Το παρόν άρθρο, που επεξεργάστηκε το Τμήμα Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού της ΚΕ, αφορά τη μελέτη των τάσεων και των κατευθύνσεων στην ανάπτυξη του αθλητισμού στην Ελλάδα με επίκεντρο το αθλητικό σωματείο. Βάση για τη μελέτη αποτελούν τα νέα στοιχεία της καταγραφής του αθλητικού οικοδομήματος, στα οποία έχουμε πρόσβαση μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας «e-kouros». Από τα στοιχεία και την ανάλυση, αναδεικνύεται ότι ο αθλητισμός αποτελεί πεδίο παρέμβασης και διαπάλης τόσο για το ίδιο το αστικό κράτος, τους μηχανισμούς του, περιφερειακές και δημοτικές Αρχές, όσο και για τους καπιταλιστές που δραστηριοποιούνται στο χώρο. Φαίνεται ότι η διαπάλη αυτή, και κατά συνέπεια η ίδια η ανάπτυξη του αθλητικού οικοδομήματος, εντάσσεται κάθε φορά στο γενικότερο πλαίσιο των ανταγωνισμών που λαμβάνουν χώρα, στη μοιρασιά μεταξύ των επιχειρηματικών συμφερόντων.

Όπως τονίζεται στις Θέσεις της ΚΕ για το 22ο Συνέδριο του Κόμματός μας, «όλο το προηγούμενο διάστημα και ιδιαίτερα μετά από το 21ο Συνέδριο αναπτύχθηκε μια πλατιά και πολύμορφη παρέμβαση στο χώρο της Φυσικής Αγωγής και του Αθλητισμού, που έρχεται σε αντιπαράθεση με τις συνέπειες της κυριαρχίας της εμπορευματοποίησης, που έχουν μετατρέψει την ανάγκη για άθληση και άσκηση σε πανάκριβη πολυτέλεια ή χόμπι για όσους προλαβαίνουν. (…) η δραστηριότητα αυτή έρχεται σε κόντρα με την αξιοποίηση του Αθλητισμού για την προβολή των αξιών και των προτύπων του καπιταλισμού, του ανταγωνισμού, της αστικής ιδεολογίας». Αναδεικνύεται η σημασία της ιδεολογικής αντιπαράθεσης στο χώρο του αθλητισμού, για να μετρήσουμε πιο στέρεα βήματα στις οργανωτικές απαιτήσεις που έχει αυτή η δουλειά, ώστε όπως μπαίνει και από τις Θέσεις «να διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις μιας πλατιάς συσπείρωσης στο χώρο του Σωματειακού Αθλητισμού, που να εκφράζει ανθρώπους σε επίπεδο Ομοσπονδιών, Ενώσεων και Σωματείων απ’ όλα τα αθλήματα, επιδιώκοντας να δυναμώσει το στίγμα της διεκδίκησης απέναντι στην εμπορευματοποίηση του Αθλητισμού».

Σε αυτό το πλαίσιο, το παρόν κείμενο μπορεί να συμβάλει στον προβληματισμό που αναπτύσσεται από συντρόφους, οπαδούς, ευρύτερα προοδευτικούς ανθρώπους που παρεμβαίνουν στο χώρο του αθλητισμού. Να φωτίσει πλευρές και να αναδείξει τα βαθύτερα αίτια που προκαλούν την απαξίωση αθλημάτων, υποδομών και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα αθλητικά σωματεία. Να βοηθήσει, τέλος, στην ανάπτυξη και επεξεργασία κατάλληλου περιεχομένου και σχεδίου παρέμβασης από τις Κομματικές Οργανώσεις.

Το διάστημα που μεσολάβησε από τον Ιούνη του 2023 και την επανεκλογή της ΝΔ στη διακυβέρνηση, επιταχύνθηκαν οι προσπάθειες να προχωρήσουν αλλαγές στη δομή και στη συγκρότηση του αθλητισμού στην Ελλάδα. Η πορεία αυτή αποτυπώνεται κυρίως μέσα και από την ψηφιοποίηση της αθλητικής δραστηριότητας και των προϋποθέσεων που αυτή απαιτεί. Συνέπεια αυτής της διαδικασίας είναι να «χτυπηθεί» περαιτέρω ο ρόλος του αθλητικού σωματείου, να μπουν περισσότερα εμπόδια στη λειτουργία του μέσα από τις αυξημένες οικονομικές και άλλες υποχρεώσεις που θέτει. Οι προηγούμενες παρεμβάσεις στη λειτουργία των ομοσπονδιών και των αθλητικών σωματείων –νόμος Αυγενάκη, δημιουργία αθλητικού μητρώου, οικονομικός στραγγαλισμός– έστρωσαν το έδαφος για τον περαιτέρω έλεγχο στη δομή και τη λειτουργία του αθλητικού οικοδομήματος με επίκεντρο το αθλητικό σωματείο και κύρια κατεύθυνση την ενίσχυση της επιχειρηματικής δράσης στο χώρο.

Σε αυτό το πλαίσιο, η «2η Ετήσια Έκθεση του e-kouros»¹ που παρουσιάστηκε από το υπουργείο Αθλητισμού αφορά την ηλεκτρονική καταγραφή του συνόλου της αθλητικής δραστηριότητας στη χώρα μας, καθώς και την πρόσβαση σε αυτή μέσα από τη διαμορφωμένη πλατφόρμα του υπουργείου². Βάση για την ψηφιακή καταγραφή αποτέλεσε η δημιουργία του «Μητρώου Αθλητικών Σωματείων» που ολοκληρώθηκε στην πρώτη θητεία της κυβέρνησης ΝΔ. Στην έκθεση καταγράφεται το σύνολο σχεδόν των αθλημάτων που χρηματοδοτούνται από τη ΓΓΑ, οι αντίστοιχες ομοσπονδίες και τα αθλητικά σωματεία που εγγράφηκαν επιτυχώς στο Μητρώο. Καταγράφονται ακόμα πλήθος άλλων στοιχείων, όπως ο αριθμός των αθλούμενων, των προπονητών, η γεωγραφική κατανομή αθλημάτων και αθλητών, η απορρόφηση προγραμμάτων Π.Α.γ.Ο./Ε.Α.γ.Ο. από τους δήμους κ.ά.

Η ηλεκτρονική καταγραφή της αθλητικής δραστηριότητας δεν αποτελεί αντικειμενική αποτύπωση της κατάστασης, καθώς εκφράζει συγκεκριμένες πολιτικές σκοπιμότητες και αλλαγές που θα πρέπει να προχωρήσουν συνολικότερα στον αθλητισμό. Ανεξάρτητα από τις μεθοδεύσεις ή ακόμα και τη διαστρεβλωμένη εικόνα που παρουσιάζεται στους αριθμούς της έκθεσης, δεν αποτελεί μια στείρα καταγραφή, αλλά ένα εργαλείο για να προωθηθούν οι βασικές αστικές κατευθύνσεις στο κρατικό πλαίσιο για τον αθλητισμό. Στόχος είναι να γίνει μέσο ώστε να προχωρήσει η συγκέντρωση της αθλητικής δραστηριότητας, να φανούν καθαρά τα πεδία που μπορούν να προσφέρουν μέγιστη κερδοφορία σε επενδύσεις και να αξιοποιηθεί η συμμετοχή ή μη ομοσπονδιών και σωματείων ως εργαλείο χρηματοδότησης (οικονομικών πιέσεων) ή ακόμα και κατεύθυνσης της χρηματοδότησης με άλλα κριτήρια (πολιτικά, οικονομικά κ.ά.).

Με αφορμή την έκθεση του «e-kouros» και την πρόσβαση που έχουμε στα συγκεκριμένα στοιχεία, μπορούμε να προχωρήσουμε σε μια πιο ολοκληρωμένη και σε βάθος τοποθέτηση από τη σκοπιά μας των τάσεων που έχουν διαμορφωθεί, των προωθούμενων κατευθύνσεων και των μελλοντικών εξελίξεων στο χώρο του αθλητισμού με επίκεντρο το αθλητικό σωματείο. Οι πρωτοβουλίες που έχουμε πάρει, η ζωντανή επαφή με αθλητικά σωματεία και ανθρώπους του χώρου, η τοποθέτησή μας και η ανάληψη δράσης σε μια σειρά πλευρές των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα σωματεία μπορεί να δεθεί με τις επεξεργασίες που παρουσιάζονται ώστε να αναδειχτεί πιο ολοκληρωμένα η πρότασή μας για το ρόλο του σωματειακού αθλητισμού σήμερα και η διαμόρφωση διεκδικητικού πλαισίου που να πατάει στις σύγχρονες ανάγκες του.

Η ύπαρξη στοιχείων μας δίνει τη δυνατότητα από καλύτερες θέσεις να ερμηνεύσουμε ταξικά την πορεία και τη σημερινή κατάσταση του σωματειακού αθλητισμού. Να ασκήσουμε κριτική στις αστικές παρεμβάσεις, αλλά και σε οπορτουνιστικές αντιλήψεις για την ανάπτυξη και το ρόλο του αθλητισμού στη χώρα μας. Να θέσουμε κατάλληλα ερωτήματα για το ποιον εξυπηρετεί αυτή η ανάπτυξη, για τις πραγματικές διαχωριστικές γραμμές που μπαίνουν. Να προβάλουμε την ανωτερότητα της αντίληψής μας για τον αθλητισμό ως σύγχρονη λαϊκή ανάγκη, που στο πλαίσιο του καπιταλισμού θα συνεχίσει να αποκλείει τη μεγάλη μάζα του πληθυσμού. Να σχεδιάσουμε ολοκληρωμένα κατάλληλο διεκδικητικό πλαίσιο που θα αποτελέσει πόλο συσπείρωσης για τα χιλιάδες αθλητικά σωματεία.

Μια ακόμα σημαντική πλευρά αφορά τη δυνατότητα που ανοίγεται στις Οργανώσεις να γνωρίσουν το μέγεθος της αθλητικής δραστηριότητας στην περιοχή τους, το εύρος των αθλημάτων, των αθλούμενων και των εργαζόμενων στο χώρο, ώστε κατάλληλα να σχεδιάσουν την παρέμβασή τους, να καθοδηγήσουν τους συντρόφους που δραστηριοποιούνται από διάφορες θέσεις εκεί.

Προχωράμε σε ορισμένες απαραίτητες επισημάνσεις για τη μελέτη της συγκρότησης του αθλητισμού στην Ελλάδα, σχετικά με το υλικό που χρησιμοποιούμε (ηλεκτρονική καταγραφή, διαθέσιμα στοιχεία, στατιστική παρουσίαση αποτελεσμάτων του «e-kouros»). Η εφαρμογή συγκεκριμένης μεθοδολογίας για το πώς προσεγγίζουμε τα στοιχεία, τόσο κατά την ανάγνωση της Έκθεσης, όσο και κατά την προσπάθεια ερμηνείας και συσχέτισής τους με άλλους παράγοντες, είναι απαραίτητη. Σε αντίθετη περίπτωση, υπάρχει ο κίνδυνος να μείνουμε σε μια συζήτηση γύρω από τους αριθμούς που καταγράφονται και τις εξόφθαλμες ελλείψεις, παραβλέποντας ότι η Στατιστική ως επιστήμη χρησιμοποιείται κατά το δοκούν από το σύστημα για να κρύψει ή να θολώσει την πραγματικότητα και ότι τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγει το υπουργείο εμπεριέχουν υποκειμενισμούς, σκοπιμότητες κ.ά.

Γι’ αυτόν το λόγο, παραθέτουμε ορισμένες πλευρές σχετικές με τον τρόπο ανάγνωσης των στοιχείων και της πρόσβασης που έχουμε στα δεδομένα. Πιο συγκεκριμένα, στεκόμαστε στην υπεροχή των θέσεών μας για την κατανόηση των αλλαγών που πραγματοποιούνται, στα χαρακτηριστικά των στοιχείων που είναι προσβάσιμα από το υπουργείο, στην απόκλιση που παρατηρείται από την πραγματική εικόνα, στην αποσύνδεση της υπάρχουσας κατάστασης από αυτήν στο χώρο της φυσικής αγωγής, καθώς και σε κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες που επιδρούν. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται καλύτερα η αποκάλυψη της μεγάλης εικόνας που παρουσιάζει η αθλητική δραστηριότητα στη χώρα μας, η ταξικότητα του αθλητισμού, οι γενικότερες τάσεις που παρατηρούνται, η ανωτερότητα των θέσεών μας και των διεκδικήσεων που προβάλλουμε στο κίνημα.

ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΜΑΣ ΟΠΛΟ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΔΙΑΠΑΛΗ

Η μελέτη, η ανάλυση και η κριτική των στοιχείων που παρουσιάζονται στην Έκθεση γίνεται παίρνοντας υπόψη την αξία και τη σημασία που έχει η άθληση για το σύνολο του πληθυσμού, με τις αντίστοιχες ιδιαιτερότητες που υπάρχουν ανά ηλικιακή ομάδα, άθλημα κλπ. Αυτή η προσέγγιση επιστημονικά και ταξικά αποτυπώνεται στις θέσεις που έχουμε επεξεργαστεί ως Κόμμα για τη «Φυσική Αγωγή στην Εκπαίδευση» (Νοέμβρης 2015). Η διαπαιδαγώγηση στην άσκηση από νεαρή ηλικία, η ένταξή της μέσα στην εκπαιδευτική διαδικασία, η καλλιέργειά της ως οργανικό στοιχείο της ζωής ενός νέου ανθρώπου, της διαμόρφωσης της προσωπικότητάς του και της ικανοποίησης κατ’ επέκταση ουσιαστικών αναγκών του, είναι όρος για την ανάπτυξη του αθλητισμού. Είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη σωστή σχέση και το ρόλο του αθλητικού σωματείου, την καλλιέργεια του ταλέντου κ.ά. Μόνο από αυτήν τη σκοπιά μπορούμε να δούμε τη μεγάλη εικόνα και τις γενικότερες τάσεις (συρρίκνωση της αθλητικής δραστηριότητας τις τελευταίες δεκαετίες), να ερμηνεύσουμε μακροπρόθεσμα τις επιπτώσεις από τη μη άσκηση του πληθυσμού. Η Φυσική Αγωγή αποτελεί τη βάση για την ερμηνεία της γενικότερης πορείας του αθλητισμού στη χώρα μας, τη διαχωριστική γραμμή στην αντιπαράθεσή μας και στην ερμηνεία των αστικών κατευθύνσεων, στις πολιτικές που διαχρονικά και με συνέχεια υλοποιούν όλες οι κυβερνήσεις. Έτσι, για παράδειγμα, και από αυτό το πρίσμα κρίνεται η συμμετοχή του πληθυσμού στην άσκηση, το ποσοστό των αθλητών στο συνολικό πληθυσμό, η απουσία κάθε αναφοράς στη Φυσική Αγωγή κ.ά. Έτσι κρίνεται και ο ρόλος που διαδραματίζουν σήμερα τα αθλητικά σωματεία ως χώροι άσκησης ευρύτερων τμημάτων του πληθυσμού.

Με αντίστοιχο τρόπο αξιοποιήθηκαν οι τοποθετήσεις μας ως Κόμμα για μια σειρά ζητήματα που αφορούν το κρατικό πλαίσιο για τον αθλητισμό, όπως ο ρόλος και η κατάσταση του σωματειακού αθλητισμού, η χρήση ναρκωτικών και η διάδοση απαγορευμένων ουσιών (ντόπινγκ), η οπαδική βία, οι ιδιαιτερότητες χώρων και αθλημάτων που αναπτύσσονται, όπως ο ορειβατικός αθλητισμός, τα μαχητικά αθλήματα κ.ά. Αναδεικνύεται ότι οι θέσεις μας αποτελούν όπλο για να ερμηνεύσουμε τις σύγχρονες τάσεις που παρουσιάζονται, για να προβάλουμε μαχητικά τον ουσιαστικό ρόλο που πρέπει να έχει ο αθλητισμός στη σύγχρονη ζωή της εργατικής τάξης.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΙΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Η δεύτερη πλευρά αφορά τα ίδια τα στοιχεία για τη διεξαγωγή και τη διενέργεια της καταγραφής, τα οποία δε δημοσιεύονται από πλευράς υπουργείου. Με ποια κριτήρια εγγράφονται σωματεία και ομοσπονδίες στο «e-kouros», τι γραφειοκρατία χρειάζεται, γιατί ορισμένες πληροφορίες παρέχονται μόνο για συγκεκριμένες κατηγορίες, γιατί το σύνολο της επεξεργασίας των στοιχείων δεν παρέχονται στην πλατφόρμα, όμως παρουσιάζονται στη «2η Ετήσια Έκθεση» κ.ά. Κατά συνέπεια, δεν παρέχεται η πρόσβαση στο σύνολο των δεδομένων και την επεξεργασία αυτών. Συνηθισμένη πρακτική για τον κατάλληλο προσανατολισμό των στατιστικών αποτελεσμάτων μιας έρευνας.

Στο ίδιο πλαίσιο κρίνεται και η αδυναμία να εξαχθούν ποσοτικά συμπεράσματα για την πορεία του αθλητισμού τις τελευταίες δεκαετίες. Η απουσία συγκριτικών στοιχείων για την κατάσταση του αθλητισμού στην Ελλάδα σε βάθος αρκετών ετών δημιουργεί δυσκολίες ώστε να αποτυπωθεί ποσοτικά μία διαπιστωμένη τάση που υπάρχει (ιδιαίτερα μετά την καπιταλιστική οικονομική κρίση) και αφορά τη συρρίκνωση και τη συγκέντρωση της αθλητικής δραστηριότητας στη χώρα μας. Πρόκειται για κοινή γνώση στους ανθρώπους των αθλητικών σωματείων, των ομοσπονδιών, που μεταφέρεται στις δημόσιες τοποθετήσεις τους και στη ζωντανή επαφή με τα μέλη του Κόμματος και της ΚΝΕ. Αν και αποτυπώνει τη ζωντανή και ουσιαστική σχέση του Κόμματος με το χώρο του αθλητισμού, δεν αναιρεί το γεγονός ότι απουσιάζει μια καταγραφή που θα βοηθούσε να βγάλουμε πιο ουσιαστικά και σίγουρα συμπεράσματα. Κατά καιρούς προκύπτουν ορισμένα στοιχεία (για παράδειγμα, μετά την πανδημία και το κλείσιμο ορισμένων αθλητικών σωματείων), τα οποία όμως είναι μεμονωμένα παραδείγματα που δεν αποτυπώνουν το σύνολο της αθλητικής δραστηριότητας.

Η παρουσίαση της ηλεκτρονικής καταγραφής της αθλητικής δραστηριότητας στην Ελλάδα ανέδειξε και μια σημαντική απόκλιση που παρατηρείται στα στοιχεία που παρουσιάζει το υπουργείο και τα οποία είναι διαθέσιμα στην ηλεκτρονική πλατφόρμα, με την πραγματική κατάσταση στο χώρο του αθλητισμού.

Αρχικά παρουσιάζεται μια αύξηση μεταξύ της 1ης και της 2ης «Ετήσιας Έκθεσης e-kouros». Η αύξηση που διαφημίζεται από το υπουργείο και αναφέρεται στον αριθμό των σωματείων, των αθλούμενων και των εργαζόμενων είναι στην ουσία πλασματική. Σε μεγάλο βαθμό βασίζεται στην «πειραματική εφαρμογή» του e-kouros την πρώτη χρονιά, με ό,τι αυτό συνεπάγεται στην περιορισμένη δυνατότητα να εγγραφούν μαζικά στο σύστημα όλα τα διαθέσιμα σωματεία, κυρίως λόγω των δυσκολιών που έβαλε το αθλητικό μητρώο. Η αποτύπωση τέτοιων τάσεων χρειάζεται περισσότερο χρόνο, μελέτη, γνώση των ιδιαίτερων διαδικασιών, συμμετοχή των ομοσπονδιών, επιστημονικών φορέων, κάτι που δεν αποτυπώνεται στις τρεις χρονιές εφαρμογής του «e-kouros».

Σημαντική είναι επίσης και η διαφορά μεταξύ αθλητή και αθλούμενου, η οποία δεν αναφέρεται στα στοιχεία: Δηλαδή η μεγάλη μάζα σε πλήθος σωματείων και αθλημάτων, οι οποίοι, ενώ είναι μέλη στο σωματείο, ενώ ασκούνται κανονικά, μπορεί να μη διαθέτουν αθλητικό δελτίο, να μη συμμετέχουν σε αγώνες. Αυτός ο όγκος αθλούμενων δεν αποτυπώνεται. Τέτοια παραδείγματα συναντάμε σε όλα τα αθλήματα, ενώ συνδέονται ιδιαίτερα με περιπτώσεις αθλημάτων και δραστηριοτήτων που παρουσιάζουν αυξητική τάση τα τελευταία χρόνια, για παράδειγμα στα μαχητικά αθλήματα, στα δρομικά κ.ά. Η συμμετοχή μεγάλου αριθμού ανθρώπων σε αυτά τα αθλήματα συνεπάγεται τη σταθερή άσκηση και προετοιμασία τους, χωρίς όμως να δηλώνονται πουθενά ως αθλητές. Αντίστοιχο παράδειγμα αποτελούν και περιπτώσεις οι οποίες προσδιορίζονται ως μη ανταγωνιστικά αθλήματα, όπως η πεζοπορία, η ορειβασία, αθλήματα ορεινών δραστηριοτήτων κ.ά., τα οποία μπορούν να έχουν εκατοντάδες μέλη στα σωματεία τους.

Η διάσταση αυτή πρέπει να παρθεί υπόψη, ώστε να είναι καλύτερα κατανοητή η κατάσταση, κυρίως σε ό,τι αφορά το σύνολο του πληθυσμού που ασκείται.

ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ, ΤΟΥΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Στην προσπάθειά μας να ερμηνεύσουμε την πορεία εξέλιξης του σωματειακού αθλητισμού στην Ελλάδα, θα πρέπει να την συνδέσουμε με μια σειρά παραγόντων που επιδρούν και στρώνουν το έδαφος σε διαπιστωμένες αλλαγές που εντοπίζουμε. Σε αυτό το πλαίσιο αναδεικνύεται η αποσύνδεση της κατάστασης στο σωματειακό αθλητισμό από την υποβάθμιση και απαξίωση της φυσικής αγωγής σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Η απουσία δηλαδή οργανωμένου σχεδίου, με ευθύνη του κράτους, που στόχο θα έχει τη διαμόρφωση όρων και προϋποθέσεων ώστε να οργανώνεται με συστηματικό τρόπο η ενασχόληση του εργαζόμενου και των παιδιών του με τη σωματική κίνηση, εξασφαλίζοντας ποιοτικούς όρους για τη ζωή της εργατικής τάξης. Είναι ξεκάθαρο ότι στον καπιταλισμό η φυσική αγωγή και ο αθλητισμός δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως κοινωνικό αγαθό, ως καθολικό δικαίωμα στο οποίο θα πρέπει να έχει πρόσβαση το σύνολο του πληθυσμού.

Η αντιμετώπιση αυτή έχει ως αποτέλεσμα να μη γίνεται καμία αναφορά στη σύνδεση της φυσικής αγωγής στην εκπαίδευση με το ρόλο που διαδραματίζει το αθλητικό σωματείο σήμερα, καθώς και την επίδραση αυτής στη λειτουργία του σωματείου και άλλες πλευρές. Επιπρόσθετα, δε γίνεται καμία αναφορά σε κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες που επιδρούν και καθορίζουν την πρόσβαση των εργαζόμενων και της νεολαίας σε αθλητικές δραστηριότητες όπως, για παράδειγμα, στους σύγχρονους όρους εργασίας, στην αύξηση του κόστους συμμετοχής, σε ιδιαιτερότητες που παρουσιάζονται ανά γεωγραφικό διαμέρισμα κ.ά. Με αυτόν τον τρόπο παρουσιάζεται μια εικόνα αποσπασμένη από το κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο, αποσπασμένη από την επιστημονική προσέγγιση που θα έπρεπε να υπάρχει στην καλλιέργεια της άσκησης, στην επιστημονική ανάπτυξη των διάφορων αθλημάτων και στην ανάδειξη του ταλέντου συνολικά στην κοινωνία.

