Μετά το 18ο Συνέδριό του (2009) το Κόμμα μας προχώρησε σε μεγαλύτερο βάθος τα συμπεράσματά του για τη σοσιαλιστική πορεία στην ΕΣΣΔ, σε σχέση με τα πρώτα συμπεράσματά του στην Πανελλαδική Συνδιάσκεψη το 1995. Το Συνέδριο έθεσε το καθήκον της μελέτης και των άλλων περιπτώσεων σοσιαλιστικής οικοδόμησης κατά τον 20ό αιώνα, όπως και εκείνων των χωρών που το ΚΚ συνεχίζει να βρίσκεται στην εξουσία και σήμερα. Μία από αυτές τις περιπτώσεις είναι το Βιετνάμ, περίπτωση με ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον, αλλά και συναισθηματική φόρτιση, αφού για δεκαετίες ο λαός του πάλεψε αρχικά ενάντια στη γαλλική αποικιοκρατία και στη συνέχεια ενάντια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό που εξαπέλυσε έναν από τους πιο καταστροφικούς, άδικους πολέμους στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, στην ιστορία του καπιταλισμού και γενικότερα στην ιστορία των εκμεταλλευτικών κοινωνικοοικονομικών σχηματισμών. Στην ιστορία όμως δεν έχει μείνει μόνο η λυσσασμένη πολεμική μανία των ΗΠΑ στο Βιετνάμ, αλλά και η ήττα τους, η υποστήριξη του λαού του Βιετνάμ όχι μόνο από την ΕΣΣΔ και άλλα σοσιαλιστικά κράτη, από το εργατικό κίνημα σε διάφορα καπιταλιστικά κράτη, αλλά γενικότερα από ένα ευρύτατο διεθνές αντιιμπεριαλιστικό κίνημα.

Είναι φυσικό οι κομμουνιστές και οι κομμουνίστριες στην Ελλάδα να σκέφτονται τις εξελίξεις στο Βιετνάμ, στο φόντο του διεθνούς συσχετισμού της τελευταίας εικοσαετίας, όχι μόνο με την καθαρά διαλεκτική, υλιστική σκέψη, αλλά και με το συναίσθημα του επαναστάτη.

Η Συντακτική Επιτροπή της ΚΟΜΕΠ, τα μέλη της οποία εξίσου διακατέχονται από αυτό το συναίσθημα, φιλοδοξεί να συμβάλει ώστε αυτό να μετουσιωθεί σε ώριμη επαναστατική κριτική σκέψη και συνείδηση. Με αυτές τις προθέσεις δημοσιεύονται με τη μορφή συνέντευξης οι εντυπώσεις και οι εκτιμήσεις της αντιπροσωπείας του ΚΚΕ που επισέφθηκε τοΒιετνάμ. Οι πληροφορίες και οι εκτιμήσεις των αντιπροσωπευτικών κομματικών και κρατικών οργάνων του Βιετνάμ σχολιάζονται προς το τέλος της συνέντευξης κι όχι ενδιαμέσως, προκειμένου ν’ αποφευχθούν επαναλήψεις. Η επίσκεψη έγινε τον περασμένο Απρίλη. Στην αντιπροσωπεία συμμετείχαν οι σύντροφοι:

Ελένη Μπέλλου - μέλος του ΠΓ της ΚΕ, Ελισαίος Βαγενάς - μέλος της ΚΕ, υπεύθυνος του τμήματος Διεθνών Σχέσεων, Μάκης Παπαδόπουλος - μέλος της ΚΕ, υπεύθυνος του τμήματος Οικονομίας, Λίνα Κροκίδη - υπεύθυνη του τμήματος Δημοκρατικών Ελευθεριών, Μεταναστών και Δικαιοσύνης, Μάκης Χολέβας - δημοσιογράφος του «Ριζοσπάστη».

* * *

Ερώτηση: Μπορείτε να δώσετε ορισμένα πληροφοριακά στοιχεία για τη χώρα;

Μάκης Χολέβας: Το Βιετνάμ βρίσκεται στη Νοτιοανατολική Ασία, έχει πληθυσμό πάνω από 82 εκατομμύρια κατοίκους και έκταση 332 χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα. Συνορεύει βόρεια με την Κίνα, δυτικά με την Καμπότζη και το Λάος και ανατολικά και νότια βρέχεται από τη νότια κινεζική θάλασσα. Είναι μια χώρα με συγκλονιστική ιστορία. Ο αγώνας του βιετναμέζικου λαού, ενάντια στους Γάλλους αποικιοκράτες, την ιαπωνική κατοχή και στη συνέχεια ενάντια στην ιμπεριαλιστική αμερικανική πολεμική μηχανή, σημάδεψε τον 20ό αιώνα και σίγουρα δεν μπορεί να αποτυπωθεί μέσα σε λίγες γραμμές.

Στις αρχές του 20ού αιώνα (απ’ τα τέλη του 19ου αιώνα ο βιετναμέζικος λαός ζούσε κάτω απ’ το ζυγό της γαλλικής αποικιοκρατίας) το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα δέχεται μεγάλη επίδραση απ’ την Οκτωβριανή Επανάσταση και την ανάπτυξη του κομμουνιστικού κινήματος στη Γαλλία και την Κίνα. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 1920 ο μετέπειτα ιστορικός κομμουνιστής ηγέτης του Βιετνάμ Χο Τσι Μινχ πήρε μέρος στην ίδρυση του ΚΚ Γαλλίας.

Τo 1940-’41 η γαλλική κυβέρνηση του Βισύ, μετά την κατάληψη της Γαλλίας από τους Ναζί, συμφώνησε την παραχώρηση του Βιετνάμ στην Ιαπωνία και υπογράφτηκαν συμφωνίες εκμετάλλευσης της χώρας. Ο βιετναμέζικος λαός πάλευε ενάντια στην ιαπωνική κατοχή και τη γαλλική αποικιοκρατική διοίκηση, η οποία παρέμεινε ως το Μάρτη του 1945. Ο αγώνας «κατέληξε», σε πρώτη φάση, τον Αύγουστο 1945, με την ίδρυση ανεξάρτητου κράτους της Λαϊκής Δημοκρατίας του Βιετνάμ.

Οι Γάλλοι αποικιοκράτες κατέλαβαν τις σημαντικότερες περιοχές του Νοτίου Βιετνάμ και αναπτύχθηκε μεγάλη αντίσταση του βιετναμέζικου λαού.

Το 1954, στη Διάσκεψη της Γενεύης, υπογράφτηκαν συμφωνίες για την επανένωση της χώρας. Ωστόσο το δικτατορικό καθεστώς του Ν. Βιετνάμ, με τη στήριξη των ΗΠΑ, αντέδρασε στις συμφωνίες. Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Βιετνάμ έγινε μια τεράστια προσπάθεια ανάπτυξης της οικονομίας της χώρας, με τη βοήθεια της Σοβιετικής Ενωσης (το 1955 υπογράφτηκε η πρώτη συμφωνία για οικονομική και επιστημονικο-τεχνική συνεργασία), ενώ ο ένοπλος αγώνας των αντιιμπεριαλιστικών δυνάμεων που είχε αναπτυχθεί στο Ν. Βιετνάμ είχε ως αποτέλεσμα τον έλεγχο κάποιων περιοχών.

Το 1965 ξεκίνησαν οι ανελέητοι βομβαρδισμοί των ΗΠΑ ενάντια στις νότιες περιοχές της Λαϊκής Δημοκρατίας του Βιετνάμ. Ολόκληρος ο βιετναμέζικος λαός έδωσε απίστευτες μάχες, γεμάτες στιγμές «αδιανόητου» ηρωισμού. Οι ΗΠΑ, μετά από συνεχείς ήττες, το 1968 δέχτηκαν να αρχίσουν διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση της Λαϊκής Δημοκρατίας του Βιετνάμ. Παρά τη συμφωνία για διακοπή των επιθέσεων οι ΗΠΑ συνέχισαν τον πόλεμο με πολλούς τρόπους και τον Απρίλη του 1972 επανέλαβαν τους βομβαρδισμούς. Η διεθνής κατακραυγή, η στήριξη της Σοβιετικής Ενωσης στον αγώνα του Βιετνάμ και φυσικά ο ηρωικός αγώνας του λαού υποχρέωσαν τις ΗΠΑ να γνωρίσουν την πιο ταπεινωτική ήττα στην ιστορία τους και να διακόψουν τους βομβαρδισμούς, υπογράφοντας στο Παρίσι συμφωνία για κατάπαυση του πολέμου.

Το Βιετνάμ προσπάθησε να αναγεννηθεί απ’ τις στάχτες του, την τεράστια καταστροφή που είχε υποστεί. Η διοίκηση του Ν. Βιετνάμ παραβίαζε συνεχώς τις συμφωνίες και οι ένοπλες αντιιμπεριαλιστικές δυνάμεις πραγματοποίησαν γενική επίθεση που οδήγησε στην απελευθέρωση. Στα μέσα του 1976 η σύνοδος της Εθνοσυνέλευσης ανακήρυξε την ίδρυση της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας του Βιετνάμ και την επανένωση της χώρας.

