόνια -όχι γιατί μειώνονται οι πρόσφυγες, αλλά γιατί προτιμούν να μένουν «παράνομοι» παρά να εμπλέξουν στις διαδικασίες του Κοινού (πλέον) Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου- στην Ελλάδα αυξάνονται.

«Η ΕΕ και οι ελληνικές κυβερνήσεις της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ ακολούθησαν και ακολουθούν διπρόσωπη τακτική ανάλογα με τη συγκυρία απέναντι στο μεταναστευτικό ρεύμα. Από τη μια προσέλκυσαν με διάφορους τρόπους μετανάστες για να καλυφθούν ελλείψεις εγχώριων εργατικών χεριών αλλά κυρίως γιατί μέσω των αλλοδαπών έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να ρίξουν ακόμη πιο χαμηλά την τιμή της εργατικής δύναμης. Από την άλλη, ανάλογα με την πρόοδο της ανεργίας ή για συγκεκριμένους πολιτικούς λόγους σε διάφορες χώρες βάζουν εμπόδια στην υποδοχή μεταναστών, τους αφήνουν στο έλεος των δουλεμπόρων και των κυκλωμάτων του εγκλήματος και της διαφθοράς»26.

Ο αριθμός των 146.337 συλλήψεων το 2008 για τον οποίο υπερηφανεύεται η ελληνική κυβέρνηση, δεν είναι ο υψηλότερος τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα. Το 1995 είχαν γίνει 146.405 συλλήψεις και το 1996 161.312. Ηταν η εποχή των περίφημων επιχειρήσεων-σκούπα του ΠΑΣΟΚ.

Οι συλλήψεις, οι φυλακίσεις στα κέντρα κράτησης μεταναστών κάτω από απαράδεκτες κι απάνθρωπες συνθήκες, οι ξυλοδαρμοί από όργανα των κατασταλτικών μηχανισμών, τα βασανιστήρια, οι εξευτελισμοί, το χαρτί της απέλασης -ανεξάρτητα αν είναι υλοποιήσιμη («ανέφικτη» απέλαση)- είναι γενικευμένη στάση ενάντια στους μετανάστες και πρόσφυγες χωρίς χαρτιά, συμπεριλαμβανομένων και των ασυνόδευτων ανηλίκων. Οι κρατικές υπηρεσίες συχνά καταγράφουν τους τελευταίους με μεγαλύτερη ηλικία για να αποφεύγουν τη λήψη κάποιων στοιχειωδών μέτρων προστασίας, ενώ κατά κανόνα αναθέτουν τη φροντίδα τους σε διάφορες ΜΚΟ.

Η κατάσταση αυτή, σε συνδυασμό με την ενορχηστρωμένη προπαγάνδα της κυβέρνησης της ΝΔ, του ΠΑΣΟΚ, του ΛΑ.Ο.Σ. και της συντριπτικής πλειοψηφίας των ΜΜΕ έχει ως αποτέλεσμα την εκδήλωση ρατσιστικών φαινομένων (στο Ρέντη, στο Αιγάλεω, στη Ν. Ιωνία, στον Αγ. Παντελεήμονα), με αποκορύφωμα το ανατριχιαστικό περιστατικό στη Μανωλάδα που παραπέμπει στις πρακτικές του λιντσαρίσματος των νέγρων στην Αμερική.

Σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ εφαρμόζονται πολιτικές δίωξης, φυλάκισης, απέλασης, βασανισμού, κρατικής και εργοδοτικής βίας εναντίον των μεταναστών, πολύ περισσότερο όσων δεν έχουν χαρτιά. Η Ελλάδα, βασική χώρα διέλευσης προσφύγων από χώρες που έχουν δεχθεί την ιμπεριαλιστική επίθεση, είναι ένα από τα κράτη-μέλη με την πιο σκληρή πολιτική δίωξης των μεταναστών.

Η σκλήρυνση της ΕΕ απέναντι στους «παράνομους» μετανάστες ξεκινάει μετά τα μαζικά κύματα μεταναστών που προκάλεσαν οι επεμβάσεις σε Αφγανιστάν και Ιράκ. Η στάση αυτή επενδύθηκε ιδεολογικά με την ενοχοποίηση των μεταναστών για την «τρομοκρατία», την εγκληματικότητα, την ανεργία. Στην πραγματικότητα οφείλεται σε λόγους που έχουν σχέση με την ενιαία αγορά, την πορεία των αναδιαρθρώσεων, την ένταξη των 10 νέων κρατών-μελών και την καπιταλιστική οικονομική κρίση.

Η ενασχόληση της ΕΕ με ζητήματα Ασύλου - Μετανάστευσης - Συνόρων ξεκίνησε με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ (1992), όπου για πρώτη φορά η ΕΕ απέκτησε αρμοδιότητα στα θέματα Εσωτερικών Υποθέσεων και Δικαιοσύνης, ως λογική συνέπεια της ανάγκης θεσμικής θωράκισης των 4 ελευθεριών που κατοχυρώνει το Μάαστριχτ.