Οι αλλαγές που προωθούνται με όχημα την ηλεκτρονική καταγραφή της αθλητικής δραστηριότητας έρχονται να προστεθούν σε χρόνιες μεταβολές στο κρατικό πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί για τον αθλητισμό και κυρίως στο ρόλο του αθλητικού σωματείου σε αυτό. Από τη συγκρότηση του αθλητισμού στην Ελλάδα, έχουμε την εμφάνιση του αθλητικού σωματείου ως κυττάρου της αθλητικής δραστηριότητας. Ιστορικά, η εμφάνιση του αθλητικού σωματείου ακολούθησε την οργανωμένη κρατική παρέμβαση για τη διάδοση της αθλητικής δραστηριότητας στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στο τέλος του 19ου αιώνα. Η τελευταία εκφράστηκε μέσα από τη διάδοση της σωματικής αγωγής στο στρατό και την εκπαίδευση, κάτω και από τη διάδοση των βρετανικών σπορ μέσω των λιμανιών της Μεσογείου. Ως αποτέλεσμα, κατά το τελευταίο τέταρτο του αιώνα έχουμε την εμφάνιση των πρώτων αθλητικών σωματείων, αρχικά ενταγμένων σε αθλητικούς/πολιτιστικούς και φιλόμουσους συλλόγους. Ο ρόλος του αθλητικού σωματείου όπως έχει διαμορφωθεί στις μέρες μας σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στις αλλαγές που προωθήθηκαν από τη Μεταπολίτευση και έπειτα. Γι’ αυτόν το λόγο, στο άρθρο επικεντρώνουμε στις αστικές παρεμβάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στο αθλητικό πλαίσιο με επίκεντρο το αθλητικό σωματείο από τη δεκαετία του 1990 μέχρι σήμερα. Πρόκειται για περίοδο όπου ο αθλητισμός στη χώρα μας περνάει σε νέα φάση, με κύριο στόχο να ενταχτεί αποτελεσματικότερα ως πεδίο επιχειρηματικής δραστηριότητας και κερδοφορίας μεγάλων καπιταλιστικών ομίλων.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο ρόλος του αθλητικού σωματείου επικεντρώνεται στον εντοπισμό και στην ανάπτυξη του αθλητικού ταλέντου. Ένα πλαίσιο κρατικών προγραμμάτων, καθώς και η συνεργασία των δήμων με τα σχολεία, είχαν ως αποτέλεσμα τη μαζική συμμετοχή των νέων στον αθλητισμό και τη γνωριμία τους με ένα μεγάλο σύνολο αθλημάτων. Το πλαίσιο αυτό λειτουργούσε με τέτοιον τρόπο, που διευκόλυνε και τροφοδοτούσε τα αθλητικά σωματεία, τα οποία στη συνέχεια επικεντρώνονταν στην ανάπτυξη και καλλιέργεια του αθλητικού ταλέντου νέων που ήδη είχαν ξεχωρίσει ή παρατηρούνταν κλίση προς κάποιο συγκεκριμένο άθλημα.

Με κορύφωση τη δεκαετία του 1990, την επέκταση της επαγγελματοποίησης του αθλητισμού και τη διακοπή πολλών προγραμμάτων, η σχέση αυτή ατονεί και σταδιακά αντιστρέφεται. Η διεξαγωγή μαζικού αθλητισμού μετακινείται περισσότερο στο αθλητικό σωματείο, ενώ από το 2000 και έπειτα η τάση αυτή έχει ενισχυθεί. Μέσα από την απαξίωση του μαθήματος της φυσικής αγωγής στην εκπαίδευση, την κατάργηση προγραμμάτων των δήμων σε συνεργασία με κρατικούς φορείς και τις ομοσπονδίες, την έλλειψη και απαξίωση υποδομών και εγκαταστάσεων, το αθλητικό σωματείο έχει μετατραπεί στον κύριο εκφραστή της αθλητικής δραστηριότητας και τον βασικό υποδοχέα όσων θέλουν να αθληθούν. Η μεταβολή αυτή οδηγεί και σε συγκρούσεις στο εσωτερικό του (προπονητές, γονείς, αθλητές), που εκφράζουν διαφορετικές αντιλήψεις μέσα από τη συμμετοχή στην οργανωμένη άθληση. Η μεταβολές αυτές δεν είναι τυχαίες, αλλά αποτελούν στρατηγικές επιλογές όλων διαχρονικά των κυβερνήσεων από τη Μεταπολίτευση έως σήμερα. Μέσα από νομοθετικές και άλλες παρεμβάσεις έχουν ως βασική επιδίωξη τις δυνατότητες που παρουσιάζει ο χώρος του αθλητισμού για δραστηριοποίηση και κερδοφορία επιχειρηματικών ομίλων.

Η ανάληψη και η διοργάνωση από την Ελλάδα των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 αποτέλεσε ορόσημο τόσο ως προς την περαιτέρω εμπορευματοποίηση του αθλητισμού, όσο και με την απότομη κάμψη που παρατηρήθηκε στη συνέχεια στη χρηματοδότηση, τη στήριξη των σωματείων κ.ά. Την περίοδο που προηγήθηκε των Ολυμπιακών Αγώνων ένα πλήθος ιδεολογημάτων, προπαγάνδας και υποσχέσεων είχε στόχο να αποπροσανατολίσει και να ενσωματώσει εργαζόμενους και νεολαία, μπροστά στα εκατομμύρια που δόθηκαν σε μονοπωλιακούς ομίλους για την κατασκευή, προβολή, προετοιμασία και διεξαγωγή των Αγώνων. Τα βασικά επιχειρήματα αφορούσαν την απορρόφηση γυμναστών στα σχολεία, προπονητών στα αθλητικά σωματεία, την αύξηση της χρηματοδότησης των ομοσπονδιών, τη μελλοντική αξιοποίηση υποδομών και εγκαταστάσεων προς όφελος του αθλητισμού κ.ά. Παρά το γεγονός ότι την περίοδο εκείνη δόθηκαν περισσότερα χρήματα συγκριτικά με προηγούμενες περιόδους, οι προβλέψεις του Κόμματός μας τότε επιβεβαιώθηκαν πλήρως για το ποιος θα πληρώσει το κόστος των Αγώνων, πώς θα καταλήξουν οι υποδομές και πόσο θα ωφεληθεί ο αθλητισμός συνολικότερα. 20 χρόνια μετά, η κατάσταση είναι τραγική, οι επιχορηγήσεις σημαντικά μειωμένες και ο σωματειακός αθλητισμός ασφυκτιά κάτω από τα προβλήματα που του έχουν δημιουργήσει.

Η Ολυμπιάδα συνολικά επιτάχυνε την τάση που υπήρχε τη δεκαετία του 1990, μετατροπής του αθλητικού σωματείου σε χώρο μαζικής άθλησης, υποκαθιστώντας το ρόλο της φυσικής αγωγής και των κρατικών προγραμμάτων. Αυτό ενισχύθηκε και στηρίχτηκε μέσω και των αυξημένων κρατικών επιχορηγήσεων προς τη ΓΓΑ και κατ’ επέκταση τις ομοσπονδίες. Η αύξηση αυτή διατηρήθηκε μέχρι και την καπιταλιστική οικονομική κρίση. Είναι χαρακτηριστικό ότι το διάστημα 2000-2008 το σύνολο της κρατικής χρηματοδότησης προς τις ομοσπονδίες (σε αυτή συμπεριλαμβάνεται και η συνεισφορά του ΟΠΑΠ) έφτασε το 1 δισ. Τη δεκαετία του 2000 η χρηματοδότηση ξεπερνούσε τα 200 εκατ. το χρόνο. Όπως φαίνεται και από το γράφημα (Γράφημα 1), από το 2009 και έπειτα ξεκινάει μια πτωτική πορεία που παρουσιάζει ελάχιστο κατά την περίοδο της κρίσης, το οποίο διατηρείται για μερικά χρόνια ακόμα. Από το 2020 και έπειτα, είναι λογικό να παρατηρείται μια αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης συνδεδεμένη με την καπιταλιστική ανάπτυξη των τελευταίων ετών, το ποιοτικό στοιχείο όμως είναι ότι αυτό δε μεταφράζεται σε μείωση του κόστους λειτουργίας των αθλητικών σωματείων και κυρίως του κόστους πρόσβασης στον αθλητισμό για τη λαϊκή οικογένεια. Εκτός από τις επιπρόσθετες δυσκολίες που έχουν μπει στη λειτουργία του αθλητικού σωματείου, είναι σημαντικό ότι πολλές μεταβολές που έγιναν την περίοδο της κρίσης δεν επανήλθαν. Για παράδειγμα, τα κόστη συμμετοχής σε αγώνες, τα οδοιπορικά, η συντήρηση εγκαταστάσεων και άλλα, που πλέον βαραίνουν άμεσα και έμμεσα τους ίδιους τους αθλητές και τις οικογένειες τους.

Τη δεκαετία του 2000 έχουμε και τις βασικές πολιτικές κατευθύνσεις που μπαίνουν σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η «Δήλωση της Νίκαιας» για τον αθλητισμό το 2000 αναγνώριζε τη σημασία του αθλητισμού για την ευρωπαϊκή κοινωνία και αναδείκνυε την ανάγκη εφαρμογής κοινών πολιτικών. Το πλαίσιο αυτό καθορίστηκε με τη Συνθήκη της Λισαβόνας³ το 2007⁴ και συγκεκριμενοποιήθηκε με τη Λευκή Βίβλο για τον Αθλητισμό⁵ την ίδια χρονιά. Εκεί, πέρα από τις γενικόλογες διακηρύξεις για τη σημασία του αθλητισμού και τον κοινωνικό του ρόλο, τονίζεται και αναδεικνύεται η οικονομική του διάσταση, καθώς και η ανάγκη αυξημένης συμβολής του στα ΑΕΠ των κρατών-μελών της Ένωσης. Αυτή η πλευρά έθετε ως στόχο την οικονομική αξιοποίηση του αθλητισμού τόσο ως προς την ίδια του την «αξία», όσο και ως μέσου πρόληψης της οικονομικής ζημιάς που έχουν οι καπιταλιστές λόγω προβλημάτων υγείας που εμφανίζουν οι εργαζόμενοι, αποδοτικότητας κ.ά. Η Λευκή Βίβλος αποτέλεσε και τον πυρήνα των αλλαγών που ακολούθησαν, με χαρακτηριστικές ακόμα τις δηλώσεις του Νικητιάδη (υφυπουργός 2010-2011), ότι οι χώροι άθλησης πρέπει να μάθουν να παράγουν χρήμα, σύμφωνα με τις βασικές κατευθύνσεις της ΕΕ.