Ο βιετναμέζικος λαός προσπάθησε να ορθοποδήσει, έχοντας να αντιμετωπίσει τις συνέπειες ενός απ’ τους πιο άγριους πολέμους στην ιστορία. Σύντομα όμως βρέθηκε μπροστά σε νέες δυσκολίες, αφού η ανατροπή της Σοβιετικής Ενωσης -και άρα η έλλειψη της υλικής και πολιτικής στήριξης- αποτέλεσε ανασταλτικό παράγοντα για την ανάπτυξη της οικονομίας του Βιετνάμ προς τη σοσιαλιστική οικοδόμηση.

Πριν τις ανατροπές, απ’ το 1986, το ΚΚ Βιετνάμ ακολούθησε την πολιτική της «ανανέωσης», εφαρμόζοντας την «οικονομία της αγοράς, με σοσιαλιστικό προσανατολισμό», όπως την ονόμασαν. Ετσι τροφοδοτήθηκε από την εισαγωγή ξένου κεφαλαίου και «επαναπατριζόμενου», με την ανάλογη επέκταση των καπιταλιστικών σχέσεων.

Ερώτηση: Γνωρίζουμε ότι το ΚΚ Βιετνάμ έχει ως στρατηγική του την «οικονομία της αγοράς με σοσιαλιστικό προσανατολισμό». Είχατε την ευκαιρία να συζητήσετε και να εκτιμήσετε τους στόχους, τα μέσα και τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής;

Ελισαίος Βαγενάς: Είχαμε ένα πλούσιο πρόγραμμα επισκέψεων σε τουριστική και βιομηχανική περιοχή, σε ένα από τα τρία μεγαλύτερα λιμάνια της χώρας, συναντήσεων-συζητήσεων με κομματικές και κρατικές αντιπροσωπείες, καθώς και με διοικήσεις οικονομικών τομέων στην πρωτεύουσα της χώρας, αλλά και στην περιφέρεια.

Μία από τις πιο επίσημες συζητήσεις ενημέρωσής μας ήταν με τον αναπληρωτή υπουργό Σχεδιασμού και Επενδύσεων και το διευθυντή του Ινστιτούτου για την Ανάπτυξη, οι οποίοι παρουσίασαν ως εξής τα αποτελέσματα της «οικονομίας της αγοράς με σοσιαλιστικό προσανατολισμό»:

Στη δεκαετία του 2000, παρά τις δύο τελευταίες κρίσεις, την ασιατική κρίση το 1997-’98 και την κρίση του περασμένου χρόνου, το ΑΕΠ του Βιετνάμ αναπτύχθηκε κατά 7,2%, επιβραδύνθηκε το 2009 με ανάπτυξη κατά 5,3%, αλλά ελπίζουν ότι το 2010 θα ανέβει στο 6,5%. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι 1.200 δολάρια, διπλασιασμένο σε σύγκριση με εκείνο πριν 10 χρόνια. Ο ετήσιος ρυθμός μείωσης της φτώχειας είναι 2% και εκτιμάται ότι θα είναι 10% το 2010.

Για τα επόμενα 10 χρόνια έχουν τεθεί οι εξής στόχοι: Ανάπτυξη γρήγορη και με διάρκεια, μεταρρυθμίσεις στην οικονομία και την πολιτική με ενίσχυση της καθοδήγησης του ΚΚ για την ευημερία του βιετναμέζικου λαού με σημαντικό ρόλο στα ανθρώπινα δικαιώματα, αναβάθμιση του εργατικού δυναμικού της χώρας και βελτίωση της τεχνολογίας. Στόχος είναι να μπουν όλες οι παραγωγικές δυνάμεις στην αγορά, να δημιουργηθεί μια οικονομία που να μπορεί να σταθεί διεθνώς, πετυχαίνοντας διάρκεια στην ανάπτυξη και μακροοικονομική σταθερότητα. Στόχος είναι μέχρι το 2020 να επιτευχθεί η πλήρης βιομηχανοποίηση της οικονομίας, η σταθεροποίηση της πολιτικής και της δημόσιας τάξης στη χώρα, η αναβάθμιση της πολιτιστικής και υλικής ζωής του λαού, η αναβάθμιση της εικόνας του Βιετνάμ στη διεθνή σκηνή, με στόχο ετήσιων ρυθμών ανάπτυξης κατά 7-8%. Για την επίτευξη αυτών των στόχων επικεντρώνονται στα εξής: τελειοποίηση της οικονομίας της αγοράς με διαφάνεια, μέτρα διοικητικών μεταρρυθμίσεων, αποτελέσματα στην εκπαίδευση και την κατάρτιση του εργατικού δυναμικού, ανάπτυξη υποδομών και κινητοποίηση επενδύσεων.

Υπογραμμίστηκε η ανάγκη να συνυπάρχουν η διάρκεια και σταθερότητα στην ανάπτυξη, με σεβασμό στις κατευθύνσεις του ΚΚ. Θεωρούν ότι χρειάζεται ενθάρρυνση των επιχειρήσεων για τη συμβολή τους στην ανάπτυξη, ειδικά στις περιοχές όπου υπάρχουν δυσκολίες. Για τη στήριξη φτωχών περιοχών υπάρχουν 35 προγράμματα καταπολέμησης της φτώχειας και γίνεται προσπάθεια εξασφάλισης υποδομών σε υποβαθμισμένες περιοχές (δρόμοι, σχολεία, κλινικές, υδροηλεκτρικοί σταθμοί).

Διευκρινίστηκε ότι στο Βιετνάμ πριν 20 χρόνια ξεκίνησε η πολιτική της ανανέωσης μετά από πολλές συζητήσεις στο ΚΚ.

Σήμερα στο Βιετνάμ υπάρχουν 300.000 ιδιωτικές επιχειρήσεις (εγχώριες και ξένες) στις οποίες αναλογεί το 60% των θέσεων εργασίας, ενώ οι εργαζόμενοι προστατεύονται από την εργατική νομοθεσία, με κρατική κάλυψη, υποστήριξαν οι Βιετναμέζοι συνομιλητές μας. Το εξωτερικό χρέος είναι υπό έλεγχο.

Από τη συζήτηση προέκυψε ότι στο Βιετνάμ δεν υπάρχει όριο πλουτισμού, ενώ πολλοί Βιετναμέζοι που ήταν στο εξωτερικό (να σημειωθεί εδώ πως μόνο στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ ζούνε 1 εκατομμύριο Βιετναμέζοι) γύρισαν πίσω για επενδύσεις.

Θεωρούν ότι η οικονομία της αγοράς δεν είναι προνόμιο του καπιταλισμού, αλλά καρπός της παγκόσμιας ανάπτυξης της ιστορίας της ανθρωπότητας. Γι’ αυτό χρησιμοποιούν την οικονομία της αγοράς για να αναπτύξουν το σοσιαλισμό, όπως υποστήριξαν.

Μάκης Παπαδόπουλος: Σημαντική είναι και η πληροφόρηση που είχαμε επισκεπτόμενοι την επαρχία Κουάνγκ Νιν, στην οποία ανήκει και η τουριστική περιοχή Χα Λογκ με 1.100.000 κατοίκους. Ο κόλπος της Χα Λογκ, ο οποίος έχει περίπου 2.000 νησάκια ιδιαίτερης φυσικής ομορφιάς, είναι γνωστό τουριστικό θέρετρο που στηρίζει την οικονομία της περιοχής. Το κράτος διεκδικεί την αναγνώρισή του από τον ΟΗΕ ως μνημείου παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και καλεί σε υπερψήφιση αυτού του αιτήματος μέσω του διαδικτύου.

Σε αυτήν την επαρχία, που βρίσκεται στο κέντρο του Βιετνάμ, παράγονται ετησίως 40-50 εκατ. τόνοι κάρβουνου, υπάρχει το μεγαλύτερο λιμάνι για τη βόρεια περιοχή του Βιετνάμ, κατασκευάζονται οικοδομικά υλικά, ενώ οι κάτοικοι δραστηριοποιούνται και στην αλιεία. Το κάρβουνο χρησιμοποιείται για την εσωτερική αγορά, για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και για εξαγωγή. Επίσης υπάρχουν τέσσερα εργοστάσια τσιμέντου.

Ο εκπρόσωπος της τοπικής διοίκησης της πόλης Χάι Πονγκ, της τουριστικής περιοχής Χα Λογκ, μας έδωσε τις εξής πληροφορίες και εκτιμήσεις: Το Βιετνάμ δεν είναι μια χώρα με καπιταλιστική ανάπτυξη, αλλά πρέπει ν’ αναπτυχθεί. Πριν την «ανανέωση» θεωρούσαν ότι χρειαζόταν τριετές ή πενταετές πλάνο, κάτι που ήταν λάθος. Τώρα καταλαβαίνουν ότι ο δρόμος για το σοσιαλισμό είναι ένας δρόμος μακρόχρονος και δύσκολος. Υπάρχουν προβλήματα, ακόμα δεν είναι σοσιαλιστική χώρα, γι’ αυτό υπάρχει ανισόμετρη ανάπτυξη και φτώχεια. Με την ηγεσία του ΚΚ Βιετνάμ μπορούν να ελαχιστοποιηθούν αυτές οι συνέπειες, να υπάρξει δικαιοσύνη. Καταλαβαίνουν ότι οι επενδυτές που έρχονται στο Βιετνάμ δεν έρχονται απλώς για να βγάλουν κέρδος, αλλά για να εκμεταλλευτούν. Χάρη όμως στις επενδύσεις έχουν κεφάλαιο και δυνατότητες, ενώ η εξουσία του ΚΚ μπορεί να ελαχιστοποιήσει την εκμετάλλευση, να ορίσει νομοθετικά τα ωράρια και τις συνθήκες εργασίας.