Το 1985 υπογράφτηκε από ορισμένα κράτη-μέλη η Σύμβαση Σένγκεν, που -μεταξύ άλλων- θέσπισε τους όρους εισόδου - ελεύθερης κυκλοφορίας στο χώρο Σένγκεν, καθώς και τη βίζα Σένγκεν. Δημιουργήθηκε το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν (SIS I), που αποτελεί την πρώτη τράπεζα καταχώρησης και ανταλλαγής πληροφοριών, το πρώτο επίσημο φακέλωμα, σε επίπεδο ΕΕ. Στη Σένγκεν, ορίζεται η έννοια του «ανεπιθύμητου» αλλοδαπού, του «ύποπτου για τη δημόσια τάξη, ασφάλεια και υγεία». Ετσι, δημιουργήθηκαν σε όλα τα κράτη-μέλη Εθνικοί Κατάλογοι Ανεπιθυμήτων Αλλοδαπών (ΕΚΑΝΑ), όπου βρίσκονται καταχωρημένοι ακόμη και οι αλλοδαποί που απλώς μπήκαν ή παρέμειναν παράνομα στην ΕΕ, με πολλές αρνητικές επιπτώσεις για όλη τους τη ζωή. Στη συνέχεια βάθαινε η ιμπεριαλιστική διακρατική ευρωπαϊκή ενοποίηση, με τη Σένγκεν II (ακόμη δεν άρχισε να λειτουργεί για τεχνικούς λόγους), το Σύστημα Πληροφοριών για τις βίζες (VIS), τον Κώδικα Συνόρων Σένγκεν, τον Κοινοτικό Κώδικα Θεωρήσεων (υπό επεξεργασία), την απόφαση του ΠΡΟΥΜ (Σένγκεν ΙΙΙ), το βιομετρικό φακέλωμα, το γενετικό φακέλωμα κλπ. Προς το παρόν, παράλληλα με το Σύστημα Πληροφοριών της Σένγκεν, υπάρχει το Eurodac, δηλαδή η τράπεζα καταχώρησης, επεξεργασίας και ανταλλαγής των δακτυλικών αποτυπωμάτων, στην οποία θα έπρεπε να καταχωρούνται μόνο όσοι κάνουν αίτηση για άσυλο (για να μπορεί να εφαρμοστεί ο Κανονισμός του Δουβλίνου), αλλά που στην πράξη χρησιμοποιείται για το φακέλωμα κάθε αλλοδαπού που θα «συναντηθεί» με τις Αρχές.

Η πολύ σημαντική για τα θέματα μετανάστευσης Συνθήκη του Αμστερνταμ (1997) θεσμοθέτησε την αποφασιστική αρμοδιότητα της ΕΕ σε θέματα Ασύλου - Μετανάστευσης - Συνόρων και δημιούργησε το λεγόμενο «Χώρο Ελευθερίας, Ασφάλειας και Δικαιοσύνης». Οι πολιτικές για Ασυλο - Μετανάστευση - Σύνορα διαχωρίστηκαν από την «Ασφάλεια και Δικαιοσύνη» και εντάχθηκαν στις κοινοτικές πολιτικές, δηλαδή στις πολιτικές που τον πρώτο λόγο για τη χάραξη κατευθύνσεων, την εναρμόνιση των νομοθεσιών κλπ. έχει η ΕΕ. Καταργήθηκε (με εξαίρεση τη νομιμοποίηση και ένταξη των μεταναστών) η ομοφωνία στα Συμβούλια, ρύθμιση που άρχισε να εφαρμόζεται μετά το 2004. Επιπλέον, με τη Συνθήκη του Αμστερνταμ, ενσωματώθηκε στο κοινοτικό δίκαιο η Σύμβαση Σένγκεν και οι ρυθμίσεις της απέκτησαν καθολική ισχύ.

Η σύντομη αυτή αναφορά στους μηχανισμούς που διαμόρφωσαν την «Ευρώπη-φρούριο» αποδεικνύει ότι αυτοί δεν ήταν αποκλειστικό προϊόν των φιλελεύθερων αστικών κομμάτων, όπως υπαινίσσονται τα διάφορα σοσιαλδημοκρατικά και οπορτουνιστικά κόμματα, κινήσεις και ΜΚΟ, συγκαλύπτοντας έτσι την πολιτική τους στήριξης των ιμπεριαλιστικών επιλογών της ΕΕ. Τα οπορτουνιστικά κόμματα, είτε αυτόνομα είτε συμμετέχοντας σε διάφορες κινήσεις «αντιρατσιστικές», «αντιπαγκοσμιοποίησης» κλπ., έβαζαν πλάτες όλα τα προηγούμενα χρόνια που οι εκπρόσωποι του κεφαλαίου έχτιζαν λιθαράκι-λιθαράκι αυτή την «Ευρώπη-φρούριο». Ζητούσαν και εξακολουθούν να ζητούν να παρέμβει η ΕΕ ως σωτήρας σε περιπτώσεις παραβιάσεων των δικαιωμάτων των μεταναστών σε κράτη-μέλη και να εναρμονισθεί περισσότερο η εθνική με την κοινοτική πολιτική.

Το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Ασυλο27, που εγκρίθηκε τον Οκτώβρη 2008, συνοψίζει και ενισχύει την παρέμβαση των οργάνων της ΕΕ, σε μια προσπάθεια να καλυφθεί το «κενό» από τη μη κατοχύρωση του «Ευρωσυντάγματος». Προβλέπει εναρμονίσεις και ενιαίες πολιτικές που δεν καλύπτονται από τη ισχύουσα ευρωενωσιακή αστική «νομιμότητα». Περιλαμβάνει τις εξής πολιτικές:

Α) Για την κοινή διαχείριση συνόρων. Προβλέπει την αποτροπή με όλα τα μέσα (κατασταλτικά, οικονομικά, πολιτικά) εισόδου στην ΕΕ των μεταναστών που δεν είναι απολύτως απαραίτητοι για την κερδοφορία του κεφαλαίου και συμβατοί με την ευρωενωσιακή αντίληψη για την ασφάλεια και τη δημόσια τάξη. Τη στρατιωτικοποίηση των συνόρων και την επέκταση των συνοριακών ελέγχων σε τρίτες χώρες που είναι πρόθυμες να παίξουν το ρόλο του χωροφύλακα.

Προβλέπει: Βιομετρικές όλες τις βίζες Σένγκεν (παραμονή μέχρι 3 μήνες) ακόμη και για παιδιά 6 ετών, ολοκλήρωση του Συστήματος Πληροφοριών για τις Βίζες (VIS), κοινές προξενικές υπηρεσίες των κρατών-μελών στις τρίτες χώρες για ενιαία και σύμφωνη με τα κοινά κριτήρια έκδοση βίζας. Αναβάθμιση της Frontex, ώστε να αποκτήσει επιχειρησιακή αυτονομία με τις Δυνάμεις Ταχείας Επέμβασης στα Σύνορα (σκοντάφτει στην απροθυμία της Γερμανίας, της Μ. Βρετανίας και των Σκανδιναβικών χωρών). Ηλεκτρονικό σύστημα εισόδου/εξόδου στα σύνορα για την αποτροπή παραβίασης του χρόνου της βίζας, που σημαίνει τη συνεχή παρακολούθηση του αλλοδαπού. Ευρωπαϊκό Σύστημα Επιτήρησης των Συνόρων (Eurosur) με τη συνδρομή στρατιωτικών, αστυνομικών, λιμενικών κλπ. μέσων επιτήρησης και δορυφόρων.