Από το 2015, με αποκορύφωμα το νομοσχέδιο Βασιλειάδη, η τότε κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ έρχεται να ευθυγραμμίσει ακόμη περισσότερο το νομοθετικό περιβάλλον με τη στρατηγική ΕΕ-κεφαλαίου, να οριοθετήσει το πεδίο της επιχειρηματικής δράσης και να διευκολύνει στο χώρο του αθλητισμού την κερδοφορία μονοπωλιακών ομίλων και επιχειρηματικών συμφερόντων. Με αφορμή τη συγκρότηση «Επιτροπής Επαγγελματικού Αθλητισμού» και τη χρηματοδότησή της από τον Κρατικό Προϋπολογισμό, επιδιωκόταν να επαναπροσδιοριστούν οι κανόνες μέσα στους οποίους θα αναπτυχθεί η επιχειρηματική δράση στο χώρο του εμπορευματοποιημένου ή λεγόμενου «επαγγελματικού αθλητισμού». Η προπαγανδιστική πρόθεση ήταν να βάλουν «χαλινάρι» στους καπιταλιστές που συγκρούονται στο χώρο του αθλητισμού και να βάλουν κανόνες στη μοιρασιά της λείας. Επί της ουσίας ο στόχος ήταν να ευνοηθούν επιχειρηματίες που σε προηγούμενη φάση δεν είχαν την ίδια πρόσβαση στο προϊόν. Επιπλέον, το νομοσχέδιο ερχόταν να προωθήσει τις πιστοποιήσεις και τα επαγγελματικά δικαιώματα των προπονητών, με αποτέλεσμα να προκαλέσει τεράστιες αντιδράσεις στους χώρους των ΣΕΦΑΑ. Οι τροπολογίες που ήρθαν τότε ήταν σε εναρμόνιση με τη Συνθήκη της Μπολόνια, που η Διακήρυξή της υπογράφηκε το 1999 και αποτέλεσε την πυξίδα για τις αναδιαρθρώσεις στην ανώτατη εκπαίδευση, που σε επίπεδο νομοθεσίας στο χώρο του αθλητισμού δεν είχαν εναρμονιστεί πλήρως μέχρι τότε. Επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ έχουμε και την πρώτη αναφορά στην ιδιότητα του «εκπαιδευτή», δίνοντας συνέχεια στην απαξίωση των πτυχίων των ΣΕΦΑΑ. Με τα ζητήματα αυτά ασχολήθηκε και το νομοσχέδιο Αυγενάκη στη συνέχεια. Την ίδια περίοδο είχαμε την απαξίωση του προγράμματος «Άθληση για Όλους», μέσα και από την τραγική περικοπή της χρηματοδότησής του. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ έχει τεράστια ευθύνη και για το καθεστώς της ανταποδοτικότητας που κυριαρχεί σήμερα. Στις μέρες της εδραιώθηκε η ανταποδοτικότητα, κυρίως στη σχέση των αθλητικών σωματείων με την Τοπική και Περιφερειακή Διοίκηση, ενώ σε μία αξιομνημόνευτη ενέργεια καθιέρωσε την πληρωμή των εργαζόμενων του προγράμματος με τη λεγόμενη «πληρωμή με το αντίτιμο»· δηλαδή με το κεφάλι του κάθε συμμετέχοντα.

Το Αθλητικό Μητρώο, οι γενικότερες παρεμβάσεις Αυγενάκη στη λειτουργία και στις αρχαιρεσίες ομοσπονδιών και σωματείων, το Σύστημα Αξιολόγησης Αθλητικών Ομοσπονδιών Χίλων και, τέλος, η Ψηφιακή Καταγραφή του Αθλητισμού που προώθησε/προωθεί η ΝΔ στη διακυβέρνησή της αποτελούν ένα ενιαίο πλαίσιο θεσμικών και οικονομικών παρεμβάσεων με στόχο να εκσυγχρονίσουν το αθλητικό πλαίσιο, να αποκτηθεί καθαρή εικόνα για την κατάσταση που επικρατεί, ώστε με εύστοχες παρεμβάσεις να γίνουν πιο αποτελεσματικές οι επενδύσεις στο αθλητικό προϊόν.

Η περίοδος Αυγενάκη σημαδεύτηκε από την ωμή παρέμβαση στη λειτουργία των ομοσπονδιών και τον οικονομικό στραγγαλισμό της λειτουργίας των αθλητικών σωματείων. Με το νομοσχέδιο που πέρασε η κυβέρνηση (2022) εισάγονται νέες «καινοτομίες» που στόχο έχουν να κάνουν το αθλητικό προϊόν πιο θελκτικό σε επενδύσεις. Ως συνοδευτικά της λέξης αθλητισμός έχουν την εισαγωγή του «Αθλητικού Εθελοντισμού», του «Αθλητισμού Αναψυχής και Αθλητισμού για Όλους» που αναμόρφωσε το πρόγραμμα «Άθληση για Όλους» και έδωσε τη δυνατότητα για τη δημιουργία σωματείων «Αθλητισμού Αναψυχής και Άθλησης για Όλους» (πρόκειται για καθαρή εμπορευματοποίηση των δραστηριοτήτων αυτών, αφού είναι καθαρό το ποιος θα μπορεί να ιδρύει τέτοιους συλλόγους), χωρίς να προβλέπεται τίποτα για τη χρηματοδότησή τους, ενώ εισήγαγε τον «Ηλεκτρονικό και Εργασιακό Αθλητισμό»· δηλαδή το άνοιγμα σε μία κερδοφόρα αγορά, αυτή των ηλεκτρονικών παιχνιδιών, και τη δυνατότητα σε εταιρίες, οργανισμούς δημόσιου ή ιδιωτικού τομέα, ΜΚΟ, εταιρικές ομάδες κ.ά. να διεξάγουν αθλητική δραστηριότητα.

Το σύστημα αξιολόγησης της ΓΓΑ «Χίλων» αποτελεί ένα εργαλείο κατηγοριοποίησης και αξιολόγησης του έργου των αθλητικών ομοσπονδιών με βάση το οποίο θα καθορίζονται οι ετήσιες επιχορηγήσεις για το κάθε άθλημα. Όπως ισχυρίζεται το υπουργείο, στόχος του είναι η «αξιοκρατική αξιολόγηση» των αθλητικών ομοσπονδιών, ώστε να καθορίζονται τα κριτήρια χρηματοδότησής τους σε ετήσια βάση. Στην ουσία πρόκειται για έναν «κόφτη» των κρατικών επιχορηγήσεων προς τις ομοσπονδίες, καθώς τα βασικά κριτήρια και οι διάφοροι συντελεστές που θέτει η ΓΓΑ εμπεριέχουν όχι μόνο τη δραστηριότητα των εκάστοτε αθλημάτων, αλλά και τη διαχείριση των οικονομικών τους, με βάση τους στόχους και τη στρατηγική του αστικού κράτους για «χρηστή και νοικοκυρεμένη διαχείριση», στο πλαίσιο των στενών δημοσιονομικών ορίων που τίθενται και όχι για την ικανοποίηση των λαϊκών αναγκών. Οι σχετικοί συντελεστές αξιολόγησης, όπως τροποποιήθηκαν από τον αρμόδιο υπουργό (Γ. Βρούτση, το Δεκέμβρη του 2024), βρίσκονται σε ισχύ από τη νέα χρονιά και αφορούν το Μέγεθος, τη Δραστηριότητα, τις Διακρίσεις, τη Διακυβέρνηση και την Εθνική Προτεραιότητα. Οι πρώτοι 4 συντελεστές καθορίζουν το 90% της ετήσιας χρηματοδότησης από τη ΓΓΑ προς τις ομοσπονδίες.

Η «Ψηφιακή Αποτύπωση του Αθλητικού Οικοσυστήματος», όπως υπερηφανεύονται στο υπουργείο, έχει στόχο να διευκολύνει τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν στο κρατικό πλαίσιο για τον αθλητισμό, για να υπηρετηθεί και εδώ η μεγαλύτερη οικονομική του ανάπτυξη. Αν και το φακέλωμα που πραγματοποιείται δεν είναι ευθέως ανάλογο με τον τρόπο που γίνεται σε άλλες ψηφιακές υπηρεσίες, πρόκειται και εδώ για ένα εργαλείο καταγραφής, παρακολούθησης και εκβιασμού ομοσπονδιών και σωματείων. Είναι ενδεικτικό ότι από τις διακηρύξεις ακόμα του Βρούτση φαίνεται ότι το «e-kouros» θα χρησιμοποιηθεί για να κατευθυνθούν χρήματα ή για να αποκλειστούν σωματεία και ομοσπονδίες από την πρόσβαση στη χρηματοδότηση.

Η κριτική που κάνουν τόσο το ΠΑΣΟΚ όσο και ο ΣΥΡΙΖΑ, κόμματα δηλαδή που από τη θέση της διακυβέρνησης έβαλαν τις βάσεις γι’ αυτές τις μεταβολές, την περαιτέρω εμπορευματοποίηση του αθλητισμού και το χτύπημα του αθλητικού σωματείου, αφήνει στο απυρόβλητο την ουσία των παρεμβάσεων της ΝΔ και επιλέγει να στέκεται σε επιμέρους ζητήματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο κρίσιμο ζήτημα της υποχρηματοδότησης, της αύξησης της συμμετοχής του στοιχήματος και σε παράγωγα φαινόμενα αυτής της κατάστασης, όπως, για παράδειγμα, το πρόγραμμα «υιοθέτησε έναν αθλητή», δε βγάζουν άχνα, συμφωνώντας σε αυτήν την κατάσταση, στην οποία άλλωστε έχουν συμβάλει. Αντίθετα, το κύριο βάρος της αντιπαράθεσης δίνεται συχνά στα ζητήματα της αθλητικής βίας και της ανάγκης πιο αποτελεσματικών μέτρων. Επακόλουθο της στρατηγικής τους σύμπλευσης είναι και η συνηθισμένη πρακτική τους να υπερψηφίζουν τον κύριο πυρήνα των αθλητικών νομοσχεδίων. Χαρακτηριστικά, τα τελευταία νομοσχέδια Βρούτση έχουν ψηφιστεί με ευρύτατες πλειοψηφίες από τα υπόλοιπα αστικά κόμματα (μεταξύ αυτών ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ), οδηγώντας την κυβέρνηση να διατυπώνει ιδεολογήματα για αθλητισμό που ενώνει μακριά από ιδεολογίες και για διακομματική στήριξη. Τέτοιο παράδειγμα είναι και η 4η νομοθετική παρέμβαση Βρούτση, της οποίας ο πυρήνας σχολιάζεται και στο παρόν άρθρο.

Στεκόμαστε τέλος και σε ορισμένες σοσιαλδημοκρατικές και οπορτουνιστικές αντιλήψεις που εκφράζονται στο χώρο του αθλητισμού, που στόχο έχουν να καλλιεργήσουν την αυταπάτη ότι μια διαφορετική διαχείριση του υπάρχοντος εμπορευματοποιημένου αθλητικού οικοδομήματος είναι εφικτή. Τέτοιες αντιλήψεις αναφέρονται κυρίως στη λειτουργία των μεγάλων πολυ-αθλητικών σωματείων που διατηρούν τμήματα ΑΕ, όπως είναι οι ΠΑΕ και οι ΚΑΕ, με κύριο επιχείρημα τη δυνατότητα δημιουργίας ομάδων/εταιριών «λαϊκής βάσης»⁶. Στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν αρκετά τέτοια παραδείγματα (π.χ. Γερμανία) υπάρχει συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο που «ευνόησε» τη διατήρηση τέτοιων μορφών διοίκησης. Σε όλες όμως τις περιπτώσεις δεν αντιστρέφει τον πυρήνα της οικονομικής λειτουργίας αυτών των σωματείων, αφού είναι πλήρως ενταγμένα στους κανόνες της καπιταλιστικής αγοράς και του εμπορευματοποιημένου αθλητισμού. Στη γενικότερη περίπτωση, πρόκειται για αντιλήψεις που ακουμπούν και σε ευρύτερες δυνάμεις της σοσιαλδημοκρατίας και αναπτύχθηκαν λόγω και των αντικειμενικών συνθηκών λειτουργίας του εμπορευματοποιημένου αθλητισμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι στις επαγγελματικές κατηγορίες επικρατεί ο «νόμος του ισχυρού», μια και τα κέρδη, αγωνιστικά, οικονομικά, ακόμα και πολιτικά, είναι ανάλογα του μεγέθους των καπιταλιστών που διαχειρίζονται τις ομάδες και της ίδιας της εμπορικότητάς τους. Η τακτική της δημιουργίας ομάδων λαϊκής βάσης εκφράζεται κυρίως σε περιπτώσεις όπου επιχειρηματίες/ιδιοκτήτες ΠΑΕ ή ΚΑΕ αποχωρούσαν από τις ομάδες, αφήνοντάς τες με τεράστια χρέη και υποβιβασμούς στις εθνικές κατηγορίες.