Αναγνώρισε ότι ο κίνδυνος της επιστροφής στον καπιταλισμό είναι υπαρκτός, η δε πραγματοποίησή του θα εξαρτηθεί όχι από τους επενδυτές, αλλά από το ΚΚ. Σε αυτό συνίσταται η θέση για «οικονομία της αγοράς με σοσιαλιστικό προσανατολισμό». Σημαίνει διαχωρισμό μεταξύ επενδυτών και κράτους.

Ειδικότερα παρουσίασε ως εξής τους όρους επενδύσεων:

• Για να έρθει ένας ξένος επενδυτής χρειάζονται συγκεκριμένες διατυπώσεις, οι οποίες πρέπει να εγκριθούν από την κυβέρνηση και στη συνέχεια από την τοπική διοίκηση της πόλης, ενώ υπάρχουν υπεύθυνοι που κάνουν εκτίμηση της πορείας της επένδυσης.

• Στο κοινοβούλιο υπάρχουν ορισμένοι Βιετναμέζοι καπιταλιστές.

• Υπάρχει ιδιωτική δραστηριότητα στον τομέα της ενέργειας από επενδυτές, όμως το πλειοψηφικό πακέτο το έχει το κράτος.

• Υφίσταται κεντρικός σχεδιασμός για τους τομείς που έχει έλεγχο το κράτος.

• Στις ξένες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο Βιετνάμ, ο υποδιευθυντής της διοίκησης είναι μέλος του ΚΚ, που είναι υπόλογο στην ΚΟΒ της επιχείρησης. Ο επενδυτής είναι υποχρεωμένος να ενημερώνει τους εργαζόμενους για τα προβλήματα της επιχείρησης. Αυτό είναι το «υπόδειγμα» λειτουργίας, αλλά δεν υλοποιείται σε κάθε περίπτωση.

• Ο κατώτερος μισθός των εργαζόμενων στις ξένες επιχειρήσεις καθορίζεται στο πλαίσιο της συμφωνίας με την επιχείρηση.

• Τα συνδικάτα διαπραγματεύονται τους υπόλοιπους όρους εργασίας.

• Οι Βιετναμέζοι επιχειρηματίες παίρνουν δάνεια από τις τράπεζες για ν’ αναπτύξουν τις δραστηριότητές τους.

• Οι ξένες επενδύσεις θεωρούνται τμήμα της σοσιαλιστικής οικονομίας.

Παρομοίασε την πολιτική των ιδιωτικών επενδύσεων με τη ΝΕΠ του Λένιν.

Ερώτηση: Μπορείτε να δώσετε μια εικόνα για κάποια ξένη επένδυση;

Μάκης Παπαδόπουλος: Επισκεφθήκαμε τη βιομηχανική ζώνη στην ευρύτερη περιοχή της Χάι Πονγκ, όπου είχαμε συνάντηση-συζήτηση με τη διεύθυνσή της αλλά και τον υπεύθυνο του κράτους. Για την εφαρμογή του νόμου που διέπει τις επενδύσεις, την ευθύνη έχουν όσοι συμμετέχουν στη διοίκηση της ζώνης και οι αρμόδιοι από το τοπικό όργανο εξουσίας στην πόλη. Οι υπεύθυνοι εκτίμησαν ότι η ανάπτυξη της πόλης οφείλεται στις επενδύσεις που υπάρχουν. Υποστήριξαν ότι με τη βελτίωση των διοικητικών δομών και με τη δημιουργία σχολών κατάρτισης για τους εργαζόμενους προσπαθούν να προσελκύσουν ξένες επενδύσεις και θεωρούν ότι το βιετναμέζικο κράτος έχει εταιρική σχέση με τους επενδυτές. Πρώτος υπεύθυνος για τις επενδύσεις είναι το κράτος και σε κάθε βιομηχανική ζώνη τοποθετείται υπεύθυνος από το ΚΚ στη θέση αναπληρωτή προέδρου.

Στη ζώνη που επισκεφθήκαμε υπάρχουν επενδύσεις κοινοπραξίας του ιαπωνικού κεφαλαίου (ΝΟΜURA) με τα τοπικά όργανα διοίκησης της πόλης, σε αναλογία 70% ιαπωνικό - 30% κρατικό στο μετοχικό κεφάλαιο, σε ύψος επένδυσης 140 εκατ. δολαρίων. Οι υποδομές για τη λειτουργία της ζώνης έγιναν με δαπάνες του κράτους, προκειμένου να προσελκυστεί η επένδυση. Η ιδιοκτησία της γης παραμένει στο κράτος και νοικιάζεται στους επενδυτές με συμβόλαιο, στο οποίο αποτυπώνονται ρυθμίσεις με την παρέμβαση των τοπικών αρχών.

Ο εκπρόσωπος του ΚΚ Βιετνάμ ανέφερε ως βασικό πρόβλημα στην προώθηση τέτοιων επενδυτικών σχεδίων την αλλαγή της χρήσης γης. Οι αγρότες έχουν το δικαίωμα της χρήσης γης, όχι την ιδιοκτησία. Το κράτος προσπαθεί να τους πείσει να παραχωρήσουν με οικονομικό αντίτιμο το δικαίωμα της χρήσης γης και να συμβάλουν στην ανάπτυξη της βιομηχανίας και της χώρας. Ενα άλλο «κίνητρο» είναι πως οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην περιοχή έχουν αρχικά ανάγκη από ανειδίκευτο εργατικό δυναμικό και συνεπώς οι αγρότες και τα παιδιά τους προσλαμβάνονται από αυτές ως μισθωτοί. Επίσης το κράτος δίνει κίνητρα για τις σπουδές των παιδιών των αγροτών. Στις συμβάσεις με τους επενδυτές (κυρίως από την Ιαπωνία, τις ΗΠΑ, την Κίνα και την ΕΕ) υπάρχουν ρήτρες κατοχύρωσης από παραβιάσεις των όρων.

Στη βιομηχανική ζώνη που επισκεφθήκαμε εργάζονται 30.000 άτομα και ο μισθός είναι πάνω από 100 δολάρια μηνιαίως. Απεργία στη συγκεκριμένη ζώνη έγινε πριν 3 χρόνια. Σύμφωνα με τους αρμοδίους, τον τελευταίο καιρό δεν υπάρχουν προβλήματα. Για τα ζητήματα που προκύπτουν, οι επενδυτές έρχονται σε επαφή με τη διοίκηση της πόλης και οι εργαζόμενοι με τα συνδικάτα. Τις περισσότερες φορές η διοίκηση της πόλης και τα συνδικάτα βρίσκουν τη λύση.

Ενδιαφέρον έχει και η επένδυση στο λιμάνι της πόλης Χάι Πονγκ, σημαντικό οικονομικό κέντρο του Βιετνάμ. Ιδρύθηκε από τους Γάλλους πριν 136 χρόνια. Αναπτύχθηκε εκεί ισχυρό εργατικό κίνημα, ενώ ο Χο Τσι Μινχ το είχε επισκεφθεί αρκετές φορές. Στον πόλεμο με τις ΗΠΑ είχε δεχτεί πολλούς βομβαρδισμούς. Το λιμάνι έχει 19 επιμέρους εγκαταστάσεις, δουλεύουν 5.000 εργαζόμενοι και διέρχονται ετησίως από αυτό 22 έως 23 εκατομ. τόννοι εμπορευμάτων. Η διοίκηση του λιμανιού οργανώνει τις εργασίες εκφόρτωσης, ενώ οι εργασίες διαμετακόμισης ανήκουν στην ευθύνη του αρμοδίου υπουργείου. Υπάρχουν δύο τύποι ιδιοκτησίας στους διάφορους τομείς του λιμανιού: σε ορισμένους το 100% ανήκει στο δημόσιο, ενώ σε ορισμένους άλλους υπάρχει μικτή ιδιοκτησία. Η διεύθυνση του λιμανιού υπάγεται στο κράτος. Σύμφωνα με τους αρμόδιους, από το τμήμα των logistics (εκφόρτωση - αποθήκευση - μεταφορά) εξυπηρετούνται 19 πλοία την εβδομάδα, ενώ υπάρχει δραστηριότητα και σε φορτίο cargo (μη συσκευασμένο φορτίο). Ορισμένες σημαντικές επενδύσεις στις λιμενικές εγκαταστάσεις έγιναν από το ξένο (ιαπωνικό) κεφάλαιο με στόχο τη διευκόλυνση της διαμετακομιστικής μεταφοράς εμπορευμάτων (πολύ κοντά βρίσκεται βιομηχανική ζώνη με περίπου 20 -κατά βάση ιαπωνικές- επιχειρήσεις).