Β) Για τη νόμιμη μετανάστευση - Ενταξη. Είναι η λιγότερο εναρμονισμένη πολιτική, γιατί η ανισόμετρη ανάπτυξη του καπιταλισμού στα διάφορα κράτη-μέλη και οι εκάστοτε ανάγκες του κεφαλαίου ως προς τη χρησιμοποίηση μεταναστών εργατών δεν επιτρέπουν κοινές ρυθμίσεις.

Στο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση αναφέρεται ρητά ότι οι νομιμοποιήσεις πρέπει να εξυπηρετούν τις ανάγκες της αγοράς των κρατών-μελών, αλλά και της ΕΕ ως συνόλου -ειδικότερα τους στόχους της Στρατηγικής της Λισσαβόνας- και να μη γίνονται πλέον νομιμοποιήσεις για ανθρωπιστικούς λόγους. Με την ενιαιοποίηση της άδειας διαμονής και εργασίας, που ήδη εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, θα παίρνει άδεια παραμονής μόνο όποιος υπογράψει σύμβαση εκ των προτέρων, στη βάση συμφωνιών των κρατών-μελών ή της ΕΕ με τρίτες χώρες.

Οι συμφωνίες με τις τρίτες χώρες θα περιγράφουν αναλυτικά το είδος, το διάστημα και τον αριθμό των μεταναστών που χρειάζεται το κάθε κράτος-μέλος ή η ΕΕ («εταιρικές συμφωνίες κινητικότητας», «κυκλική μετανάστευση»). Πρόκειται για δουλεμπορικές συμφωνίες, χειρότερες από τις συμφωνίες της δεκαετίας του 1950 και του 1960. Ο μετανάστης κατά κανόνα δε θα έχει τη δυνατότητα να μείνει περισσότερο χρόνο από εκείνον που προβλέπει η σύμβαση, η χώρα του δεσμεύεται να τον δεχθεί ή να τον αναγκάσει να επιστρέψει μόλις λήξει η σύμβαση. Η χώρα του δεσμεύεται να προσαρμόσει τον έλεγχο των συνόρων και την έκδοση διαβατηρίων σύμφωνα με τις ρυθμίσεις ελέγχου που ισχύουν στην ΕΕ. Συγχρόνως, η ΕΕ θα διαμορφώσει, σε «συνεργασία» με την τρίτη χώρα, ειδικές πιστωτικές υπηρεσίες που θα «διευκολύνουν» τη μεταφορά των εμβασμάτων.

Σε εξέλιξη βρίσκεται (ενδιαφέρει κυρίως τη Γερμανία) η «μπλε κάρτα», δηλαδή η ειδική άδεια παραμονής και εργασίας εξειδικευμένων ή επιστημόνων μεταναστών.

Η Οδηγία για την οικογενειακή επανένωση, που έχει ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία, βάζει ανυπέρβλητα εμπόδια στο μετανάστη να φέρει την οικογένειά του, χωρίς να αποκλείεται και τροποποίησή της προς το χειρότερο, αν λάβουμε υπόψη τις πολιτικές που προωθούνται σε κράτη-μέλη (Γαλλία, Δανία) για πιστοποίηση της συγγένειας με DNA, εξετάσεις στη γλώσσα της χώρας υποδοχής πριν την είσοδο του μέλους της οικογένειας στην ΕΕ.

Προβάλλεται η περίφημη «πολυπολιτισμικότητα» ή «διαπολιτισμικότητα» (από τη σκοπιά του κοσμοπολιτισμού του κεφαλαίου κι όχι της διεθνούς ενότητας της εργατικής τάξης), ενώ στην πραγματικότητα στοχοποιούνται οι μετανάστες (ειδικά οι μουσουλμάνοι) για ζητήματα «τρομοκρατίας», διαμορφώνονται μηχανισμοί χαφιεδισμού και καταδοτισμού με τη διείσδυση στις κοινότητές τους, χρησιμοποιείται ως άλλοθι ο «θρησκευτικός - μουσουλμανικός ριζοσπαστισμός».

Γ) Για την «παράνομη» μετανάστευση. Η Οδηγία που ψηφίστηκε το 2008, που προβλέπει 18μηνη φυλάκιση, απέλαση και απαγόρευση εισόδου στην ΕΕ για πέντε χρόνια, δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Λίγο ως πολύ αντίστοιχη νομοθεσία υπάρχει σε όλα τα κράτη-μέλη. Οι πάσης φύσεως οπορτουνιστές, αλλά και οι σοσιαλδημοκράτες ανακάλυψαν την Ευρώπη-φρούριο μετά από αυτή την Οδηγία (π.χ. το ΠΑΣΟΚ την καταψήφισε, οι Γάλλοι σοσιαλιστές οργάνωσαν εκδηλώσεις, ακόμη και οι εκκλησίες της ΕΕ δήλωσαν την αντίθεσή τους). Από τη στιγμή που η κυβέρνηση της ΝΔ νομοθέτησε τη 12μηνη φυλάκιση μεταναστών ενόψει απέλασης, το «αντιρατσιστικός» οπορτουνιστικός χώρος διαμαρτύρεται γιατί δεν εφαρμόζονται κάποιοι δευτερεύοντες όροι αυτής της Οδηγίας!