Μόνο ως αστείο μπορεί να εκληφθεί ότι πολλές φορές ως παραδείγματα τέτοιων εναλλακτικών μοντέλων διαχείρισης ομάδων αναφέρονται η Μπαρτσελόνα και η Ρεάλ Μαδρίτης όπου «οι ομάδες ανήκουν στα μέλη τους». Μέσα σε ψευδεπίγραφα πλαίσια δημοκρατικότητας και λήψης αποφάσεων (για παράδειγμα, ψηφίζουν για την εκλογή των προέδρων τους), ο πυρήνας λειτουργίας των ομάδων αυτών δεν αγγίζεται. Το εμπορικό σήμα, τα κεφάλαια που έχουν τέτοιες ομάδες, η αξιοποίηση των συνδρομών των μελών, οι συμφωνίες με χορηγούς, οι αγοραπωλησίες παικτών κ.ά. βρίσκονται στα χέρια καπιταλιστών - μονοπωλιακών ομίλων κ.ά. Στην Ελλάδα, τέτοιες προσπάθειες είχαμε παλιότερα στον Άρη με την εμπλοκή των οργανωμένων οπαδών («Super 3»), στον Ηρακλή, στον ΠΑΟΚ (εποχή Μπατατούδη), ενώ πιο πρόσφατα στον Παναθηναϊκό με την ίδρυση του Σωματείου Φίλων Παναθηναϊκού (2012).

Η ιστορική πείρα έδειξε ότι δεν μπορούν ούτε αυτά τα σχήματα, ανεξάρτητα από τις προθέσεις των δημιουργών τους, να ξεπεράσουν τα όρια λειτουργίας της καπιταλιστικής οικονομίας. Ο εμπορευματοποιημένος αθλητισμός ως κομμάτι της επιχειρηματικής λειτουργίας, ενταγμένος μέσα στη συνολικότερη καπιταλιστική οικονομία, δεν μπορεί να είναι κάτι ξεχωριστό, να αποτελεί μια οικονομική/κοινωνική νησίδα. Πολλές τέτοιες απόπειρες ξεκίνησαν μέσα σε κλίμα ενθουσιασμού και ευφορίας από την υπάρχουσα λαϊκή βάση των ομάδων, όμως κατέληγαν πάντα στη χρεοκοπία, σε αδιέξοδα, απογοητεύοντας τον κόσμο τους και διαμορφώνοντας το πεδίο και το κλίμα για να έρθει ο επόμενος καπιταλιστής-«σωτήρας» του κάθε αθλητικού σωματείου. Πρόκειται για αντιλήψεις αντίστοιχες με αυτές που επικρατούν στο πεδίο της οικονομίας (βλ. συνεργατικά και αυτοδιαχειριζόμενα εργοστάσια) ή και με στρεβλές αντιλήψεις για τη λειτουργία των δήμων κ.ά.

Η ψηφιακή μετάβαση λειτουργιών του αστικού κράτους επεκτείνεται και στο πεδίο του αθλητισμού με διακηρύξεις και βασικές επιδιώξεις: Τη στρατηγική ανάπτυξης δεδομένων, προσβάσιμες υπηρεσίες στον πολίτη, οργάνωση και διαφάνεια στη διαχείριση πόρων, χρηστή διακυβέρνηση κ.ά. Η ηλεκτρονική πλατφόρμα «e-kouros» που παρουσιάστηκε το 2024⁷ και οι ετήσιες πλέον «εκθέσεις e-kouros»⁸ του υπουργείου Αθλητισμού σε συνεργασία με τη ΓΓΑ αποτελούν το φορέα υλοποίησης της ψηφιακής μετάβασης στο χώρο του αθλητισμού. Αποτελεί συνέχεια και ένα ακόμα στοιχείο των παρεμβάσεων που συντελούνται στο χώρο του αθλητισμού με στόχο την εναρμόνισή του με τις γενικότερες κατευθύνσεις που πρέπει να προχωρήσουν. Στοχεύει στη διαμόρφωση κατάλληλου περιβάλλοντος για την αξιοποίηση του αθλητικού εποικοδομήματος ως εργαλείου καπιταλιστικής ανάπτυξης, για την περαιτέρω συγκέντρωσή του. Θέλουν να υπάρχει καθαρή εικόνα της υπάρχουσας αθλητικής δραστηριότητας, ώστε με λιγότερο ρίσκο να παίρνονται αποφάσεις για επενδύσεις που θα αποφέρουν μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους. Πρόκειται για κατευθύνσεις που στον έναν ή στον άλλο βαθμό υλοποιούνται διαχρονικά απ’ όλες τις αστικές κυβερνήσεις με μια πληθώρα παρεμβάσεων, νομοθετικών αλλαγών, παραχωρήσεων αθλητικών υποδομών και εγκαταστάσεων κ.ά.

Οι διακηρύξεις από πλευράς υπουργού, ότι το «e-kouros» αποτελεί «το πολυτιμότερο εργαλείο για τη χάραξη στοχευμένων πολιτικών ανάπτυξης από τις Ομοσπονδίες, μέσο προβολής, θεσμικής ενίσχυσης των σωματείων και μέσο διαμόρφωσης πολιτικών ή λήψης αποφάσεων σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο στον αθλητισμό», είναι χαρακτηριστικές για την κατεύθυνση που επιδιώκεται να εξυπηρετήσει η ψηφιακή καταγραφή του «αθλητικού οικοσυστήματος». Παράλληλα έχει διακηρυχτεί και υλοποιείται ότι, αν κάποιος δε θα καταγράφεται, δε θα λαμβάνει χρηματοδότηση. Είναι σημαντικό ότι η ηλεκτρονική καταγραφή δε θα επηρεάσει μόνο τη χρηματοδότηση, αλλά και μια σειρά άλλες πλευρές της λειτουργίας του αθλητικού σωματείου που σχετίζονται με τη «δυναμική» που παρουσιάζει. Για παράδειγμα, η πρόσβασή του σε αθλητικές εγκαταστάσεις θα γίνεται με βάση τον αριθμό των αθλητών που διαθέτει κ.ά. Με αυτόν τον τρόπο, τα μικρότερα σωματεία θα είναι ακόμα πιο δύσκολο να επιβιώσουν.

Το βασικό ερώτημα όμως παραμένει. Εργαλείο στρατηγικής και χάραξης πολιτικής στον αθλητισμό για ποιον; Τι αποτυπώνει η ψηφιακή καταγραφή του αθλητικού εποικοδομήματος; Με τι κριτήρια διαμορφώνονται τα νούμερα που αποτυπώνει η Έκθεση; Τι προϋποθέσεις υπάρχουν για την ανάπτυξη της αθλητικής δραστηριότητας στη χώρα μας; Η απάντηση και η προσέγγιση αυτών των ερωτημάτων δεν μπορεί να γίνει αποσπασματικά, αλλά με την ανάπτυξη ενιαίου σχεδίου που να αναγνωρίζει συνολικά τον ουσιαστικό ρόλο της φυσικής αγωγής και του αθλητισμού στην ανάπτυξη, διαμόρφωση και εξέλιξη του εργαζόμενου ανθρώπου σήμερα, με την ύπαρξη ενός πλέγματος υποδομών και εγκαταστάσεων, με τη διεξαγωγή και παροχή υπηρεσιών υγείας προς τους αθλούμενους. Μόνο τότε ο αθλητισμός θα αποκτά τον κοινωνικό του ρόλο, θα ικανοποιεί τις σύγχρονες λαϊκές ανάγκες, με επίκεντρο το νέο, τον εργαζόμενο, το σύνολο των ηλικιακών ομάδων.

Η χρονική στιγμή που επιλέγεται να προχωρήσει το υπουργείο στην ψηφιακή καταγραφή της αθλητικής δραστηριότητας –παρά το γεγονός ότι μπορεί να εξυπηρετεί και άλλες στοχεύσεις– εντάσσεται στη συνολικότερη προσπάθεια ψηφιακού μετασχηματισμού λειτουργιών και υπηρεσιών του αστικού κράτους. Το ψηφιακό αποτύπωμα του αθλητισμού θα διευκολύνει την εξυπηρέτηση των βασικών στρατηγικών που προωθούνται διαχρονικά στο χώρο, κάτι που βλέπουμε πιο έντονα να συμβαίνει το τελευταίο διάστημα με τα δύο μεγάλα αθλήματα (ποδόσφαιρο, μπάσκετ) και θα προχωρήσει και σε άλλα που μπορούν να αποφέρουν περιθώρια κέρδους.

Η ηλεκτρονική καταγραφή είναι άμεσα συνδεδεμένη με το νέο «Σύστημα Αξιολόγησης των Αθλητικών Ομοσπονδιών - Χίλων»⁹. Με βάση τα κριτήρια αξιολόγησης που προβλέπει το «Χίλων» (Μέγεθος, Δραστηριότητα, Διακρίσεις, Διακυβέρνηση, Εθνική Προτεραιότητα για τις ομοσπονδίες των αθλημάτων), μπορούμε να σταθούμε σε ορισμένα συμπεράσματα που βγαίνουν και θα έχουν άμεσο αντίκτυπο στη χρηματοδότηση των ομοσπονδιών και κατά συνέπεια των αθλητικών σωματείων.

Το πρώτο συμπέρασμα που μπορεί να βγει ως προς τον 1ο συντελεστή είναι πως η άμεση σύνδεση του 50% της ετήσιας επιχορήγησης γίνεται με βάση την ιστορικότητα και το μέγεθος/μαζικότητα ενός αθλήματος. Όμως η μαζικότητα ενός αθλήματος εξαρτάται άμεσα από τις συνθήκες ανάπτυξής του. Δηλαδή αν χρειάζεται και τι υποδομές υπάρχουν σε κάθε περιοχή, από το μέγεθος και τα κοινωνικά/οικονομικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού, από την ύπαρξη αθλητικού επιστημονικού δυναμικού κλπ. Για παράδειγμα, δεν είναι καθόλου εύκολο, με τη σοβαρή έλλειψη υποδομών που υπάρχει στα νησιά, να μπορείς να αναπτύξεις αθλήματα που χρειάζονται αίθουσες και εξοπλισμό, όπως η ξιφασκία, η πάλη, η κολύμβηση, ο κλασικός αθλητισμός κλπ.

Σε ό,τι αφορά το 2ο κριτήριο, αυτό της Δραστηριότητας, υποβαθμίζεται ως συντελεστής αξιολόγησης, ενώ είναι άμεσα συνδεδεμένος με την ανάπτυξη και την καλλιέργεια ενός αθλήματος, δηλαδή το πόσα πρωταθλήματα και αγώνες διοργανώνει σε ετήσια βάση μια ομοσπονδία. Αυτό συμβαίνει προφανώς γιατί λόγω της υποχρηματοδότησης των ομοσπονδιών η αθλητική δράση περιορίζεται ή συγκεντρώνεται σε λίγα πρωταθλήματα για να γίνεται οικονομία πόρων, αλλά και λόγω του τεράστιου κόστους που σηκώνουν τα αθλητικά σωματεία και οι αθλούμενοι για τη συμμετοχή τους. Αυτό συμβαίνει γιατί κυριαρχεί το αντίτιμο συμμετοχής παντού, η απουσία οποιασδήποτε μέριμνας για την κάλυψη του κόστους μετακίνησης και διαμονής των αθλητών στα πρωταθλήματα κ.ά. Επίσης συμπεριλαμβάνονται και ο προγραμματισμός αθλητικών camp για την προετοιμασία των εθνικών ομάδων, που όμως σε μεγάλο βαθμό καλύπτονται από τους ίδιους τους αθλητές, καθώς ο προϋπολογισμός των ομοσπονδιών αδυνατεί να τις καλύψει.

Αντίθετα, αναβαθμίζεται το 3ο κριτήριο αξιολόγησης, αυτό των Διακρίσεων, καθώς από 15% πηγαίνει στο 20% της συμμετοχής στην τελική αξιολόγηση. Το κριτήριο αυτό συνδέεται άμεσα με την εμπορική αξία των αθλημάτων και την προσέλκυση χορηγών. Με αυτόν τον τρόπο υποβαθμίζει τη δραστηριότητα των ομοσπονδιών, αφού πλέον δίνει περισσότερη βαρύτητα όχι στο πόσους αγώνες διοργανώνουν (δηλαδή στην ανάπτυξη του αθλήματος μέσω των αγώνων), αλλά στα μετάλλια και την προέλευσή τους. Το κριτήριο αυτό στην ουσία συγκαλύπτει τη γύμνια των περισσότερων αθλητικών ομοσπονδιών σε ό,τι αφορά το σχεδιασμό για την ανάπτυξη του κάθε αθλήματος. Αποσπάται το γεγονός ότι ένα ολυμπιακό μετάλλιο ή μια διάκριση μπορούν εύκολα να κρύψουν τις τεράστιες αδυναμίες και ελλείψεις που υπάρχουν, ώστε να μπορεί ένα άθλημα να έχει τη δυνατότητα και την πλήρη στήριξη από το κράτος για να μπορεί να διαδοθεί και να αναπτυχθεί.