Η αντιπροσωπεία μας έθεσε τους προβληματισμούς της για τον κίνδυνο αναίρεσης του σοσιαλιστικού προσανατολισμού μέσω των ξένων επενδύσεων ή και των μεγάλων επενδύσεων με εισαγόμενα κεφάλαια Βιετναμέζων που είχαν φύγει από τη χώρα εξαιτίας του πολιτικού σοσιαλιστικού προσανατολισμού της. Εκφράσαμε την ανησυχία μας ότι, αν και αναγνωρίζουμε τη δύσκολη περίοδο που πέρασε το Βιετνάμ, αν και καταλαβαίνουμε ότι οι ξένες επενδύσεις μπορούν να φέρουν μια καπιταλιστική ανάπτυξη, δηλαδή να έχουν και το στοιχείο της βιομηχανικής ανάπτυξης, επισημάναμε την πλευρά της εκμετάλλευσης. Επικεντρωθήκαμε στο ιδιαίτερο γεγονός ότι στο Βιετνάμ υπάρχει ΚΚ στην εξουσία και έχει ενδιαφέρον τι μέτρα θα πάρει το κόμμα και η κυβέρνηση, μέτρα για την υπεράσπιση του μισθού, των συντάξεων, της ασφάλισης, των συνθηκών υγείας, των όρων ώστε το μεγάλο μέρος της συσσώρευσης να μη φεύγει, αλλά να μένει στη χώρα. Αναδείξαμε αυτές τις πλευρές, έχοντας την εμπειρία από την Ελλάδα και αλλού, από μειώσεις μισθών, χειροτέρευση των συνθηκών δουλειάς των εργαζομένων.

Ελισαίος Βαγενάς: Να συμπληρώσουμε ότι -σύμφωνα με την πληροφόρηση που έδωσε η Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της ΚΕ του ΚΚ Βιετνάμ- στην αγορά του Βιετνάμ πρώτος επενδυτής είναι οι ΗΠΑ, δεύτερος η ΕΕ και τρίτος η Κίνα. Επίσης εισάγονται μηχανές και μηχανήματα από την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα. Σήμερα το Βιετνάμ είναι ο δεύτερος εξαγωγέας ρυζιού παγκοσμίως, μετά τις ΗΠΑ. Σε ερώτηση για τις σχέσεις ιδιοκτησίας στη βιομηχανία του Βιετνάμ σήμερα, απαντήθηκε ότι το μεγάλο μέρος παραμένει στο κράτος, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις έχει γίνει ιδιωτικοποίηση, που την αποκαλούν «μετοχοποίηση». Σε ορισμένες περιπτώσεις οι εργαζόμενοι στις επιχειρήσεις αυτές αγοράζουν φθηνές μετοχές. Υπάρχουν μεγάλες εγχώριες επιχειρήσεις που δεν ελέγχονται από το κράτος. Σε άλλες περιπτώσεις το κράτος έχει την πλειοψηφία, ενώ σε τομείς στρατηγικής σημασίας κατέχει το 100% (π.χ. πετρελαϊκές πηγές).

Στο Βιετνάμ υπάρχει ιδιωτική Παιδεία (σχολεία και πανεπιστήμια) και Υγεία. Η εξήγηση που δόθηκε γι’ αυτή την απόφαση ήταν πως υπάρχει αντίληψη «κοινωνικοποίησης» της Παιδείας και της Υγείας, με την έννοια ότι «ο κρατικός και ο ιδιωτικός τομέας δουλεύουν μαζί». Το κράτος, υποστήριξε ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων, δεν μπορεί να καλύψει όλες τις παροχές της Υγείας και της Παιδείας, ενώ οι ιδιώτες έχουν τέτοιες δυνατότητες. Στο δημόσιο πανεπιστήμιο υπάρχουν δίδακτρα ανάλογα με το εισόδημα, ενώ οι οικογένειες που δεν έχουν εισόδημα για να σπουδάσουν τα παιδιά τους βοηθούνται από το κράτος. Και οι ιδιώτες βοηθούν τα παιδιά φτωχών οικογενειών να σπουδάσουν, χορηγώντας υποτροφίες.

Οι τρεις άξονες της πολιτικής του ΚΚ Βιετνάμ είναι: ιδιωτικές επενδύσεις, σχέδιο για την οικονομία της αγοράς, άνοιγμα σε ξένες χώρες. Ενα κίνητρο για τους επενδυτές είναι η μειωμένη φορολογία. Οι επενδυτές έχουν το 40% της συνολικής κερδοφορίας.

Επίσης επισήμανε ότι έχουν βελτιωθεί οι συνθήκες ζωής με την οικονομία της αγοράς. Για παράδειγμα, πριν 15-20 χρόνια οι Βιετναμέζοι εργαζόμενοι πήγαιναν στην Αλγερία για να βρουν δουλειά, στο Βιετνάμ οι γιατροί δεν ήθελαν να δουλέψουν κι οι δάσκαλοι να διδάξουν, ενώ τώρα εξαλείφθηκε αυτό το φαινόμενο.

Ερώτηση: Αναφερθήκατε στους αναπτυξιακούς στόχους του κόμματος και του κράτους. Ωστόσο δεν έγινε ιδιαίτερα αντιληπτό πώς σχετίζονται με το σοσιαλιστικό παρελθόν και το σοσιαλιστικό μέλλον του Βιετνάμ.

Ελισαίος Βαγενάς: Είναι διαφωτιστικές οι πληροφορίες από τη συνάντηση με το μέλος της ΚΕ του ΚΚ Βιετνάμ και πρόεδρο της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων. Σύμφωνα με την τοποθέτησή του, το Βιετνάμ εδώ και 24 χρόνια ακολουθεί την πολιτική της ανανέωσης και δεν έχει βγει έξω από το σοσιαλιστικό προσανατολισμό. Θεωρεί ότι αυτή η επιτυχία οφείλεται σε δύο λόγους: Στην πολιτική γραμμή που έχει χαραχτεί και στο γεγονός ότι το ΚΚ έχει εμπειρία στη διοίκηση του κράτους, προωθεί την ανανέωση βήμα με βήμα, αποφεύγοντας οποιοδήποτε εκτροχιασμό. Εφαρμόζεται η οικονομία της αγοράς, γιατί είναι κατάκτηση της ανθρωπότητας και όχι του καπιταλισμού και γιατί είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Δε θεωρούν ότι η οικονομία της αγοράς ταυτίζεται με τον καπιταλισμό. Υποστηρίζουν ότι στην οικονομία της αγοράς υπάρχουν στοιχεία του καπιταλισμού, αλλά το θέμα είναι να μειωθεί η επιρροή τους. Αυτός ο περιορισμός των καπιταλιστικών στοιχείων είναι ο σοσιαλιστικός προσανατολισμός.

Υποστηρίχθηκε ότι σοσιαλιστικός προσανατολισμός σημαίνει να ευημερεί ο λαός, να είναι κυρίαρχος και να υπάρχει ισοτιμία και δημοκρατία, η οικονομική ανάπτυξη να συμβαδίζει με την κοινωνική πρόοδο. Στηρίζεται στην πολυτομεακή οικονομία (δηλαδή με πολλά είδη ιδιοκτησίας) με βασικό ρόλο στο δημόσιο τομέα, με διατήρηση του κυρίαρχου ρόλου του κράτους. Το μεγάλο μέρος της παραγωγής ανήκει στο κράτος (γη, φυσικοί πόροι, ηλεκτρισμός, αερομεταφορές) και μέσω της πολιτικής διανομής εισοδήματος θα μειώνεται η απόσταση μεταξύ πλουσίων και φτωχών.

Αυτή την περίοδο γιορτάζουν τα 80 χρόνια του ΚΚ Βιετνάμ και προετοιμάζουν το συνέδριό του για τις αρχές του 2011, το οποίο θα τροποποιήσει την πολιτική γραμμή και θα χαράξει την πολιτική έως το 2020. Στόχος είναι το 2020 το Βιετνάμ να γίνει μια χώρα βιομηχανοποιημένη. Ο εκπρόσωπος του ΚΚ Βιετνάμ επισήμανε ότι δέχονται επίθεση από τους ιδεολογικούς εχθρούς του κόμματος, από δυνάμεις που αντιτίθενται στην πολιτική τους γραμμή, ενώ χώρες και δυνάμεις θέλουν την κατάργηση του επίμαχου άρθρου του συντάγματος για τον καθοδηγητικό ρόλο του ΚΚ. Παρά τη σκληρότητα της ιδεολογικής πάλης θεωρούν ότι το κόμμα τους έχει μεγάλη εμπειρία και τη λαϊκή στήριξη.