Τα κράτη-μέλη της ΕΕ, ιδιαίτερα όσα βρίσκονται στα νότια, αλλά και τα ανατολικά σύνορα, είναι γεμάτα κέντρα κράτησης μεταναστών και προσφύγων. Κέντρα κράτησης -ορισμένα με συγχρηματοδότηση της ΕΕ- υπάρχουν και σε μια σειρά αφρικανικές και ανατολικές (Τουρκία, Ουκρανία) χώρες. Οι συνθήκες είναι παντού ανυπόφορες και απάνθρωπες, γεγονός που έχει προκαλέσει αρκετές διαμαρτυρίες και απεργίες πείνας των κρατουμένων μεταναστών.

Εχουν υπογραφεί συμφωνίες επανεισδοχής με εκτός ΕΕ χώρες προέλευσης ή διέλευσης μεταναστών, που τις υποχρεώνουν -έναντι ανταλλαγμάτων- να δεχθούν πίσω τους μετανάστες τους ή τους διερχόμενους από αυτές. Υπάρχουν και διμερείς συμφωνίες επανεισδοχής. Τέτοιες συμφωνίες έχει υπογράψει η Ελλάδα με την Τουρκία, την Αίγυπτο, την Αλβανία. Η Τουρκία δεν την τηρεί, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να απελαθούν στην Τουρκία δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες και μετανάστες που έφτασαν στην Ελλάδα μέσω Τουρκίας. Πρόκειται για συμφωνίες που παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και κάθε έννοια ανθρώπινων δικαιωμάτων, καθιστούν άλλες χώρες κυνηγούς μεταναστών. Ετσι π.χ. έχουν μετατραπεί χώρες όπως η Λιβύη, το Μαλί, η Σενεγάλη σε απέραντα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Εγκρίθηκε Οδηγία που επιβάλλει κυρώσεις σε εργοδότες που απασχολούν «παράνομα» μετανάστες, με πρώτα θύματα τους ίδιους τους μετανάστες που απελαύνονται. Στην Ελλάδα υπάρχει αντίστοιχα νομοθεσία που τιμωρεί με ποινή φυλάκισης τον ίδιο το μετανάστη.

Η δίωξη των μεταναστών χρησιμοποιείται για τη συνολικότερη ενίσχυση των κατασταλτικών μηχανισμών ενάντια στο εργατικό και λαϊκό κίνημα. Στην Ιταλία ανατέθηκε στο στρατό το καθήκον της εσωτερικής καταστολής, με πρόσχημα την αντιμετώπιση των μεταναστών και των τσιγγάνων, ενώ παράλληλα νομιμοποιήθηκε η δημιουργία «ομάδων πολιτών» για να συνδράμουν την Αστυνομία.

Δ) Για το άσυλο. Εχει ολοκληρωθεί η βασική εναρμόνιση της νομοθεσίας σε επίπεδο ΕΕ, μέσω Οδηγιών και Κανονισμών, δηλαδή η 1η φάση του λεγόμενου Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου (ΚΕΣΑ).

Ηδη έχει δημιουργηθεί ένα ευρωενωσιακό δίκαιο για το άσυλο που απαξιώνει και παραβιάζει το υπάρχον διεθνές δίκαιο για την προστασία των προσφύγων, δηλαδή τη Συνθήκη της Γενεύης, παρόλο που το επικαλείται. Προσαρμόζει τη νομοθεσία στις κατασταλτικές ρυθμίσεις περί «τρομοκρατίας» και «δημόσιας τάξης και ασφάλειας», προβλέπει ταχύρυθμες διαδικασίες απόρριψης της αίτησης ασύλου για όποιον προέρχεται από «ασφαλή» τρίτη χώρα, υποβαθμίζει δραστικά τη λεγόμενη επικουρική προστασία ή ανθρωπιστικό άσυλο. Την πιστή εφαρμογή στην Ελλάδα αυτής της αντιπροσφυγικής νομοθεσίας της ΕΕ έχει ζητήσει κατ’ επανάληψη ο ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ, αποδίδοντας στη μη σωστή εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας το κυνηγητό των προσφύγων από τις ελληνικές κυβερνήσεις.

Επίσης, με τους Κανονισμούς του Δουβλίνου και Eurodac απαγορεύεται στον πρόσφυγα να επιλέξει το κράτος-μέλος όπου θα καταθέσει αίτημα ασύλου. Οποιο κράτος-μέλος επιληφθεί πρώτο μιας αίτησης ασύλου ή συλλάβει πρώτο το μετανάστη, είναι υποχρεωμένο να διεκπεραιώσει την υπόθεση. Αν ο πρόσφυγας - μετανάστης κατορθώσει λαθραία να φτάσει σε άλλο κράτος- μέλος (π.χ. στην Ιταλία μέσω της Πάτρας) και καταθέσει κι εκεί αίτηση ή συλληφθεί, το δεύτερο κράτος-μέλος τον βρίσκει μέσα από το σύστημα Eurodac και τον «επιστρέφει» στο πρώτο. Αυτό εξηγεί γιατί οι πρόσφυγες και μετανάστες δε θέλουν να κάνουν αίτηση ασύλου στην Ελλάδα, όπου το ποσοστό εγκρίσεων είναι 1%, ούτε να καταγραφούν στα χαφιεδίστικα συστήματα πληροφοριών της ΕΕ. Οι αλλαγές που έγιναν πρόσφατα στον Κανονισμό του Δουβλίνου δεν αλλάζουν ουσιαστικά τη φιλοσοφία του. Αυτός ο Κανονισμός, με τον οποίο συμφώνησαν όλα τα κόμματα του ευρωμονόδρομου, αφορά άμεσα την Ελλάδα.

Σε αυτή τη φάση η ΕΕ αναζητά τρόπους συγκράτησης των προσφύγων στις ευρύτερες περιοχές τους, είτε με τη μορφή «συνδρομής» σε τρίτες χώρες υποδοχής προσφύγων (π.χ. Συρία και Ιορδανία που φιλοξενούν τους περισσότερους Ιρακινούς πρόσφυγες) είτε με τη μορφή συμπλήρωσης αιτήσεων ασύλου για την ΕΕ σε τρίτες χώρες, δηλαδή επιδιώκει με κάθε τρόπο να κρατήσει έξω από τα σύνορά της τους πρόσφυγες.