Τέλος, το 4ο κριτήριο, της Διακυβέρνησης, στην ουσία υπενθυμίζει σε όλους ότι η διαχείριση της φτώχειας στον αθλητισμό θα πρέπει να γίνεται πάντοτε κάτω από το ασφυκτικό νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των αθλητικών ομοσπονδιών, όπως έχει τροποποιηθεί τα τελευταία χρόνια με τις απανωτές νομοθετικές παρεμβάσεις των Αυγενάκη - Βρούτση. Μάλιστα, αποτελεί τεράστια υποκρισία από πλευράς κυβέρνησης να μιλά για χρηστή διαχείριση, όταν γνωρίζουν όλοι το βαθμό της υποστελέχωσης των αθλητικών ομοσπονδιών. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η παράδοση του έργου των ομοσπονδιών σε εργολάβους για κάθε δραστηριότητα που κάνουν, ξοδεύοντας σχεδόν το 70% του προϋπολογισμού τους σε αυτές.

Ενδεικτικά δίνουμε ορισμένα στοιχεία με βάση τα αποτελέσματα της Αξιολόγησης του 2024¹⁰ για την καλύτερη κατανόηση του συστήματος αξιολόγησης (Εικόνα 1 & 2). Τα αποτελέσματα αφορούν μόνο τις ολυμπιακές ομοσπονδίες και την επακόλουθη χρηματοδότησή τους με βάση τη βαθμολογία που συγκέντρωσαν την προηγούμενη χρονιά.

Καταλήγοντας, τα κριτήρια του «ΧΙΛΩΝ» δεν επιδιώκουν την «αξιοκρατική αξιολόγηση» των αθλητικών ομοσπονδιών, όπως θέλει το αφήγημα της κυβέρνησης, αλλά αντιθέτως στοχεύουν στην ενίσχυση της εμπορευματοποίησης του αθλητισμού, που θα διαμορφώσει το κατάλληλο πεδίο επιχειρηματικής δράσης για τους επενδυτές. Αποτέλεσμα θα είναι να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τους αθλητικούς συλλόγους, να τους οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια ή στη διάλυση ή στη συνένωση, πάντα όμως με επιχειρηματικά κριτήρια. Ταυτόχρονα, οι διοικήσεις των αθλητικών ομοσπονδιών να ψάχνουν πώς καλύτερα θα πουλήσουν το «προϊόν» τους στην αγορά και όχι να διεκδικούν από το κράτος τους απαραίτητους πόρους για την ανάπτυξη των αθλημάτων τους· ενώ παράλληλα θα παραδίδουν σε επιχειρηματίες το μεγαλύτερο μέρος του έργου τους και των δράσεών τους, όπως η διοργάνωση αγώνων, η μηχανοργάνωση, τα λογιστικά, οι νομικές υπηρεσίες κλπ.

Από την πρόσβαση που μας δίνεται στην ηλεκτρονική καταγραφή ξεχωρίζουμε ορισμένα συγκεντρωτικά στοιχεία για την αθλητική δραστηριότητα στην Ελλάδα, καθώς και για τη σύνθεση και συγκρότηση των επιμέρους αθλημάτων. Τα στοιχεία αυτά έχει αξία να παρατεθούν ώστε να αποκτηθεί ενιαία εικόνα για τον αθλητισμό στη χώρα μας, τη σύνθεσή του, την κατανομή του, το σύνολο των υποδομών κ.ά. Τα στοιχεία που παρουσιάζονται βασίζονται στα δεδομένα που έχουμε στη διάθεσή μας, τα οποία, όπως αναφέρθηκε, είναι διαφορετικά –μειωμένα– σε σχέση με την πραγματική εικόνα που παρουσιάζει ο αθλητισμός στην Ελλάδα. Ακολουθούν ορισμένοι συγκεντρωτικοί πίνακες με μια σύντομη ανάλυση σχετική με τα νούμερα που παρουσιάζονται. Στην επόμενη ενότητα παρατίθενται ο σχολιασμός, η κριτική στις αστικές τοποθετήσεις και ορισμένα συμπεράσματα με βάση τις τάσεις που αποτυπώνονται.

Στους Πίνακες 1 και 2 αποτυπώνονται τα συγκεντρωτικά στοιχεία της αθλητικής δραστηριότητας στην Ελλάδα και συγκεκριμένα τα στοιχεία ανά άθλημα. Όπως φαίνεται, οι ομοσπονδίες με το μεγαλύτερο «Αθλητικό Δυναμικό»¹¹ δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τις ομοσπονδίες με το μεγαλύτερο αριθμό αθλητικών σωματείων. Έτσι, για παράδειγμα, με βάση τον αριθμό των σωματείων, οι έξι μεγάλες ομοσπονδίες (δε συγκαταλέγεται σε αυτές η Κολυμβητική) αφορούν τα αθλήματα Ποδοσφαίρου, Μπάσκετ, Βόλεϊ, Στίβου, Τάε κβο ντο και Γυμναστικής, που συγκεντρώνουν 4.550 αθλητικά σωματεία, δηλαδή το 57,3% της αθλητικής δραστηριότητας με 264.839 αθλητές. Τα αθλήματα με τη μεγαλύτερη συμμετοχή αθλητών είναι τα: Ποδόσφαιρο, Μπάσκετ, Κολύμβηση, Βόλεϊ, Σκοποβολή και μετά ο Στίβος.

Στην κατανομή της αθλητικής δραστηριότητας ανά διοικητική περιφέρεια αποτυπώνεται ο καταμερισμός του συνόλου της αθλητικής δραστηριότητας. Παρατηρείται αύξηση των αθλητών στην πλειοψηφία των περιοχών, κάτι που σχολιάζεται στη συνέχεια του άρθρου. Αναμενόμενο είναι το γεγονός ότι η μισή αθλητική δραστηριότητα συγκεντρώνεται στην Αττική και την Κεντρική Μακεδονία, ενώ μεγάλο αριθμό αθλητών συγκριτικά με τον πληθυσμό τους έχουν οι περιφέρειες της Κρήτης με 4% ποσοστό αθλητών επί του πληθυσμού, της Δυτικής Ελλάδας με 3,4% και της Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης με 4%. Στη συνέχεια δίνονται πίνακες των δημοφιλέστερων αθλημάτων για ορισμένες ενδεικτικές περιφέρειες της χώρας.

Οι προηγούμενοι πίνακες σε συνδυασμό με άλλα στοιχεία (γεωγραφικά, οικονομικά, κοινωνικά) μπορούν να συμβάλουν στη βαθύτερη κατανόηση της ανάπτυξης ή μη συγκεκριμένων αθλημάτων ανά γεωγραφική περιφέρεια της χώρας. Δίνονται τέλος τα συγκεντρωτικά στοιχεία σχετικά με τις αθλητικές εγκαταστάσεις που υπάρχουν στη χώρα (Πίνακας 5).

Είναι χαρακτηριστικό ότι η κατάσταση που επικρατεί με τις αθλητικές εγκαταστάσεις, παρά το γεγονός ότι αποκρύπτει σημαντικά στοιχεία σχετικά με τη λειτουργικότητά τους, ζητήματα παλαιότητας κ.ά., αποτελεί ταυτόχρονα και δημόσια παραδοχή σχετικά με το συγκριτικά μικρό αριθμό τους σε σχέση με το σύνολο της αθλητικής δραστηριότητας. Είναι χαρακτηριστικό ότι η πλειοψηφία των αθλητικών εγκαταστάσεων είναι δημοτικές, οι οποίες λειτουργούν μέσα από την παραχώρησή τους στα αθλητικά σωματεία, δηλαδή με το καθεστώς της ανταποδοτικότητας που περιγράφηκε προηγουμένως. Η αναφορά στις «ιδιωτικές» αθλητικές εγκαταστάσεις, που είναι 1.100, αφορά περιπτώσεις όπως στα μαχητικά αθλήματα, αλλά και αλλού, όπου το ίδιο το αθλητικό σωματείο νοικιάζει και διαμορφώνει κατάλληλο χώρο για τη διεξαγωγή του αθλήματος που παρέχει. Οι αθλητικές εγκαταστάσεις που αναφέρονται ως «άλλοι ιδιωτικοί χώροι» αφορούν κυρίως εταιρίες που δραστηριοποιούνται σε αθλήματα (για παράδειγμα, πάντελ, αναρρίχηση και πίστες αναρρίχησης κ.ά.) και στόχο έχουν να προσελκύσουν πελάτες χωρίς να απευθύνονται σε αθλητικά σωματεία ή η λειτουργία τους να ταυτίζεται με την ύπαρξη αθλητικού σωματείου.

Στεκόμαστε ειδικότερα σε ορισμένες πλευρές που απορρέουν από την ηλεκτρονική καταγραφή και αφορούν τη σύνθεση και την κατανομή της αθλητικής δραστηριότητας (κατανομή αθλημάτων, ηλικιακή σύνθεση, φύλο, ποσοστό ΑμεΑ, γεωγραφικά χαρακτηριστικά). Οι πλευρές αυτές είναι χρήσιμες για την εξαγωγή συμπερασμάτων και την ερμηνεία των σύγχρονων τάσεων που παρατηρούνται στο χώρο του αθλητισμού. Τα ίδια τα στοιχεία της Έκθεσης, όσο και να προσπαθούν, δεν μπορούν να αντιστρέψουν την πραγματικότητα που επικρατεί και μεταφράζεται σε συρρίκνωση, πτωτική τάση, μείωση προϋπολογισμών, ανυπαρξία υποδομών για τα αθλητικά σωματεία.

ΚΑΤΑΝΟΜΗ & ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ (ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ)

Η διαφορά που παρατηρείται μεταξύ του αριθμού των σωματείων και των αθλούμενων σχετίζεται με τη φύση των αθλημάτων (ομαδικά ή ατομικά), καθώς και με την ύπαρξη και πρόσβαση σε επαρκείς αθλητικές εγκαταστάσεις. Γι’ αυτόν το λόγο, είναι λογικό μεγάλα παραδοσιακά αθλήματα όπως η κολύμβηση να εμφανίζονται με λιγότερα σωματεία, αλλά περισσότερους αθλητές. Σε κάθε περίπτωση, το στοιχείο αυτό αποτυπώνει και την ανάπτυξη των μικρότερων αθλημάτων, κάτι εύλογο, αν αναλογιστούμε τις λιγότερες απαιτήσεις σε μεγάλες υποδομές και εγκαταστάσεις (για παράδειγμα, τάε κβο ντο, καράτε κ.ά.).

Η προτίμηση αθλήματος ανά ηλικιακή κατηγορία φανερώνει την παντελή ανυπαρξία οργανωμένου σχεδίου από πλευράς κράτους για την καλλιέργεια και ανάπτυξη του αθλητικού ταλέντου. Η πλειοψηφία παιδιών και εφήβων συγκεντρώνονται στα δημοφιλή αθλήματα, όπως το ποδόσφαιρο, το μπάσκετ, το βόλεϊ. Η ιδιαιτερότητα της πρωτιάς που καταγράφει η ΚΟΕ (κολύμβηση) στις ηλικίες 8-12 ετών φανερώνει από τη μια την απουσία οργανωμένης εκμάθησης της κολύμβησης στο σχολείο (τα μαθήματα που έχει εξαγγείλει και υλοποιεί το υπουργείο Παιδείας αποτελούν ανέκδοτο) και από την άλλη την τεράστια ανάγκη των λαϊκών οικογενειών να έρθουν τα παιδιά τους σε επαφή με το κολύμπι.¹² Η κατάσταση αυτή συμβαίνει και σε άλλα αθλήματα που, ενώ είναι υψηλά στις προτιμήσεις σε νεότερες ηλικίες, στη συνέχεια φθίνουν. Επιβεβαιώνει τη θέση μας ως κόμμα ότι η Φυσική Αγωγή στο σχολείο μπορεί και πρέπει να αποτελέσει τη βάση για την ανάπτυξη του ελληνικού αθλητικού οικοδομήματος. Όσο δε συμβαίνει αυτό, το κενό που αντικειμενικά δημιουργείται έρχεται να το καλύψει το αθλητικό σωματείο, χωρίς να είναι αυτή η βασική του αποστολή.