Υποστήριξε ότι στο παρελθόν το ΚΚ Βιετνάμ είχε σκοπό να πάει στο σοσιαλισμό, χωρίς να περάσει από τον καπιταλισμό. Τώρα, θεωρούν ότι διανύουν μεταβατική περίοδο. Οταν αποφάσισαν την οικονομία της αγοράς υπήρχαν πολλές εσωκομματικές αντιρρήσεις. Η Ρωσία και η Κίνα έκαναν μεταρρυθμίσεις και το Βιετνάμ ακολούθησε. Στην αρχή μιλούσαν για «πολυτομεακή εμπορευματική οικονομία». Με τις εμπειρίες που αποκτήσανε υιοθέτησαν την «οικονομία της αγοράς με σοσιαλιστικό προσανατολισμό». Δηλαδή δέχτηκαν την πολυτομεακή οικονομία, την οικονομία με πολλές μορφές ιδιοκτησίας, αλλά θέλουν να κρατήσουν σαν κόρη οφθαλμού τον κρατικό τομέα.

Μάκης Χολέβας: Χαρακτηριστικές για το χαρακτήρα της στρατηγικής του ΚΚ Βιετνάμ είναι και οι θέσεις που ανέπτυξαν μέλη του Συμβουλίου Θεωρητικών Μελετών της ΚΕ του ΚΚ Βιετνάμ, με τα οποία είχαμε συνάντηση.

Πριν όμως τις παραθέσουμε, να ενημερώσουμε ότι το Συμβούλιο είναι συμβουλευτικό όργανο της ΚΕ και του ΠΓ, αποτελείται από 39 μέλη, επιστήμονες και ερευνητές σε διάφορους τομείς. Πρόεδρος του Συμβουλίου είναι μέλος του ΠΓ και στη σύνθεσή του υπάρχει και άλλο μέλος της ΚΕ, με το οποίο έγινε και η συζήτηση.

Υποστήριξε ότι η οικονομία της αγοράς με σοσιαλιστικό προσανατολισμό είναι μια «νέα σύλληψη» του ΚΚ Βιετνάμ. Θεωρούν ότι η οικονομία της αγοράς είναι κατάκτηση στην εξέλιξη της ανθρωπότητας που εμφανίστηκε πριν τον καπιταλισμό. Ο καπιταλισμός έδωσε ανάπτυξη και δύναμη στην οικονομία της αγοράς. Επομένως, η οικονομία της αγοράς δεν είναι προϊόν του καπιταλισμού, αλλά είναι σημαντική για την ανάπτυξη των οικονομιών όλων των χωρών. Το ΚΚ θέλει να επωφεληθεί από τα πλεονεκτήματα της οικονομίας της αγοράς για την ανάπτυξη.

Η οικονομία ρυθμίζεται από το κράτος, το οποίο αξιολογεί την οικονομία. Το κράτος έχει την πολιτική κατεύθυνση και ο δημόσιος τομέας παίζει βασικό ρόλο. Είναι εργαλείο για τη ρύθμιση της αγοράς και βοηθάει στην καταπολέμηση της φτώχειας και την προστασία του περιβάλλοντος. Κάθε επίπεδο της οικονομίας της αγοράς πρέπει να αντιστοιχείται με το επίπεδο ζωής. Υποστήριξε ότι χρειάζεται κοινωνική ειρήνη, προστασία του περιβάλλοντος, ότι δεν πρέπει να επιτρέπουν μεγάλες αποκλίσεις στην αύξηση των εισοδημάτων, αλλά να επιδιώκουν τη σταθερή βελτίωση των εισοδημάτων, ώστε να υπάρχει ανάπτυξη με αρμονία, απαραίτητη για τη σταθερότητα.

Στο ερώτημα αν τα μέλη του ΚΚ μπορούν να είναι επιχειρηματίες, η απάντηση που έχει δώσει το ΚΚ Βιετνάμ είναι θετική, εφόσον το μέλος τηρεί το καταστατικό του κόμματος. Το μέλος της ΚΕ υποστήριξε ότι δεν ήταν μια εύκολη απάντηση, αφού χρειάστηκαν δυο συνέδρια για να αποφασιστεί και υπάρχουν ακόμα αρκετές αντιδράσεις. Ομως θεωρούν ότι τα μέλη του κόμματος συμμετέχοντας στην ιδιωτική οικονομία συμβάλλουν στην πρόοδο, χρησιμοποιώντας τις πνευματικές τους ικανότητες για την ανάπτυξη της χώρας. Δεν επιτρέπεται να γίνονται επιχειρηματίες τα μέλη του ΚΚ που δουλεύουν στο δημόσιο τομέα.

Παράλληλα, υπάρχει δέσμευση για τα μέλη του ΚΚ που είναι επιχειρηματίες, να είναι παράδειγμα στην πληρωμή των μισθών, των φόρων απέναντι στο κράτος κτλ. Στα πέντε χρόνια που υπάρχει η δυνατότητα επιχειρηματικής δράσης για τα μέλη του ΚΚ, παρατήρησαν ότι ο αριθμός που την αξιοποίησε είναι μικρός, αφορά μέτριου μεγέθους επιχειρήσεις, ενώ το πιο συνηθισμένο είναι να έχουν οικογενειακές επιχειρήσεις. Σε έρευνα που έγινε, φάνηκε ότι τα μέλη του ΚΚ είναι υποδειγματικά στις υποχρεώσεις τους. Θεωρούν ως θετικό στοιχείο της επιχειρηματικής δράσης μελών του ΚΚ την ενθάρρυνση που προκαλεί στους ενδεχόμενους επενδυτές του Βιετνάμ, την αποτροπή του φόβου για πιθανή εθνικοποίηση.

Λίνα Κροκίδη: Στην «πολιτική της ανανέωσης», δηλαδή «στην οικονομία της αγοράς με σοσιαλιστικό προσανατολισμό», αναφέρθηκε στη διάρκεια της συνάντησής μας η Νγκουγιέν Τι Μπινχ, γνωστή ως «Μαντάμ Μπιν», ιστορικό στέλεχος του ΚΚ Βιετνάμ από την περίοδο του Χο Τσι Μινχ, στέλεχος της κυβέρνησης μέχρι το 2000 και τώρα πρόεδρος ενός «Ταμείου για την Ανάπτυξη και την καταπολέμηση της φτώχειας». Η «Μαντάμ Μπιν» σημείωσε ότι η οικονομία του Βιετνάμ είναι ακόμα περιορισμένη, δεν έχει επιτευχθεί ικανοποιητικός βαθμός ένταξής της στη διεθνή οικονομία. Μετά από 30 χρόνια πολέμου το Βιετνάμ παραμένει μια φτωχή χώρα και αδύναμη. Παρόλο που με την πολιτική της «ανανέωσης» κατακτήθηκαν πολλά, πιστεύει ότι βρίσκονται σε ένα νέο πόλεμο, αυτή τη φορά για την ανάπτυξη.

Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι έγιναν μεγάλες θυσίες για την ανεξαρτησία της χώρας, αλλά δεν έχει επιτευχθεί η ευημερία και η ανάπτυξη. Και αυτή υποστήριξε ότι η πολιτική της «οικονομίας της αγοράς με σοσιαλιστικό προσανατολισμό» υιοθετήθηκε με στόχο την ανάπτυξη της χώρας, αξιοποιώντας όλες τις υλικές δυνάμεις της. Χαρακτήρισε ως δύσκολο θεωρητικό ζήτημα το σοσιαλιστικό προσανατολισμό τους. Υποστήριξε ότι πρέπει να συνεργαστούν με όλες τις χώρες στο πλαίσιο του διεθνούς εμπορίου, όπου κυριαρχεί ο καπιταλισμός, αφού ο «μεγάλος σοσιαλισμός» δεν υπάρχει πια. Το θέμα είναι το αμοιβαίο όφελος, αλλά δεν είναι κάτι εύκολο. Πρόκειται για πόλεμο, αφού πρέπει να ασχολούνται με τους ανθρώπους που είναι δυσαρεστημένοι, που είναι φτωχοί, αλλά ευτυχώς έχουν καλά αποτελέσματα. Το ΚΚ ενδιαφέρεται για τους ανθρώπους με μεγαλύτερες δυσκολίες, τους αγρότες στα βουνά, τις μειονότητες, τους αναπήρους πολέμου, γι’ αυτό και η καμπάνια για τη φτώχεια έχει επιτυχία. Χαρακτήρισε τη μάχη για την οικονομία σαν μια καινούρια μάχη χωρίς βόμβες.

Η Μαντάμ Μπιν ανέφερε ότι στο Βιετνάμ πιστεύουν ότι υπήρξαν λάθη στον τρόπο που οικοδομήθηκε ο σοσιαλισμός στο παρελθόν, αλλά ο στόχος παραμένει. Βασικό είναι να αποκτηθούν δυνάμεις, γιατί οι υλικές συνθήκες είναι προαπαιτούμενο. Υποστήριξε ότι εξακολουθούν να αναγνωρίζουν ότι ο σοσιαλισμός οδηγεί στην επιτυχία, αλλά πρώτα χρειάζεται να αναπτυχθούν πολιτικά και κυρίως οικονομικά.

Σε ερώτηση για τις δυνάμεις που δε θέλουν το σοσιαλισμό και θέλουν να οδηγήσουν το Βιετνάμ σε άλλο δρόμο, η Μαντάμ Μπιν επισήμανε ότι υπάρχει το ΚΚ και πρέπει να πάρει τις ευθύνες του. Σε άλλη ερώτηση για τον κίνδυνο παραπέρα ενίσχυσης των αντισοσιαλιστικών δυνάμεων, με στόχο να εκφραστούν πολιτικά, απάντησε ότι υπάρχουν κίνδυνοι και πως ο αγώνας θα είναι δύσκολος.