Η 2η φάση του ΚΕΣΑ, που θα συμπέσει με το νέο πεντάχρονο πρόγραμμα για το «Χώρο Ελευθερίας, Ασφάλειας και Δικαιοσύνης», το πρόγραμμα της Στοκχόλμης, εστιάζει σε τρόπους ενιαίας εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας, για να μην υπάρχουν μεγάλες αποκλίσεις. Στο πλαίσιο αυτό προωθείται ένα Ευρωπαϊκό Γραφείο Υποστήριξης Ασύλου, που θα δίνει οδηγίες για την παροχή ασύλου, θα υποδεικνύει τις ασφαλείς χώρες ή περιοχές μιας χώρας, δηλαδή θα υποκαταστήσει την Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ. Συγχρόνως θα παρέχει πρακτική «συνδρομή» στο κράτος-μέλος που δέχεται πολλές αιτήσεις, με την αποστολή «ομάδων ταχείας επέμβασης».

Ε) Για τη συνεργασία με τρίτες χώρες - εξωτερική διάσταση της μετανάστευσης. Προωθείται συμπληρωματικά η εμπλοκή των τρίτων χωρών στην επιλογή του εργατικού ή επιστημονικού δυναμικού που θα χρησιμοποιηθεί στην καπιταλιστική αγορά εργασίας της ΕΕ με τις λεγόμενες «εταιρικές συμφωνίες» για την πρόσληψη εργατικού δυναμικού, στην πλειοψηφία του ευέλικτου, μετακινούμενου και ανακυκλούμενου. Σε αυτή την κατεύθυνση προωθούνται ρυθμίσεις για τραπεζικές συναλλαγές στη μεταβίβαση των εμβασμάτων των μεταναστών.

Αν και οι μετανάστες βρίσκονται υπό συνεχή διωγμό, πρόσφατα η επίθεση πήρε νέα χαρακτηριστικά, με πιο βίαιες ενέργειες απέναντι στους μετανάστες, συνοδευόμενες από ολομέτωπη προπαγανδιστική επιχείρηση αποπροσανατολισμού, καλλιέργειας ρατσισμού, διαστρέβλωσης της πραγματικότητας, χυδαίου εθνικισμού και λαϊκισμού.

Ολα τα κόμματα -εκτός από το ΚΚΕ- υποστηρίζουν ότι τα κυβερνητικά μέτρα πάρθηκαν γιατί η ΝΔ πιέστηκε από το ανεβασμένο ποσοστό του ΛΑ.Ο.Σ. στις ευρωεκλογές, σε συνδυασμό με την πτώση των δικών της ποσοστών. Η πραγματικότητα είναι ότι τα μέτρα ήταν ήδη στην κυβερνητική ατζέντα, όπως είναι και στην ατζέντα της ΕΕ. Είχαν προαναγγελθεί κατά την προ ημερήσιας διάταξης συζήτηση που έγινε τον Απρίλη για θέματα ασφάλειας. Ηταν θέμα χρόνου η εφαρμογή τους.

Η λήψη τους επιταχύνθηκε από τη σταδιακή συγκέντρωση στο υποβαθμισμένο κέντρο της Αθήνας (π.χ. Αγ. Παντελεήμονας) ή άλλων επίσης υποβαθμισμένων συνοικιών, καθώς και σε ορισμένα νησιά του Αιγαίου, μεγάλου αριθμού μεταναστών. Οπως έχει επισημάνει το ΚΚΕ, η κατάσταση στο κέντρο της Αθήνας, η ανοχή για μεγάλο διάστημα της δραματικής κατάστασης στο παλιό Εφετείο, πριν εκκενωθεί βίαια τον περασμένο Ιούλιο, συνδέεται με προειλημμένες αποφάσεις «να μετατραπεί το κέντρο σε χώρο υπηρέτησης των επιχειρηματικών και ιδιωτικών δραστηριοτήτων υψηλών εισοδημάτων, να κρυφθεί η φτώχεια μακριά από το κέντρο»28.

ΠΑΣΟΚ

Το ΠΑΣΟΚ ως κυβέρνηση είχε ακολουθήσει πολιτική ίδια με τη ΝΔ. Εχει ψηφίσει όλα τα στρατηγικά κείμενα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του Συμφώνου για το Ασυλο και τη Μετανάστευση. Συγχρόνως διατηρεί στενές επαφές με διάφορες ΜΚΟ μεταναστών (π.χ. «Φόρουμ των μεταναστών»), οι μετανάστες κλήθηκαν να συμμετάσχουν στην παρωδία της εκλογής του Προέδρου του, ενώ οι συνδικαλιστές του (ακόμη και σε επίπεδο ΓΣΕΕ και ΑΔΕΔΥ) συμμετέχουν κατά καιρούς στις εκδηλώσεις του «αντιρατσιστικού χώρου». Ως αντιπολίτευση, από τη μία ασκούσε κριτική στην κυβέρνηση γιατί δε σεβόταν τα δικαιώματα των μεταναστών και προσφύγων και δεν τηρούσε το κοινοτικό δίκαιο και από την άλλη, μέσω της κ. Διαμαντοπούλου, των Δημάρχων και Νομαρχών που είναι εκλεγμενοι με το ΠΑΣΟΚ στην Αθήνα και την Πάτρα, πίεζε με κάθε τρόπο (μέχρι και την παρέμβαση του Πρ. Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, Γ. Σανιδά, ζήτησε η Α. Διαμαντοπούλου) για τη λήψη κατασταλτικών μέτρων. Πάντως, ανεξάρτητα από την πολυγλωσσία του, η κύρια κριτική εστιαζόταν στην ανικανότητα της κυβέρνησης να εξασφαλίσει την ασφάλεια στον Ελληνα «πολίτη» και να διαχειριστεί αποτελεσματικά το πρόβλημα της μετανάστευσης.