Επίσης είναι χαρακτηριστικό ότι στις εφηβικές ηλικίες 13-18 ετών, ηλικίες δηλαδή κρίσιμες για την ανάπτυξη του αθλητικού ταλέντου και τη συμμετοχή του παιδιού/εφήβου σε οργανωμένες αθλητικές δραστηριότητες των αθλητικών ομοσπονδιών, εγχώριων και διεθνών, ο ΣΕΓΑΣ βρίσκεται 4ος-5ος, ενώ η ΕΓΟ (Γυμναστική), που σ’ αυτές τις ηλικίες έχει την κύρια αγωνιστική δραστηριότητά της, βρίσκεται στην 6η θέση από πλευράς αποτύπωσης προτίμησης ανάμεσα στις 22 ολυμπιακές ομοσπονδίες. Απουσιάζουν από την πρώτη δεκάδα σε όλες τις ηλικιακές κατηγορίες της μέτρησης (8-35 ετών) παραδοσιακά αθλήματα που έχουν δώσει πολλά ολυμπιακά μετάλλια στη χώρα, όπως η πάλη, η άρση βαρών, η πυγμαχία, η κωπηλασία, η ιστιοπλοΐα κ.ά.

Η αυξομείωση των αθλητών, όπως αναφέραμε, σχετίζεται και με τον τρόπο καταγραφής τους στην πλατφόρμα του «e-kouros». Όπως σχολιάσαμε και στην αρχή, ο αριθμός των αθλούμενων (δηλαδή όχι μόνο των αθλητών) είναι αρκετά μεγαλύτερος, καθώς τα σωματεία συνειδητά δεν καταγράφουν στην πλατφόρμα ένα μεγάλο μέρος τους για να αποφύγουν πρόσθετα οικονομικά βάρη. Ίδια είναι η κατάσταση και με τους προπονητές. Το σύνολο των 18.143 προπονητών είναι κατά πολύ μικρότερο από το πραγματικό, αφού τα σωματεία αποφεύγουν να τους δηλώσουν γιατί δεν μπορούν να το υποστηρίξουν οικονομικά.

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΑΘΛΗΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεωγραφικό - χωροταξικό περιεχόμενο της συγκέντρωσης αθλητικών σωματείων, αθλημάτων και της αθλητικής δραστηριότητας. Για παράδειγμα, σε ορεινές περιοχές «ευνοούνται» διαφορετικά αθλήματα απ’ ό,τι σε πεδινές, ή το γεγονός ότι σε παραθαλάσσιες ή παραλίμνιες περιοχές έχουμε την ανάπτυξη θαλάσσιων αθλημάτων. Αυτό, αν και εύλογο, δε θα έπρεπε να έρχεται σε αντίθεση. Σε κάθε περίπτωση, οι όροι και οι απαιτήσεις διεξαγωγής ενός αθλήματος επηρεάζουν τη συμμετοχή σε αυτό και τη μαζικότητά του. Όμως η ανάπτυξη της αθλητικής δραστηριότητας είναι ένα σύνθετο κοινωνικό και οικονομικό ζήτημα που δεν μπορεί να ερμηνευτεί μόνο με βάση τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά μιας περιοχής.

Τα στοιχεία της συγκέντρωσης της αθλητικής δραστηριότητας σε αυτό το πεδίο έχουν ενδιαφέρον. Επιβεβαιώνεται ότι η περιφέρεια της Αττικής, ως πολυπληθέστερη περιοχή της χώρας και κέντρο της αθλητικής δραστηριότητας, παρουσιάζει τη μεγαλύτερη δυναμική. Συγκεντρώνει το 37,2% της αθλητικής δύναμης με αύξηση 23,3% (30.000 αθλητές). Ακολουθεί η Κεντρική Μακεδονία (Θεσ/νίκη) με 17,6% και αύξηση 13,1% (8.800 αθλητές), ενώ την ακολουθούν η Κρήτη με 7,2% και αύξηση 22,2% (5.673 αθλητές) και η Θεσσαλία με 6% και αύξηση 10% (2.367 αθλητές). Αντίστοιχα η Ήπειρος, μια από τις φτωχότερες περιφέρειες σε επίπεδο ΕΕ, καταγράφει το χαμηλότερό ποσοστό, 3% με σύνολο 13.061 αθλητές, ενώ στην τελευταία θέση βρίσκονται η Δυτική Μακεδονία με 2,1% και η νησιωτική Ελλάδα με τις περιφέρειες του Β. Αιγαίου 2,2% και των Ιονίων Νήσων με 2,2%. Γενικά η νησιωτική Ελλάδα, με εξαίρεση την Κρήτη, υπολείπεται σημαντικά από την υπόλοιπη Ελλάδα, ενώ σε αρκετά χαμηλά επίπεδα με μ.ό. 5% βρίσκεται και η Πελοπόννησος. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι οι καταγεγραμμένοι αθλητές σε Αχαΐα/Ηλεία (ο κύριος όγκος στην Πάτρα) είναι σε απόλυτο αριθμό ίσοι με την υπόλοιπη Πελοπόννησο.

ΤΑΣΕΙΣ ΣΕ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΑΘΛΗΜΑΤΑ

Στην ετήσια έκθεση του «e-kouros» αποτυπώνεται ότι στα τρία μεγαλύτερα αθλήματα εκτός του ποδοσφαίρου και του μπάσκετ, δηλαδή σε κολύμβηση, στίβο και βόλεϊ, παρατηρείται αύξηση του αθλητικού δυναμικού. Αντίστοιχη αύξηση παρατηρείται σχεδόν σε όλες τις ομοσπονδίες (πρόκειται για αύξηση των αθλητών). Η αύξηση που καταγράφεται στην Έκθεση ενδεχομένως να σχετίζεται με την πρώτη πειραματική λειτουργία του «e-kouros» το 2024, καθώς και δυσκολίες που αντιμετώπισαν σωματεία στην εγγραφή τους σε αυτό (γραφειοκρατία, απαιτήσεις σχετικά με αθλητές, απόκρυψη στοιχείων στην πρώτη φάση της καταγραφής κλπ.). Αντίστοιχα πολύ μεγάλη μείωση παρατηρείται στο ποδόσφαιρο, όπου έχουμε 20.000 αθλητές λιγότερους, ενώ ελαφρώς μειωμένο αλλά σταθερό είναι το ανθρώπινο δυναμικό στο μπάσκετ. Στον αντίποδα, αποτυπώνεται η αυξητική τάση που υπάρχει στα ατομικά αθλήματα, με κύριο μέρος αυτών να αφορούν τα μαχητικά. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα μαχητικά αθλήματα που ανήκουν μεταξύ των 21 πιο μαζικών ομοσπονδιών αποτελούνται από 1.335 αθλητικά σωματεία, 50.000 αθλούμενους και τουλάχιστον 2.000 προπονητές. Από αυτά, τα πιο μαζικά είναι το τάε κβο ντο, το καράτε και το κικ μπόξινγκ. Αντίστοιχα αυξητική τάση παρατηρείται και στη συμμετοχή σε δρομικούς και ορεινούς αγώνες τρεξίματος, σε φυσιολατρικές, πεζοπορικές και ορειβατικές δραστηριότητες, κάτι που όμως δεν αποτυπώνεται στον αριθμό των αθλητών, αφού σε αυτούς τους χώρους δεν υπάρχει η έννοια του/της αθλητή/αθλήτριας με τον ίδιο τρόπο που υφίσταται σε άλλα αθλήματα.

Θα πρέπει επίσης να ξεχωρίσουμε τη μεγάλη αύξηση και συμμετοχή σε αθλήματα όπως η σκοποβολή. Παρά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ως «αθλήματος», η καταγραφή της από τη ΓΓΑ παρέχει ενδεικτικά στοιχεία. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ορισμένα από αυτά που καταγράφονται: Είναι η 5η Ομοσπονδία σε αριθμό αθλούμενων (είναι χαμηλότερα σε ό,τι αφορά τον αριθμό των σωματείων, κάτι που είναι λογικό), στην Αττική είναι το 4ο πιο δημοφιλές άθλημα μετά το ποδόσφαιρο, το μπάσκετ και την κολύμβηση, στην ηλικιακή ομάδα των 19-35, είναι επίσης 4ο σε δημοφιλία συνολικά, ενώ παρουσίασε τη δεύτερη μεγαλύτερη αύξηση σε άθλημα σε σχέση με την «1η Ετήσια Έκθεση e-kouros». Η περίπτωση της Αττικής είναι ενδεικτική.

Ως γενικότερο συμπέρασμα φαίνεται ότι αποτυπώνεται μια πτωτική τάση των ομαδικών αθλημάτων και μια αύξηση των ατομικών, με χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτά των μαχητικών αθλημάτων, των δρομικών κ.ά. Για το γεγονός αυτό φταίει και η τεράστια έλλειψη που υπάρχει σε εγκαταστάσεις. Για παράδειγμα, είναι γνωστό ότι στην Αττική υπάρχουν ελάχιστα γήπεδα ποδοσφαίρου, που αδυνατούν να καλύψουν τις ανάγκες των σωματείων. Στο μπάσκετ δεν εκφράζεται ακόμα το ίδιο έντονα η έλλειψη αθλητικών εγκαταστάσεων, αφενός γιατί υπάρχουν περισσότερες υποδομές (με τη μορφή ανοιχτών γηπέδων), είναι πιο εύκολα στο συνδυασμό τους με άλλα αθλήματα (χάντμπολ, βόλεϊ) και αφετέρου επειδή είχε γίνει το «μπαμ» τη δεκαετία του 1980 (Ευρωμπάσκετ, Εθνική). Στην αντίθετη περίπτωση, τα ατομικά αθλήματα (και ιδιαίτερα συγκεκριμένα) είναι αρκετά πιο εύκολα στη διεξαγωγή τους, λιγότερο κοστοβόρα και με μικρότερες απαιτήσεις σε αθλητικές εγκαταστάσεις.

ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

Η καταγραφή των αθλητικών εγκαταστάσεων στην πλατφόρμα του «e-kouros» είναι προβληματική, καθώς αποτυπώνει απλά το σύνολο των εγκαταστάσεων που υπάρχουν χωρίς να δίνει στοιχεία για την κατάσταση στην οποία βρίσκονται. Δε γίνεται καμία αναφορά στην παλαιότητα των εγκαταστάσεων, στην καταλληλότητά τους ή στην κατανομή τους με πληθυσμιακά και γεωγραφικά χαρακτηριστικά. Η τακτική αυτή ενισχύει την υπάρχουσα εικόνα που έχουμε για την τραγική κατάσταση που υπάρχει σε αυτόν τον τομέα του αθλητισμού στη χώρα μας. Η εικόνα που έχουμε συγκεντρώσει και αναδείξει πολλές φορές ως Κόμμα βασίζεται στη σχέση μας με ομοσπονδίες, αθλητικά σωματεία, αθλητές και προπονητές, όπου κατά την επαφή μας μαζί τους η ανυπαρξία και ακαταλληλότητα των υποδομών αναδεικνύεται ως ένα από τα πιο κρίσιμα προβλήματα που αντιμετωπίζουν.