Ερώτηση: Μπορείτε να μας δώσετε πληροφόρηση για τη δράση του ΚΚ Βιετνάμ μέσα στο πολιτικό σύστημα της χώρας;

Λίνα Κροκίδη: Οπως μας ενημέρωσαν, το ΚΚ είναι το μοναδικό κόμμα που εξασφαλίζει τη δημοκρατία, αλλά πρέπει να υπάρχουν δομές που να την πραγματώνει. Επίσης, για να εξασφαλιστεί η δημοκρατία στην κοινωνία, πρέπει να εξασφαλίζεται η δημοκρατία στο ΚΚ. Το ΚΚ ανοίγει όλα τα θέματα στην κοινωνία με δημόσιο διάλογο και διαβούλευση με τις μαζικές οργανώσεις. Επιπλέον, θεωρούν ότι σημαντικό ρόλο παίζει η λειτουργία της Εθνοσυνέλευσης. Πριν από κάθε κοινοβουλευτική σύνοδο οι βουλευτές συζητούν με τους ψηφοφόρους τους. Παράλληλα, οι βουλευτές με συνεχείς ερωτήσεις προς την κυβέρνηση μεταφέρουν τα προβλήματα που υπάρχουν. Εκτιμούν ότι αυτός ο μηχανισμός εξασφαλίζει την εμπιστοσύνη του κόσμου απέναντι στο κράτος.

Επίσης, ο τοπικός εκπρόσωπος του ΚΚ Βιετνάμ στην πόλη Χάι Λονγκ ανέφερε ότι τα δημοκρατικά δικαιώματα στο Βιετνάμ γίνονται σεβαστά, γίνεται ενημέρωση σε όλους τους κατοίκους, ενώ το επίπεδο ζωής έχει ανέβει. Είναι ευθύνη του ΚΚ να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες που υπάρχουν στο εργατικό δυναμικό, για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ανανέωσης.

Υποστήριξε ότι στον πόλεμο το ΚΚ έδινε κουράγιο στις μάχες, τώρα δίνει κουράγιο για να αναπτυχθεί η χώρα, ότι στο παρελθόν το Βιετνάμ νίκησε τους Γάλλους και τους Αμερικάνους με τη βοήθεια των διεθνών φίλων του, τώρα η χώρα ανανεώνεται με τις επενδύσεις των διεθνών φίλων.

Το ΚΚ Βιετνάμ διαθέτει τέσσερις περιοδικές εκδόσεις, υπό την καθοδήγηση του ΠΓ της ΚΕ: μηνιαία με 60.000 αντίτυπα, ειδική έκδοση με 26.000, εβδομαδιαία με 25.000 και ηλεκτρονική έκδοση στο διαδίκτυο. Προβάλλουν πολιτικά και κοινωνικά θέματα και ευαισθητοποιούν το λαό σε αυτά, ενώ δίνονται απαντήσεις σε ιδεολογικά ζητήματα. Επίσης, δημοσιεύονται έρευνες και αυτή την περίοδο γίνεται μια έρευνα για την ταξική διάρθρωση. Τα περιοδικά έχουν ειδικό ρόλο στην πολιτική της «ανανέωσης», συμβάλλουν στα ζητήματα κομματικής οικοδόμησης. Επιπλέον, γίνονται ιδιαίτερες αναφορές στη «σκέψη» του ιστορικού ηγέτη του ΚΚ Βιετνάμ, Χο Τσι Μινχ.

Το ΚΚ εκπαιδεύει τα στελέχη του για την προώθηση της πολιτικής του και μέσω των κρατικών οργάνων. Κεντρικός μηχανισμός τέτοιας εκπαίδευσης αποτελεί το Εθνικό Ινστιτούτο (Ακαδημία) Πολιτικής και Διοίκησης στο Ανόι, από τον αντιπρόεδρο του οποίου είχαμε την εξής ενημέρωση:

Η Ακαδημία δημιουργήθηκε το 1949 στο βόρειο Βιετνάμ και τώρα λειτουργεί μετά από συγχωνεύσεις με άλλες σχολές. Εχει εκπαιδεύσει δεκάδες ανώτερα στελέχη, μεταξύ αυτών ΓΓ του κόμματος και μέλη του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚ Βιετνάμ. Βασική της αποστολή είναι η διαμόρφωση ανώτερων στελεχών του κράτους και στελεχών με ανώτερο θεωρητικό επίπεδο, σύμφωνα με το μαρξισμό-λενινισμό και τη «σκέψη» του Χο Τσι Μινχ. Παρέχει τις θεωρητικές βάσεις για την άσκηση της πολιτικής στο Βιετνάμ, σπουδές διοίκησης, τύπου και επικοινωνίας, φιλοσοφίας, ανθρώπινων δικαιωμάτων κ.ά. Εχει 4 παραρτήματα στο Ανόι και την πόλη Χο Τσι Μινχ (Σαϊγκόν) και οι σπουδές είναι δωρεάν.

Πρόκειται για την Ανώτατη Σχολή του ΚΚ Βιετνάμ που λειτουργεί με την άμεση καθοδηγητική ευθύνη του ΠΓ της ΚΕ, το οποίο καθορίζει τον προσανατολισμό της Ακαδημίας και χρεώνει μέλη της ΚΕ για τη λειτουργία της. Το υπουργείο Παιδείας καθορίζει τον αριθμό των σπουδαστών που θα εισαχθούν στην Ακαδημία και η εισαγωγή γίνεται με εξετάσεις. Η Ακαδημία δίνει επίσης μεταπτυχιακούς και διδακτορικούς τίτλους σπουδών. Οι προπτυχιακές σπουδές διαρκούν 4 χρόνια.

Σε ερώτησή μας για το περιεχόμενο των σπουδών για τα «ανθρώπινα δικαιώματα, δόθηκε η απάντηση ότι πρόκειται για σπουδές στο δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Γίνονται μελέτες αντιμετώπισης της ιμπεριαλιστικής προπαγάνδας, που κατηγορεί το Βιετνάμ για το θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κάθε χρόνο υπάρχει έκθεση των ΗΠΑ για το θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με την οποία γίνεται επίθεση στο Βιετνάμ. Επίσης, οι υπεύθυνοι ανέφεραν πως οι εχθροί του Βιετνάμ υποκινούν εγχώριες οργανώσεις με αφορμή τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Μπροστά στο συνέδριο του ΚΚ Βιετνάμ η Ακαδημία ετοιμάζει εκθέσεις και προγράμματα για πολλά θέματα και καταθέτει προτάσεις. Μετά από σχετική ερώτηση της αντιπροσωπείας μας συζητήθηκε και το ζήτημα του άρθρου 4 του Συντάγματος του Βιετνάμ, το οποίο είχε τεθεί σε συζήτηση. Πρόκειται για το άρθρο 4 που κατοχυρώνει τον καθοδηγητικό ρόλο του ΚΚ στην πολιτική ζωή του Βιετνάμ. Απαντήθηκε ότι οι δυνάμεις που θέλουν την κατάργηση του άρθρου 4 τάσσονται υπέρ του πολυκομματισμού, αλλά είναι μειοψηφικές. Ο αντιπρόεδρος της Ακαδημίας υποστήριξε ότι το ΚΚ έχει κατακτήσει το ρόλο του στη συνείδηση του λαού του Βιετνάμ και η ηγεσία του έχει πάρει μαθήματα απ’ όσα συνέβησαν στη Σοβιετική Ενωση.

Στην αντιπροσωπεία μας ήταν γνωστό το γεγονός ότι το ΚΚ έχει ηρωικούς ιστορικούς δεσμούς με το λαό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ημέρα που επισκεφθήκαμε το μαυσωλείο και το σπίτι όπου έζησε ο Χο Τσι Μινχ, είχε σχηματιστεί μια τεράστια ουρά ανθρώπων για να αποτίσουν φόρο τιμής στο μεγάλο κομμουνιστή ηγέτη που αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει, ως πρόεδρος της χώρας, ένα πολυτελές οίκημα, αλλά ζήτησε να μείνει σ’ ένα από τα σπίτια που έμεναν οι εργάτες της περιοχής, ενώ στη συνέχεια κατασκευάστηκε ένα ειδικά λιτό γι’ αυτόν. Το πολυτελές οίκημα χρησιμοποιήθηκε για κρατικές ανάγκες, υποδοχές και συναντήσεις με ξένες αντιπροσωπείες.

Από την άλλη, είναι εξίσου ευδιάκριτη η εξάπλωση ιδεαλιστικών - μεταφυσικών αντιλήψεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι πλήθος μαθητών και μαθητριών επισκέπτονται το «Ναό της Λογοτεχνίας» (το επονομαζόμενο και «πρώτο πανεπιστήμιο» του Βιετνάμ), που ήταν ναός αφιερωμένος στη λατρεία του Κομφούκιου και σήμερα αποτελεί αρχαιολογικό χώρο.

