Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται σε φάση αναγκαίων προσαρμογών για την περαιτέρω εδραίωσή του ως κόμμα αστικής διακυβέρνησης και βασικού σοσιαλδημοκρατικού πυλώνα του αστικού πολιτικού συστήματος. Αυτός είναι και ο βασικός στόχος της διαδικασίας «μετασχηματισμού» του, όπως αναγγέλθηκε από τον Α. Τσίπρα ακριβώς μετά από τις εκλογές,1 και του επερχόμενου συνεδρίου που προγραμματίζεται για το τέλος του χρόνου - αρχές του 2020.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο ΣΥΡΙΖΑ εξέδωσε Πολιτική Διακήρυξη την οποία τιτλοφόρησε ως «δημοκρατικό κάλεσμα ένταξης στο ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία», ξεκινώντας την πορεία προς το Συνέδριο. Σε αυτό το κείμενο θα παρουσιάσουμε κριτικά ορισμένα βασικά σημεία της Διακήρυξης, ενώ θα επανέλθουμε αναλυτικότερα όταν βγουν οι Θέσεις για το συνέδριο, όπου θα σχηματίζεται και πιο ολοκληρωμένη εικόνα.
Η συζήτηση γύρω από τα χαρακτηριστικά και τους όρους αυτού του μετασχηματισμού έχει ήδη ανοίξει.
Οι διακηρύξεις του Α. Τσίπρα για την ανάγκη άμεσου μετασχηματισμού του ΣΥΡΙΖΑ σε ένα «πλατύ, μαζικό, δημοκρατικό» κόμμα που θα εκφράζει τη «δημοκρατική παράταξη» σηματοδοτούν τη στόχευση να εδραιωθεί ο ΣΥΡΙΖΑ ως ο βασικός εκπρόσωπος της σοσιαλδημοκρατίας στην Ελλάδα, με αναγνώριση από την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, τους «Πράσινους», τους «Δημοκρατικούς» στις ΗΠΑ. Από την άλλη, ήδη εκφράζονται επιφυλάξεις από στελέχη που θεωρούν προτιμότερο να διατηρήσει ο ΣΥΡΙΖΑ ορισμένες πιο «ριζοσπαστικές» διακηρύξεις για να μην αποκοπεί από αγωνιστικές λαϊκές διαθέσεις, εξασφαλίζοντας ουσιαστικά μεγαλύτερη ικανότητα χειραγώγησής τους. Παράλληλα, με παρεμβάσεις (π.χ. Ν. Βούτσης, Ν. Φίλης) επανέρχεται και αναπαράγεται ο μύθος του δήθεν «αριστερού» και «ριζοσπαστικού» ΣΥΡΙΖΑ που αναγκάστηκε να «συμβιβαστεί» το 2015, παρουσιάζοντας παραπλανητικά ως προοδευτικό τάχα το πρόγραμμα με το οποίο ανήλθε ο ΣΥΡΙΖΑ στην αστική διακυβέρνηση το 2015 και κρύβοντας τον ιδιαίτερο ρόλο που έπαιξε στον εγκλωβισμό του λαού, έχοντας προηγουμένως αναλάβει δεσμεύσεις και αποσπώντας τη συγκατάθεση της αστικής τάξης και των διεθνών της συμμάχων για την κυβερνητική του άνοδο. Σε αυτό το πλαίσιο γίνεται προσπάθεια διαχείρισης του ερωτήματος σχετικά με ποια στοιχεία θα διευκολύνουν ή όχι τη μαζικοποίηση του ΣΥΡΙΖΑ.
Ωστόσο, στην πολιτική πρακτική δεν υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές ανάμεσα στις δύο πλευρές, αφού και οι δύο υποτάσσονται στην ίδια στρατηγική διαχείρισης του συστήματος, ενώ συμφωνούν με τη βασική στόχευση ανάπλασης του σοσιαλδημοκρατικού πόλου και θα λειτουργήσουν συμπληρωματικά στους όρους «διεύρυνσης» του ΣΥΡΙΖΑ, προσπαθώντας να συνεχίσουν να κρατούν εγκλωβισμένες λαϊκές δυνάμεις που αυτοχαρακτηρίζονται ως «αριστερές», προοδευτικές.
Οι διεργασίες αυτής της περιόδου αποτελούν συνέχεια στην πορεία μετεξέλιξης του ΣΥΡΙΖΑ και της διαδρομής του από ένα μικρό οπορτουνιστικό κόμμα του 4% σε κόμμα αστικής διακυβέρνησης - πυλώνα σταθερότητας για το αστικό πολιτικό σύστημα. Η πορεία αυτή επιβεβαιώνει το ρόλο και το χαρακτήρα του οπορτουνισμού ως εφεδρεία του συστήματος. Αναδεικνύει ότι ο σπόρος της αστικής διαχείρισης που ενέχει μέσα του ο οπορτουνισμός μπορεί γρήγορα να επωαστεί όταν οι συνθήκες το απαιτούν και να τραβηχτεί από τα «μετόπισθεν» στην «εμπροσθοφυλακή» της αστικής διαχείρισης αντικαθιστώντας φθαρμένες δυνάμεις.