Μετά τις εκλογές εμφανίστηκε με θέσεις και προπαγάνδα παραπλήσιες με εκείνες του ΛΑ.Ο.Σ., προβάλλοντας την επικίνδυνη και υποκριτική θέση για «μηδενική ανοχή στη λαθρομετανάστευση» και για την ανάγκη θωράκισης των συνόρων που έχουν γίνει «ξέφραγο» αμπέλι, λόγω της ανικανότητας της κυβέρνησης. Παρά τη συμφωνία του -επί της ουσίας- με τις τροπολογίες για τους μετανάστες, δεν τις ψήφισε. Ακόμη πιο επικίνδυνη είναι η εκτίμηση του Προέδρου του ΠΑΣΟΚ Γ.Παπανδρέου, κατά τη συνάντηση των σοσιαλδημοκρατών της Σύμης που έγινε στη Σκιάθο, ότι η αύξηση του ποσοστού του ΠΑΣΟΚ στις ευρωεκλογές -σε αντίθεση με την πτώση των άλλων σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων- οφείλεται στο ότι επικέντρωσε προεκλογικά στα ζητήματα ασφάλειας και μετανάστευσης.

Η μηδενική «λαθρομετανάστευση» δεν είναι επιθυμητή από το κεφάλαιο και τους πολιτικούς εκπροσώπους του, που ωφελείται από την «παράνομη» και ημιπαράνομη μετανάστευση. Είναι χαρακτηριστική η στάση των καπιταλιστών στο Βέλγιο, παρόλο που το κράτος είχε υπογράψει διακρατικές συμφωνίες πρόσληψης ξένων εργατών. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 προτιμούσαν την πρόσληψη «παράνομων» μεταναστών, που είχαν έρθει με τουριστική βίζα, γιατί τους απάλλασσε από μια σειρά υποχρεώσεις. Ετσι από τις 40.000 άδειες εργασίας που χορηγήθηκαν για δουλειά στα ανθρακωρυχεία την περίοδο 1962-1966, μόνο οι 26.669 εκδόθηκαν για μετανάστες που πήγαν στο Βέλγιο με άδεια εργασίας στο χέρι29.

ΛΑ.Ο.Σ.

Ο ΛΑ.Ο.Σ., ως εθνικιστικό, ρατσιστικό κόμμα, τάσσεται στο πρόγραμμά του (Αύγουστος 2007) υπέρ της αναγκαίας -για το κεφάλαιο- και αυστηρά ελεγχόμενης μετανάστευσης και αναδεικνύει καθαρά ότι θέλει τους μετανάστες υπό πίεση και καταστολή. Ζητάει τη λήψη μέτρων προστατευτισμού από το αστικό κράτος, όπως το μέτρο καθορισμού ορίου γενικής ποσόστωσης (με βάση τον αριθμό του ελληνικού πληθυσμού) ή ειδικών ποσοστώσεων (π.χ. στα σχολεία), επικαλούμενο τη σχετική προτροπή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Ασυλο για «επιβολή ποσοστώσεων που θα μπορούσε να γίνει σε σύμπραξη με τις χώρες προέλευσης»30.

Κινδυνολογεί, χρησιμοποιώντας τερατολογίες και ψέματα (π.χ. το σύστημα Υγείας δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες των Ελλήνων γιατί πρέπει να περιθάλπει μετανάστες). Διογκώνει τον αριθμό των μεταναστών που βρίσκονται στην Ελλάδα. Μιλάει για «βιολογική αποεθνοποίηση και πολιτιστική εθνοκάθαρση», με καθοριστικό ρόλο της Τουρκίας που προωθεί μουσουλμάνους μετανάστες στην Ελλάδα. Πρωτοστατεί στην καλλιέργεια και εκδήλωση ρατσιστικών αντιδράσεων (Αγ. Παντελεήμονας). Συμπίπτει με το ΠΑΣΟΚ στις θέσεις για τα σύνορα και τους παράνομους μετανάστες. Επιτίθεται στο ΚΚΕ, ότι δήθεν προδίδει τα συμφέροντα της ελληνικής εργατικής τάξης, διευκολύνοντας το κεφάλαιο να ρίχνει την τιμή της εργατικής δύναμης μέσω της χρησιμοποίησης κακοπληρωμένων μεταναστών και ότι δήθεν παραβιάζει τις θέσεις του Μαρξ.

Οι δηλώσεις του επίτροπου της ΕΕ Ζακ Μπαρό, περί κινδύνου αποσταθεροποίησης της χώρας αν συνεχιστεί η «ανεξέλεγκτη» μετανάστευση, ενίσχυσαν την κινδυνολογική πολιτική του ΛΑ.Ο.Σ.

ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ ΚΑΙ ΕΥΡΥΤΕΡΟΣ «ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟΣ»ΟΠΟΡΤΟΥΝΙΣΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ

Οι δυνάμεις αυτές διαχρονικά στήριξαν και στηρίζουν, εξωράιζαν και εξωραΐζουν την αντιμεταναστευτική πολιτική της ΕΕ, εγκαλώντας τις ελληνικές κυβερνήσεις γιατί δήθεν δεν εφαρμόζουν πιστά την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Η θέση του για τον Κανονισμό του Δουβλίνου αγγίζει τα όρια της πολιτικής αγυρτείας. Πριν ενάμισι χρόνο, με αφορμή την κριτική που ασκήθηκε στην Ελλάδα από την Κομισιόν (ακολούθησαν καταγγελίες της Διεθνούς Αμνηστείας, διαφόρων «παρατηρητηρίων» και ΜΚΟ για τα ανθρώπινα δικαιώματα κλπ.), επειδή δεν εφάρμοζε τον Κανονισμό του Δουβλίνου, συνταυτίσθηκε σε αυτή την κατεύθυνση με ερωτήσεις, ανακοινώσεις και καταγγελίες. Σήμερα, εκφράζεται με πολυγλωσσία, άλλοτε με θέση επαναδιαπραγμάτευσης του Κανονισμού του Δουβλίνου (Ανανεωτική Πτέρυγα) και άλλοτε με θέση κατάργησης των ρυθμίσεων της Σένγκεν (ο ΣΥΝ είχε ψηφίσει «παρών» στη Συνθήκη του Αμστερνταμ, στην οποία ενσωματώθηκε η Σένγκεν) και του Δουβλίνου (Αλ. Αλαβάνος).