Σε ερώτηση της αντιπροσωπείας μας αν παρατηρείται συγκέντρωση του κεφαλαίου σε λίγα χέρια και παράλληλα διεύρυνση των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων, ο εκπρόσωπος της Ακαδημίας ανέφερε ότι υπάρχουν προγράμματα για την αντιμετώπιση της φτώχειας, η οποία, ενώ κυμαινόταν στο 50% του πληθυσμού πριν αρκετά χρόνια, σήμερα περιορίζεται στο 10%. Υποστήριξε ότι από το 1986 (χρονιά έναρξης της πολιτικής της «ανανέωσης») έχει αντιμετωπιστεί η φτώχεια για 35 εκατ. Βιετναμέζους, ενώ ο ΟΗΕ έχει επιβραβεύσει το Βιετνάμ για την αντιμετώπιση της φτώχειας. Επίσης ισχυρίστηκε ότι υπάρχει απόσταση μεταξύ πλουσίων και φτωχών στις συνθήκες της οικονομίας της αγοράς, αλλά σε αυτό έχουν συμβάλει και οι φυσικές καταστροφές και ότι το ΚΚ παίρνει ειδικά μέτρα για συγκεκριμένες περιοχές για την αντιμετώπιση της φτώχειας και τη δημιουργία υποδομών. Επίσης, οι βιετναμέζικες τράπεζες δίνουν χαμηλότοκα δάνεια για τη βοήθεια των πιο αδύναμων στρωμάτων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ακαδημίας, το 65% του πληθυσμού του Βιετνάμ είναι αγρότες, το 15% εργατική τάξη και υπάρχουν 1 εκατομμύριο επιστήμονες (δεν έγινε δυνατό να διευκρινιστούν περαιτέρω τα συγκεκριμένα στοιχεία). Στην αγροτική παραγωγή ενισχύεται η ανάπτυξη της τεχνολογίας. Τέλος, στο Βιετνάμ υπάρχουν 53 μειονότητες και η χώρα συμμετέχει σε διεθνή προγράμματα για το σεβασμό των δικαιωμάτων των μειονοτήτων.

Ερώτηση: Με βάση τα παραπάνω, σε τι συμπεράσματα καταλήγει η αντιπροσωπεία της ΚΕ του ΚΚΕ;

Ελένη Μπέλλου: Μπορούμε να εκθέσουμε ορισμένες πρώτες παρατηρήσεις, προβληματισμούς, ανησυχίες που άλλωστε εκφράσαμε και στους συντρόφους από το ΚΚ Βιετνάμ, σε όλες μας τις συζητήσεις.

Νομίζουμε ότι η εργατική τάξη, αλλά και η φτωχή αγροτιά στο Βιετνάμ βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορικά ιδιαίτερη δυσκολία της ταξικής πάλης: Το ΚΚ Βιετνάμ έγινε κόμμα εξουσίας καθοδηγώντας στη νίκη τον ηρωικό αγώνα του λαού ενάντια στο γαλλικό και στη συνέχεια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, αλλά και με την υλική και πολιτική στήριξη των δυνάμεων του σοσιαλισμού και κυρίως της ΕΣΣΔ. Ετσι ανοίχτηκε ένας δρόμος εκβιομηχάνισης της οικονομίας του στη βάση της κοινωνικής ιδιοκτησίας και όχι με κυριαρχία των καπιταλιστικών σχέσεων. Αυτός ο δρόμος είχε εγγενείς δυσκολίες που οφείλονταν στην καθυστέρηση των υλικών προϋποθέσεων. Χαρακτηριστικό αυτής της καθυστέρησης είναι το γεγονός ότι στη δεκαετία του 1960 υπήρχε ακόμη εθνότητα (στο βορρά της χώρας) που ζούσε στις σπηλιές, χωρίς ένδυση-υπόδηση (πληροφορία καταγεγραμμένη στο Μουσείο Εθνογραφίας). Στις δυσκολίες αυτού του δρόμου κοινωνικής ανάπτυξης ενδεχομένως καταγράφονται και υποκειμενικές αδυναμίες στην κατανόηση του ρόλου της κοινωνικής ιδιοκτησίας και του κεντρικού σχεδιασμού. Δηλαδή κάθε πρωτόγονη αγροτική κοινότητα (από την άποψη των παραγωγικών δυνάμεων) δεν μπορεί να θεωρηθεί μονάδα της κοινωνικής ιδιοκτησίας ικανή να ενταχθεί στον κεντρικό σχεδιασμό. Σήμερα «διορθώνονται» τέτοια λάθη, αλλά με λαθεμένες θεωρητικές γενικεύσεις και πρακτικές, που καταλογίζουν στον κεντρικό σχεδιασμό τη χαμηλή παραγωγικότητα αυτών των παραγωγικών δυνάμεων.

Παρατηρείται αδυναμία ή και λαθεμένη θεωρητική εξήγηση του κοινωνικο-οικονομικού άλματος που επιχειρήθηκε στο Βιετνάμ από την απελευθέρωσή του και όσο είχε την οικονομική και πολιτική στήριξη της ΕΣΣΔ.

Στον 20ό αιώνα είχαν συντελεστεί και άλλα τέτοια κοινωνικά άλματα, μέσα στην ΕΣΣΔ, στην Κούβα, με το πέρασμα από την αγροτική στη βιομηχανική παραγωγή χωρίς τη συγκρότηση καπιταλιστικής κοινωνίας. Η δυνατότητα τέτοιων αλμάτων οφειλόταν στη γενική ωρίμανση της δυνατότητας περάσματος από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό, δηλαδή στο γεγονός ότι ο καπιταλισμός διέτρεχε την πλέον αντιδραστική εποχή του. Η πραγματοποίηση τέτοιων ιστορικών αλμάτων εξαρτιόταν από το διεθνή και περιφερειακό συσχετισμό, ανάμεσα στις δυνάμεις του καπιταλισμού και του σοσιαλισμού, από τη δυναμική της σοσιαλιστικής συσσώρευσης και βεβαίως από τη δυνατότητα της σοσιαλιστικής ανάπτυξης - κομμουνιστικής εμβάθυνσης στην ΕΣΣΔ.

Αλλά και η ιστορία της ανάπτυξης και κυριαρχίας του καπιταλιστικού συστήματος έχει να επιδείξει την ενσωμάτωση στον καπιταλισμό πρωτόγονων κοινοτικών ή δουλοκτητικών κοινωνιών (στην Αμερική, στην Αυστραλία). Τόσο η ιστορία του καπιταλισμού όσο και η νηπιακή ιστορία του σοσιαλισμού έχουν περιπτώσεις ιστορικά προσωρινών πισωγυρισμάτων. Το ζήτημα είναι η αντικειμενική εξήγησή τους, αλλά και η θωράκιση του εργατικού κινήματος σε περιόδους ήττας. Αυτό που κρίνεται είναι αν το εργατικό κίνημα θα θωρακιστεί ιδεολογικά, πολιτικά, οργανωτικά με σκοπό την ανασύνταξη και το σταδιακό πέρασμα στην αντεπίθεση ή αν θα βρεθεί διαλυμένο, ιδεολογικά-πολιτικά χειραγωγημένο από τις καπιταλιστικές δυνάμεις που κέρδισαν.

Από αυτή τη σκοπιά κρίνουμε το θεωρητικό σχήμα και την πολιτική «της οικονομίας της αγοράς με σοσιαλιστικό προσανατολισμό» ως προς τα εξής:

Πρώτον, η αγορά -παραγωγή από εμπορευματοπαραγωγούς για την ανταλλαγή- προϋπήρχε της καπιταλιστικής οικονομίας, αλλά κυριάρχησε μόνο με την κυριαρχία των καπιταλιστικών σχέσεων, δηλαδή με την εκτεταμένη απώλεια των μέσων παραγωγής που διέθεταν οι εμπορευματοπαραγωγοί και τη μετατροπή αυτών σε μισθωτούς από τους κατόχους τεχνικά πιο αναπτυγμένων και συγκεντρωμένων μέσων παραγωγής. Δηλαδή κυριάρχησε ως καπιταλιστική αγορά.

Στο Βιετνάμ, όπως άλλωστε πολύ νωρίτερα στην Κίνα, δεν μπορεί να υπάρξει μια κυρίαρχη «οικονομία της αγοράς» με προκαπιταλιστικά χαρακτηριστικά. Είναι καπιταλιστική η παραγωγή και η αγορά που οργανώνεται και διευρύνεται είτε με τη μερική ιδιωτικοποίηση προηγούμενα κρατικών παραγωγικών μονάδων είτε με τις άμεσες ξένες επενδύσεις είτε με επαναπατρισμό κεφαλαίων βιετναμέζων εμιγκρέδων.

Αλλωστε, το κίνητρο της καπιταλιστικής επένδυσης είναι παντού και πάντα το κέρδος και μάλιστα το κέρδος χωρίς όρια, βγαλμένο από τον όσο το δυνατό μεγαλύτερο βαθμό εκμετάλλευσης.