Ο ΣΥΡΙΖΑ διέγραψε μια γρήγορη πορεία σοσιαλδημοκρατικοποίησης. Την περίοδο μετά από το 2012 χρίστηκε ουσιαστικά ως «κυβέρνηση εν αναμονή» υποσκελίζοντας εκλογικά το ΠΑΣΟΚ, ενσωματώνοντας στη συνέχεια μεγάλο μέρος στελεχών και του μηχανισμού του. Απέσπασε τη στήριξη του κεφαλαίου και διαμόρφωσε σε σύντομο χρονικό διάστημα σχέσεις εμπιστοσύνης με τους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς, τις διεθνείς ενώσεις του κεφαλαίου, καθώς και ισχυρά ιμπεριαλιστικά κέντρα (ΗΠΑ-ΕΕ-ΝΑΤΟ-ΔΝΤ), λαμβάνοντας το «πράσινο φως» για την ανάληψη της αστικής διακυβέρνησης, όπως με το διαβόητο ταξίδι του Α. Τσίπρα στο Τέξας το Νοέμβρη του 2013.2
Ο τωρινός υπό εξέλιξη «μετασχηματισμός» του αποτελεί συνέχεια αυτής της πορείας, αλλά και τμήμα της επιχειρούμενης ανανέωσης της σοσιαλδημοκρατίας που επιδιώκει η αστική τάξη (η οποία επιπλέον εξυπηρετεί και την ανάγκη στήριξης κι ενίσχυσης του διπολισμού στην αστική διαχείριση, ανάμεσα στη ΝΔ και το ΣΥΡΙΖΑ, ή και ενδεχομένως επαναφορά του δικομματισμού σε επόμενη φάση).
Παράλληλα, στην πορεία προς το συνέδριο, ο ΣΥΡΙΖΑ επιδιώκει και την οργανωτική του αναμόρφωση, καθώς και τη μαζική ένταξη νέων μελών. Κομμάτι αυτής της διαδικασίας είναι ο λεγόμενος «ψηφιακός μετασχηματισμός» του ΣΥΡΙΖΑ, με την προώθηση της ηλεκτρονικής συμμετοχής των μελών και ηλεκτρονικών ψηφοφοριών. Σε αυτό το πλαίσιο, διαμορφώθηκε η διαδικτυακή πλατφόρμα iΣΥΡΙΖΑ, ενώ επιλέχτηκε η απευθείας ηλεκτρονική εγγραφή των νέων μελών, χωρίς να απαιτείται η έγκριση της αίτησης ένταξης από κάποια επιτροπή/όργανο και η ανάληψη συγκεκριμένων υποχρεώσεων του μέλους. Αυτή η εξέλιξη παρουσιάζεται από τμήμα της αστικής αρθρογραφίας ως «νίκη» του Α. Τσίπρα επί των εσωκομματικών του αντιπάλων, καθώς ο τρόπος εγγραφής θεωρείται ως «κρίσιμη λεπτομέρεια» που σχετίζεται με τη μαζικότητα των νέων εγγραφών, πράγμα που θα επιδράσει επίσης και στις εσωκομματικές ισορροπίες, αφού θα μεταβάλει την κομματική βάση του ΣΥΡΙΖΑ.3
Ακολουθώντας τη νέα δομή του κόμματος που προωθεί ο ΣΥΡΙΖΑ, το ηγετικό επιτελείο θα «επικοινωνεί» και θα απευθύνεται ηλεκτρονικά στην κομματική βάση, ενισχύοντας, μεταξύ άλλων, τα «αρχηγικά» χαρακτηριστικά του κόμματος, το οποίο δε θα βασίζεται σε μια βάση κομματικών μελών με δικαιώματα και υποχρεώσεις. Σε αυτήν την κατεύθυνση έχει ανοίξει και η συζήτηση γύρω από το ζήτημα της απευθείας εκλογής του προέδρου του κόμματος από τη βάση, που θα αποτελέσει ένα ακόμη βήμα στην αποδυνάμωση των οργάνων και του συνεδρίου του κόμματος. Η νέα φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ αποτυπώνει ουσιαστικά και σε οργανωτικό επίπεδο τα περαιτέρω βήματα προσαρμογής του στις ανάγκες της αστικής διαχείρισης.
Συνοπτικά, με τη νέα Πολιτική Διακήρυξη ο ΣΥΡΙΖΑ επιδιώκει:
- Ενίσχυση του διπολισμού και της προσπάθειας εμφάνισης διαχωριστικών γραμμών με τη ΝΔ για να συγκαλύψει τη στρατηγική σύμπλευση ανάμεσά τους.
- Μαζικοποίηση και οργανωτική ισχυροποίηση με παράλληλη προσπάθεια καλλιέργειας ενεργητικής στήριξης της πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ από ευρύτερα λαϊκά στρώματα. Αντιστοίχηση του κόμματος στις νέες ανάγκες για να επιτελέσει το ρόλο του στην αστική διαχείριση.
- Διεύρυνση των δυνάμεών του και εδραίωση της ηγεμονίας του στο σοσιαλδημοκρατικό χώρο σε βάρος του ΚΙΝΑΛ, το οποίο με τη σειρά του υποχρεώνεται και αυτό σε αναπροσαρμογές.
- Συνέχιση της προσπάθειας εξαπάτησης και ενσωμάτωσης λαϊκών δυνάμεων και προσπάθεια συγκράτησης ή μείωσης των απωλειών.
Θα προχωρήσουμε σε ένα σύντομο σχολιασμό ορισμένων βασικών πλευρών της νέας Πολιτικής Διακήρυξης.