Παρά τις σαφείς θέσεις του ΠΑΣΟΚ για «μηδενική ανοχή στη λαθρομετανάστευση», ο Φ. Κουβέλης έκανε έκκληση στη «δημοκρατική αντιπολίτευση» για κοινές πρωτοβουλίες στα ζητήματα ασφάλειας και μετανάστευσης. Στα συνθήματα της πορείας στις 9 Ιούλη 2009, στην οποία καλούσε η «Αυγή», υπήρχε πλήρης ασυλία στη σοσιαλδημοκρατία: «Οχι στα ρατσιστικά μέτρα ΝΔ - ΛΑ.Ο.Σ.». «Οχι στα ρατσιστικά μέτρα που ο Σαρκοζί και ο Μπερλουσκόνι θα ζήλευαν». Ούτε κουβέντα για το σοσιαλδημοκράτη Θαπατέρο που έχει μετατρέψει τα σύνορα της Ισπανίας στα πιο ματοβαμμένα σύνορα της ΕΕ.

Προβάλλουν το σύνθημα «όλοι διαφορετικοί - όλοι ίσοι», σύνθημα δανεισμένο από την προπαγάνδα της ΕΕ, που υποβαθμίζει και εκχυδαΐζει το βαθύτατα ταξικό πρόβλημα της μετανάστευσης σε πρόβλημα «σεβασμού στη διαφορετικότητα».

Η θεμελιακή θέση του ΚΚΕ διατυπώνεται και στην ανακοίνωση του Πολιτικού Γραφείου της ΚΕ του ΚΚΕ πριν δυο χρόνια: «Το ΚΚΕ αντιμετωπίζει τους μετανάστες ως ένα σημαντικό τμήμα της εργατικής τάξης και προσπαθεί να δυναμώσει η ταξική ενότητα Ελλήνων και Αλλοδαπών εργαζομένων. Γιατί μέσα από την ενότητα και την κοινή πάλη θα ενισχυθεί ο αγώνας κατά του ιμπεριαλισμού, κατά των εκμεταλλευτών, κατά του κεφαλαίου και των κομμάτων του»31.

Για το ΚΚΕ η μετανάστευση δεν είναι ένα ζήτημα απλής αλληλεγγύης και ανθρωπιάς. Είναι και αυτό, αλλά όχι μόνο αυτό32. Πολύ περισσότερο δεν είναι ζήτημα ελιτίστικης αλληλεγγύης και φιλανθρωπίας, που θεωρεί το μετανάστη σαν το φτωχό και κατατρεγμένο συγγενή που έχει ανάγκη βοήθειας. Είναι πρώτ’ απ’ όλα ζήτημα που αφορά ένα βασικό όρο για την ανασύνταξη του εργατικού κινήματος, για την αντεπίθεση της εργατικής τάξης, για την ίδια την πορεία του κομμουνιστικού κινήματος. Πρόκειται για το κομβικό ζήτημα της ενότητας της εργατικής τάξης και της απόκρουσης της διάσπασης και σύγκρουσης των διαφόρων τμημάτων της στη βάση εθνικιστικών, φυλετικών, θρησκευτικών κ.ά. διαφορών.

Το ΚΚΕ παλεύει για να ξεπερνιούνται στη συνείδηση της εργατικής τάξης, με την οργανωμένη ταξική πάλη, αντικειμενικοί διαχωρισμοί που διαμορφώνονται από τις ίδιες τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής, από τους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς, όπως άλλωστε έκανε πάντα (π.χ. στις δεκαετίες 1920 και 1930, με την ενσωμάτωση των μικρασιατών προσφύγων).

Γι’ αυτό το κύριο -χωρίς να είναι και το αποκλειστικό- βάρος το ρίχνει στους τόπους δουλειάς, εκεί που σμίγει ο Ελληνας με τον ξένο εργάτη. Στο συνδικάτο, στους ταξικούς αγώνες, εκεί που το εργατικό ένστικτο αρχίζει να γίνεται ταξική συνείδηση.

Το ΚΚΕ αναδεικνύει τις αιτίες της μετανάστευσης που συνδέονται απόλυτα και άμεσα με τον ιμπεριαλισμό, που όσο υπάρχει και κυριαρχεί θα παράγει -άλλοτε περισσότερο άλλοτε λιγότερο- μαζικά φαινόμενα φτώχειας, πολέμων, συμφοράς, μετανάστευσης και προσφυγιάς. Η αποδυνάμωση του ιμπεριαλισμού, ως αποτέλεσμα της πάλης κάθε λαού χωριστά και όσο περισσότερων λαών από κοινού, η τελική ανατροπή του από τις σοσιαλιστικές επαναστάσεις είναι η μόνη διέξοδος που θα καταργήσει αυτά τα προβλήματα.

Η στάση του ΚΚΕ απέναντι στους μετανάστες είναι η συνέχεια της γενικότερης αντιιμπεριαλιστικής και διεθνιστικής πάλης του. Το Κόμμα μας στη δουλειά του με τους μετανάστες περιλαμβάνει τη συντονισμένη πάλη για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής στις πατρίδες τους, για την καταδίκη των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων κλπ.

Το ΚΚΕ δεν κρύβει ότι αντιμετωπίζει το ζήτημα του ασύλου από τη σκοπιά των συμφερόντων του εργατικού κινήματος, με κριτήριο τον ταξικό χαρακτήρα ενός κράτους. Π.χ. δεν πρόκειται να υπερασπιστούμε κανένα δικαίωμα στο άσυλο για τον πράκτορα των ΗΠΑ Ποσάδα Καρίλες που δολοφόνησε δεκάδες ανθρώπους στο πλαίσιο της διατεταγμένης αποστολής του ενάντια στην Κούβα.