Αυτό σημαίνει ότι η εργατική τάξη αυτοτελώς οργανώνεται, αμύνεται, παλεύει για τους όρους μίσθωσής της από το κεφάλαιο. Δε μπορεί και δεν πρέπει να απεμπολήσει τα δικαιώματά της στο όνομα μιας καπιταλιστικής «εθνικής ανάπτυξης».

Δεύτερον, ο ρόλος του ΚΚ Βιετνάμ παρουσιάζει την εξής ιστορική ιδιαιτερότητα: αφενός είναι το πολιτικό κόμμα της εργατικής τάξης, αφετέρου το κόμμα που κυβερνά με μια πολιτική που αντικειμενικά ενισχύει τις καπιταλιστικές σχέσεις. Αυτή η αντίφαση δεν μπορεί να παραμένει για πολύ σε μια σχετικά ήρεμη κατάσταση. Αργά ή γρήγορα θα οξυνθεί, είτε με όξυνση της διαπάλης και εκδήλωση κρίσης μέσα στο κόμμα είτε με σταδιακή απώλεια του εργατικού χαρακτήρα του κόμματος. Είναι χαρακτηριστική η απόφαση να γίνονται μέλη του ΚΚ επιχειρηματίες, η διαπάλη για το άρθρο του Συντάγματος σχετικά με τον καθοδηγητικό ρόλο του ΚΚ στην κοινωνία, η ενίσχυση δυνάμεων που διεκδικούν αναγνώριση της δυνατότητας να δημιουργηθούν και άλλα κόμματα. Αντανάκλαση όλων αυτών στην κυβερνητική πολιτική του κόμματος είναι π.χ. η ύπαρξη του ιδιωτικού κεφαλαίου στους κοινωνικούς τομείς της υγείας, της παιδείας, τα δίδακτρα σε όλες τις βαθμίδες των κρατικών φορέων εκπαίδευσης.

Από την άλλη μεριά υπάρχουν ακόμα περιθώρια ένα ΚΚ σε συνθήκες όπως του Βιετνάμ να υπερασπίζεται τους όρους πώλησης της εργατικής δύναμης στο κεφάλαιο, γιατί ξεκινά από πολύ χαμηλά η αξία της, σε σύγκριση με εκείνη στη διεθνή καπιταλιστική αγορά. Δηλαδή μια ξένη επένδυση στο Βιετνάμ έχει δυνατότητα υπερκέρδους με μισθούς πολύ χαμηλούς σε σύγκριση με εκείνους στη χώρα συσσώρευσής του, που ανεβάζουν όμως το επίπεδο διαβίωσης της καθυστερημένης χώρας. Ετσι το ΚΚ Βιετνάμ μπορεί να έχει ως κυβερνητικό κόμμα ορισμένη παρέμβαση στις συμφωνίες με το ξένο κεφάλαιο ως προς τους μισθούς και άλλους όρους της αγοράς εργατικής δύναμης. Αλλά αυτού του είδους η κρατική παρέμβαση δε συνιστά «πορεία προς το σοσιαλισμό» ή «σοσιαλιστικό προσανατολισμό». Δεν αποτέλεσε ούτε στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές κοινωνίες, π.χ. στη Σουηδία, με σοσιαλδημοκρατικά κόμματα στη διακυβέρνηση επί δεκαετίες που εφάρμοσαν γενικευμένη πολιτική κοινωνικών παροχών.

Ούτε κυβερνητικά προγράμματα διαχείρισης της ακραίας φτώχειας συνιστούν «σοσιαλιστική κατεύθυνση». Τέτοια, καθώς και αντίστοιχα εκπορευόμενα από τους καπιταλιστές, την εκκλησία κλπ., υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν όσο υπάρχει καπιταλισμός.

Επίσης, η ύπαρξη ενός «κομμουνιστικού» ή «σοσιαλιστικού» ή «σοσιαλδημοκρατικού» κόμματος στη διακυβέρνηση, δηλαδή με πολιτική εξασφάλισης και κάποιων κρατικών επιχειρήσεων σε συνθήκες κυριαρχίας της κεφαλαιακής σχέσης, δεν ανέτρεψε την πηγή της ανισομετρίας και της αναρχίας στην παραγωγή και στην κατανομή του προϊόντος της, την πόλωση μεταξύ πλούτου και φτώχειας, την εκδήλωση κρίσεων υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου. Ιστορικά έχει κριθεί η λεγόμενη «μικτή οικονομία», που σε καμία περίπτωση δεν οδήγησε σε σοσιαλισμό.

Επομένως η οικονομία του Βιετνάμ είναι εκτεθειμένη σε μια τέτοια προοπτική, η εργατική τάξη και ο φτωχός αγροτικός πληθυσμός είναι εκτεθειμένοι στον κίνδυνο μιας τρομακτικής επιδείνωσης της θέσης τους σε συνθήκες εκδήλωσης οικονομικής κρίσης.

Το ΚΚ θα δικαιώσει τον τίτλο του στο βαθμό που θα έχει προετοιμάσει την εργατική τάξη σε συμμαχία με τη φτωχή αγροτιά για νέα φάση της ταξικής πάλης, ζήτημα που θα κριθεί ιστορικά.

Ερώτηση: Στην Ελλάδα, αλλά και σε όλον τον κόσμο, ολόκληρες γενιές μεγάλωσαν με οράματα που συμβολίζονταν από τον αντιιμπεριαλιστικό αγώνα του λαού του Βιετνάμ, των μικρόσωμων με το μεγάλο σθένος, που νίκησαν τους μεγαλόσωμους και τεχνικά υπέροπλους Αμερικανούς. Ηταν ιστορική η ήττα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού στο Βιετνάμ, αποτυπώθηκε σε βιβλία, κινηματογραφικές ταινίες, αφίσες, προσωποποιήθηκε στη μορφή του Χο Τσι Μινχ, ηγέτη του Βιετνάμ. Ακόμα και σήμερα, νεότερες γενιές τουλάχιστον κομμουνιστών και κομμουνιστριών έχουν συνδέσει το σοσιαλιστικό όραμα με τον ηρωικό αγώνα λαών, όπως του Βιετνάμ. Ποιο είναι το μήνυμά σας σε αυτούς τους νέους και τις νέες, αλλά και στους μεγαλύτερης ηλικίας αγωνιστές;

Ελένη Μπέλλου: Ο 20ός αιώνας, με αφετηρία τη νικηφόρα Σοσιαλιστική Επανάσταση στη Ρωσία το 1917, έδωσε μια μεγάλη ώθηση στην κοινωνική πρόοδο. Διέτρεξε απόσταση κοινωνικής - πολιτιστικής ανάπτυξης στη Ρωσία, στα βάθη της Ασίας, στην Κούβα, που σε καμία περίπτωση δε θα μπορούσε να τη διατρέξει, αν δεν είχε κινητοποιηθεί όλη αυτή η λαϊκή δύναμη στις δοσμένες ιστορικές συνθήκες και με τις τουλάχιστον ελάχιστες υλικές προϋποθέσεις που είχαν διαμορφωθεί στη Ρωσία. Αυτή η ιστορική κίνηση δε διαγράφεται από το γεγονός ότι έχασε τη δυναμική της, δεν εξασφάλισε τις θεωρητικές και πολιτικές προϋποθέσεις για να ανταπεξέλθει στις νέες συνθήκες της ταξικής πάλης, σε διεθνή συσχετισμό που βάραινε η μη πραγματοποίηση σοσιαλιστικής επανάστασης στην αναπτυγμένη καπιταλιστική Δυτική Ευρώπη, που δεν αξιοποιήθηκε η μεγάλη οικονομική κρίση του μεσοπολέμου και η επαναστατική κατάσταση σε κάποιες χώρες προς το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η σοσιαλιστική οικοδόμηση και αλλού η πορεία προς αυτήν κατά τον 20ό αιώνα αποτελεί τη μαγιά για να ανασυγκροτηθεί το επαναστατικό εργατικό, το κομμουνιστικό κίνημα στον 21ο αιώνα, για να πετύχει το γενικευμένο και οριστικό πέρασμα από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό. Επαναστατικό όραμα και επαναστατική δράση είναι περισσότερο από ποτέ άλλοτε ρεαλιστικά και ελπιδοφόρα μηνύματα για τους κομμουνιστές και τις κομμουνίστριες, νεότερης και μεγαλύτερης ηλικίας, αγωνιστές και αγωνίστριες που δε βολεύονται στη σαπίλα του καπιταλισμού, που δεν εγκλωβίζονται στην ηττοπάθεια, τη μοιρολατρία, στην αντιδραστική χειραγώγηση. Η κοινωνική πρόοδος αναπτύσσεται όχι ευθύγραμμα αλλά σε σπειροειδή κίνηση. Εκεί που φαινομενικά τείνει να κλείσει ένας κύκλος, έχει ήδη περάσει σε ανώτερο επίπεδο. Ετσι η ολοκλήρωση του κύκλου της πρώτης ιστορικής πείρας σοσιαλιστικής εξουσίας και οικοδόμησης έχει μέσα της την αφετηρία ενός νέου κύκλου σε ανώτερο, πιο ώριμο επίπεδο, με τη συνειδητά πιο ώριμη δράση μας.