Το ΚΚΕ δε δέχεται την υποκριτική προπαγάνδα του ΠΑΣΟΚ και του ΛΑ.Ο.Σ. ότι «δεν επιτρέπεται τα σύνορά μας να γίνουν ξέφραγο αμπέλι», όταν ήδη έχουν εκχωρηθεί κυριαρχικά δικαιώματα στην ΕΕ και κυρίως κυριαρχικά δικαιώματα στο Αιγαίο μετά τη συμφωνία της Μαδρίτης επί κυβέρνησης Σημίτη, συμφωνία που δεν έχει αρνηθεί και αναιρέσει η ΝΔ, αλλά ούτε το ΠΑΣΟΚ. Το ΚΚΕ εναντιώθηκε στη διέλευση των δολοφονικών αμερικανονατοϊκών στρατευμάτων από τα ελληνικά εδάφη στον πόλεμο κατά της Γιουγκοσλαβίας και του Ιράκ.

Με τα σημερινά δεδομένα απορρίπτουμε τη θέση για απώθηση των μεταναστών στα σύνορα γιατί θα προκαλέσει μεγάλη αύξηση των θανάτων στα σύνορα και το Αιγαίο, αύξηση των δαπανών με βάση το λεγόμενο ευρωπαϊκό σύστημα επιτήρησης των συνόρων και το αυτοματοποιημένο σύστημα εισόδου και εξόδου.

Απορρίπτουμε τη ΝΑΤΟποίηση του Αιγαίου, προσαρμοσμένου στη νέα δομή του ΝΑΤΟ, με διασύνδεση των ραντάρ των δύο χωρών και ενοποίηση των εναέριων χώρων τους.

Αναδεικνύουμε τις ευθύνες της ΕΕ για τη δημιουργία και τη διόγκωση της μετανάστευσης και προβάλλουμε την πάλη για αντίσταση - απειθαρχία - σύγκρουση - αποδέσμευση.

Παράλληλα το ΚΚΕ καλεί σε δράση, ανάπτυξη κινητοποιήσεων με στόχο:

1. Να σταματήσουν οι τρομοκρατικές επιχειρήσεις και οι φυλακίσεις των μεταναστών χωρίς χαρτιά. Να υπάρξουν ανθρώπινοι και αξιοπρεπείς κρατικοί χώροι φιλοξενίας μέχρι να τακτοποιηθούν και όχι στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπου θα παρέχεται δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και προληπτικές εξετάσεις, δωρεάν σίτιση και στέγαση, διερμηνεία και νομική αρωγή για τη διατύπωση των αιτημάτων τους.

2. Να ληφθούν ειδικά μέτρα για τους μετανάστες και πρόσφυγες, στο πλαίσιο των συνολικών προτάσεων του Κόμματος για τις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες για την αντιμετώπιση της νέας γρίπης.

3. Ειδική μέριμνα από κρατικούς φορείς -και όχι ΜΚΟ- για ανήλικους πρόσφυγες και μετανάστες, ειδικά για τους ασυνόδευτους ανήλικους, καθώς και για μητέρες με παιδιά.

4. Ειδική κρατική μέριμνα και υποδομές για τα θύματα σωματεμπορίας και ειδικά τις γυναίκες - θύματα κυκλωμάτων πορνείας.

5. Να νομιμοποιηθούν όσοι ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα. Να καταργηθεί η ομηρία των συνεχών ανανεώσεων των αδειών παραμονής, των παραβόλων και των προστίμων. Να διευκολύνεται η οικογενειακή επανένωση, κόντρα στις προβλέψεις της σχετικής Οδηγίας της ΕΕ. Να μην εφαρμοστούν οι τρομοκρατικές τροπολογίες που ψηφίστηκαν πρόσφατα για 12μηνη φυλάκιση ενόψει απέλασης των μεταναστών χωρίς χαρτιά και απέλαση όλων των μεταναστών -«νόμιμων» και «παράνομων»- που θα θεωρούνται επικίνδυνοι για τη «δημόσια ασφάλεια».

6. Να δοθεί άσυλο ή ανθρωπιστικό καθεστώς στους πρόσφυγες και όσους προέρχονται από χώρες ιμπεριαλιστικής κατοχής ή εμφυλίων, ενάντια στις σχετικές οδηγίες. Να καταργηθεί το πρόσφατο ΠΔ που ουσιαστικά καταργεί το άσυλο, μεταφέροντας την αρμοδιότητα απόφασης επί των αιτήσεων ασύλου σε πρώτο και τελευταίο βαθμό στις 54 Αστυνομικές Διευθύνσεις της χώρας.

7. Να δοθούν ταξιδιωτικά έγγραφα σε όσους θέλουν να πάνε σε άλλο κράτος-μέλος της ΕΕ, ενάντια στο φακέλωμα της Σένγκεν και στον Κανονισμό του Δουβλίνου.

8. Να αναγνωριστούν κοινωνικά, δημοκρατικά και πολιτικά δικαιώματα στους μετανάστες. Να μπορούν να ασκούν τα θρησκευτικά τους πιστεύω ελεύθερα (π.χ. ίδρυση του τζαμιού στην Αθήνα και του νεκροταφείου για τους μουσουλμάνους στο Σχιστό).

9. Να εγγραφούν στα δημοτολόγια τα παιδιά των μεταναστών που γεννιούνται στην Ελλάδα. Να νομιμοποιηθούν χωρίς όρους και περιορισμούς όσα παιδιά ενηλικιώνονται. Να δοθεί ιθαγένεια με την ενηλικίωση σε όσους το επιθυμούν.

10. Να παρθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την ισότιμη πρόσβαση των παιδιών των μεταναστών στις δομές της δημόσιας δωρεάν εκπαίδευσης και την ένταξη της εκμάθησης της μητρικής τους γλώσσας και του πολιτισμού στο πρόγραμμα της δημόσιας δωρεάν εκπαίδευσης.

11. Να απορριφθούν τα μέτρα παραπέρα στρατιωτικοποίησης των συνόρων και εκχώρησης της φρούρησής τους στη FRONTEX, το ευρωπαϊκό σύστημα επιτήρησης των συνόρων και όποιο νέο σώμα καταστολής δημιουργηθεί.