Η σημασία διαμόρφωσης ολοκληρωμένου σχεδίου που να αφορά τη δημιουργία κατάλληλων αθλητικών εγκαταστάσεων και υποδομών είναι κομβική για την ανάπτυξη των αθλημάτων, τη λειτουργία των αθλητικών σωματείων, την επίτευξη των στόχων που μπαίνουν κ.ά. Η διαμόρφωση ενός τέτοιου σχεδίου θα πρέπει να πατάει στις ιδιαίτερες ανάγκες της εκάστοτε περιοχής (γεωγραφικές, πληθυσμιακές), στον αριθμό των αθλητών και αθλούμενων, ώστε με επιστημονικό τρόπο να καθορίζονται οι αναγκαίες υποδομές για να εξυπηρετούνται τόσο οι ανάγκες του γενικού πληθυσμού, όσο και αυτές των αθλητών για την κατάλληλη προετοιμασία τους και την επίτευξη των στόχων. Ως παράδειγμα αναφέρουμε το στίβο και την κολύμβηση, όπου ο αριθμός των εγκαταστάσεών τους πρέπει να παίρνει υπόψη τον αριθμό των αθλητών, αν θέλουμε προοπτικά να δούμε την ανάδειξη των ταλέντων, τη διεκδίκηση μεταλλείων και κατ’ επέκταση τη συνολική ανάπτυξη των αθλημάτων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι το σύνολο των αθλητικών εγκαταστάσεων βρίσκονται στην ευθύνη των δήμων και συντηρούνται από την παραχώρησή τους στα αθλητικά σωματεία, καθώς οι μειωμένοι δημοτικοί προϋπολογισμοί αδυνατούν να τις συντηρήσουν. Τα σωματεία με τη σειρά τους κυρίως μέσω των συνδρομών και την αναζήτηση χορηγών προσπαθούν να συντηρήσουν τις υποδομές και να καλύψουν τα λειτουργικά τους έξοδα. Η μεγάλη εικόνα όμως δεν μπορεί να αλλάξει, αφού στην πλειοψηφία των περιπτώσεων οι εγκαταστάσεις ρημάζουν, παραμένουν πολύ πίσω από τις σύγχρονες ανάγκες των αθλημάτων και των αθλητών που εξυπηρετούν, ενώ έχει παγιωθεί σαν τακτική η λειτουργία τους με τη λογική του κόστους - οφέλους και η παραχώρησή τους στα σωματεία με αυξημένα κόστη, τα οποία μετακυλίονται στους γονείς και στη λαϊκή οικογένεια. Εξαίρεση αποτελεί το καθεστώς στους 5 δήμους που στη διοίκησή τους έχουν αναδειχτεί κομμουνιστές δήμαρχοι, κάτι που δεν μπορούμε να θίξουμε αναλυτικά στο πλαίσιο του παρόντος άρθρου. Στο ίδιο πλαίσιο λειτουργίας της αθλητικής δραστηριότητας από τους δήμους εντάσσεται και η αξιοποίηση των Προγραμμάτων Άθλησης για Όλους (Π.Α.γ.Ο.) και τα αντίστοιχα Εκδηλώσεων Άθλησης για Όλους (Ε.Α.γ.Ο.). Πρόκειται για προγράμματα τα οποία υλοποιούνται από τους δήμους με τη χρηματοδότηση της ΓΓΑ και βρίσκονται σε πτωτική τάση τα τελευταία χρόνια.

Τέλος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κατάσταση που επικρατεί στο χώρο του αθλητισμού με τη χρήση απαγορευμένων ουσιών. Τα στοιχεία αποτυπώνουν την πολύ χαμηλή ερευνητική διαδικασία από πλευράς ΕΟΚΑΝ. Το γεγονός αυτό οφείλεται στο τεράστιο κόστος για δειγματοληπτικούς ελέγχους που βαραίνει την κάθε αθλητική ομοσπονδία. Τα λιγοστά ευρήματα δείχνουν ότι η χρήση απαγορευμένων ουσιών είναι στην ημερήσια διάταξη. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε μία ετήσια αθλητική δραστηριότητα που αφορά 430.000 αθλητές το σύνολο των ελέγχων ήταν 1.904 (989 έλεγχοι εντός αγώνων, 915 έλεγχοι εκτός αγώνων), με θετικά δείγματα 7 (4 άρση βαρών, 2 στίβος, 1 σωματική διάπλαση), ενώ οι αρνήσεις ελέγχου 3. Το δείγμα των 1.904 ελέγχων αποτυπώνει την ουσιαστική ανυπαρξία οργανωμένου ελέγχου με ευθύνη του κράτους, κενό το οποίο αφήνει τεράστια περιθώρια χρήσης από αρκετούς αθλητές και αθλήτριες.

Το σύνολο των στοιχείων που παρουσιάστηκαν, παρά τις όποιες αδυναμίες και ελλείψεις λόγω της πρόσβασης στα πρωτογενή δεδομένα, αποτυπώνουν την κατάσταση στο κρατικά διαμορφωμένο αθλητικό πλαίσιο στη χώρα μας με επίκεντρο το αθλητικό σωματείο. Αποτυπώνονται οι τάσεις που υπάρχουν στην ανάπτυξη του αθλητισμού και συγκεκριμένων αθλημάτων κάτω από την επίδραση πλήθους παραγόντων. Αναδεικνύεται η στρατηγική επιλογή όλων των μέχρι σήμερα κυβερνήσεων να μετατρέψουν τον αθλητισμό σε ένα κερδοφόρο πεδίο για τη δράση των επιχειρηματικών συμφερόντων. Σε αυτήν την κατεύθυνση στοχεύουν οι νομοθετικές αλλαγές, οι οδηγίες και οι κατευθύνσεις που προωθούνται, η παραχώρηση σε μονοπωλιακούς ομίλους περιοχών και εγκαταστάσεων που αποτελούν επενδυτικά φιλέτα. Συνέπειες αυτής της πολιτικής είναι και η τεράστια μείωση των σωματείων και των αθλητών, κάτι που προφανώς μπορεί να παρατηρηθεί σε βάθος μεγαλύτερο της τριετίας για την οποία υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία. Η κατάσταση στο ποδόσφαιρο, το μεγαλύτερο άθλημα από πλευράς όγκου σωματείων και αθλητών, είναι χαρακτηριστική.

Από την ανάλυση αναδεικνύεται ο κρίσιμος ρόλος που διαδραματίζει το αθλητικό σωματείο διαχρονικά στη συγκρότηση της αθλητικής δραστηριότητας. Φαίνεται ότι αποτελεί τον πυρήνα της καλλιέργειας του αθλητικού ταλέντου και της αθλητικής δραστηριότητας, συμβάλλοντας στη συνολική ανάπτυξη του αθλητισμού. Η κρισιμότητα του σωματειακού αθλητισμού αποτυπώνεται και στο ρόλο που διαδραματίζει στην άσκηση του γενικού πληθυσμού. Ανεξάρτητα από το γεγονός ότι αποτελεί αρνητική εξέλιξη, είναι μια πραγματικότητα που κατοχυρώνεται και πρέπει να την πάρουμε υπόψη μας. Η σημασία του αθλητικού σωματείου φαίνεται και στη διαπάλη που γίνεται για τη διαχείρισή του, το ρόλο που διαδραματίζει σε εκλογές ομοσπονδιών, δημοτικών, περιφερειακών, ακόμα και εθνικών εκλογών. Υπό αυτό το πρίσμα διεξάγεται διαπάλη, η οποία παίρνει είτε την ανοιχτή μορφή παρεμβάσεων όπως γίνεται διαχρονικά από το υπουργείο Αθλητισμού είτε περισσότερο καλυμμένα μέσω παραγόντων, επιχειρηματιών κ.ά.

Οι αιτίες της απαξίωσης του αθλητισμού και κατά συνέπεια του αθλητικού σωματείου σήμερα εντοπίζονται στην ίδια τη λειτουργία του καπιταλιστικού συστήματος και στην αντιμετώπιση του αθλητισμού όχι ως κοινωνικού αγαθού και σύγχρονης λαϊκής ανάγκης, αλλά ως πεδίου κερδοφορίας για τους καπιταλιστές, που περνάει μέσα από τον κατάλληλο μετασχηματισμό του για την εξυπηρέτηση αυτού του σκοπού. Αποτελεί επίσης χώρο όπου δοκιμάζονται και παγιώνονται μέτρα καταστολής και παρακολούθησης πλήθους, χώρο στρατολόγησης παρακρατικών και φασιστικών ομάδων, όλα με το βλέμμα στραμμένο στο εργατικό-λαϊκό κίνημα και στο Κόμμα. Υπό αυτό το πλαίσιο λειτουργίας και προσανατολισμού του αθλητισμού στην υπηρεσία του κέρδους μπορεί να ερμηνευτεί και η απαξίωση της φυσικής αγωγής τόσο στην εκπαίδευση, όσο και στο γενικό πληθυσμό. Η απουσία ενός ολοκληρωμένου συστήματος φυσικής αγωγής από πλευράς κράτους, που θα λειτουργεί ως βάση για την ανάπτυξη του ελληνικού αθλητισμού, μετέτρεψε το αθλητικό σωματείο σε μια «χοάνη» μαζικής άθλησης, απομακρύνοντάς το από την ουσιαστική του αποστολή που είναι η ανάπτυξη και καλλιέργεια του αθλητικού ταλέντου, δηλαδή της ιδιαίτερης κλίσης του κάθε νέου που ασχολείται με τον αθλητισμό και μπορεί αυτή να εκφραστεί σε ένα πιο υψηλό επίπεδο. Αυτό διαμορφώνει αρνητικές προϋποθέσεις για την ισορροπημένη ανάπτυξη όλων των αθλημάτων στη χώρα και απειλεί πολλά από αυτά με εξαφάνιση ή μαρασμό, καθώς το κριτήριο της επιλογής της ενασχόλησης των παιδιών με κάποιο σπορ-άθλημα δεν είναι η ιδιαίτερη κλίση τους μέσα από ένα οργανωμένο σύστημα επιλογής ταλέντων, αλλά ο τιμοκατάλογος των συνδρομών, η ύπαρξη ή ανυπαρξία αθλητικών υποδομών, η κατάστασή τους και το πορτοφόλι της οικογένειας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα και τις αντιφάσεις που δημιουργούνται στη λειτουργία του αθλητικού σωματείου μέσα από την καθημερινή τριβή μερών που αντιλαμβάνονται διαφορετικά το ρόλο του. Το σύνολο των παρεμβάσεων από πλευράς αστικού κράτους επιβεβαιώνουν την κατεύθυνση που υπάρχει, ότι δηλαδή η φυσική άσκηση ταυτίζεται με την οργανωμένη άθληση. Δείχνει την απουσία οργανωμένου σχεδίου ώστε ο βασικός χώρος διεξαγωγής και πρώτης επαφής με την άσκηση/άθληση να είναι το σχολείο. Αντίστοιχα για άλλες ηλικιακές ομάδες, είναι οι χώροι εκπαίδευσης, οι χώροι δουλειάς, οι δήμοι και άλλες οργανωμένες δομές. Την ίδια στιγμή που υπάρχει κατάλληλο και επιστημονικά καταρτισμένο δυναμικό για την ουσιαστική ενίσχυση με βάση τα σύγχρονα δεδομένα του τρόπου ζωής για τη διεξαγωγή της φυσικής αγωγής, η κατεύθυνση είναι η μαζική άσκηση να διεξάγεται μέσα από το αθλητικό σωματείο. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύονται όλα τα αρνητικά στοιχεία που εντοπίζονται στη λειτουργία του. Η δουλειά με το σύνολο των θέσεών μας μπορεί να κερδίσει και να συσπειρώσει αθλητικά σωματεία, καθώς αναγνωρίζεται η επιστημονικότητα και η σύγχρονη απάντηση που δίνεται στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα σωματεία.

Μια ακόμα σημαντική πλευρά που αναδείχτηκε (στην ουσία αποκρύπτεται από την υπάρχουσα ηλεκτρονική καταγραφή) αφορά την κατάσταση των αθλητικών εγκαταστάσεων και υποδομών. Ουσιαστικά μιλάμε για τραγικές ελλείψεις, ακαταλληλότητα και μεγάλη συγκέντρωση σωματείων και αθλητών στις ελάχιστες υπάρχουσες δομές που είναι διαθέσιμες. Η αποκέντρωση λειτουργιών του κράτους έχει δώσει στους δήμους την πλήρη λειτουργία των αθλητικών εγκαταστάσεων (εκτός των Εθνικών Αθλητικών Κέντρων και κάποιων εξαιρέσεων) με τα φαινόμενα που απορρέουν από αυτήν και περιγράφηκαν προηγουμένως. Σε δύο στοιχεία χρειάζεται να επικεντρώσουμε σχετικά με τις αθλητικές εγκαταστάσεις και το αθλητικό σωματείο: Η πρώτη πλευρά αφορά το συνδυασμό της ηλεκτρονικής καταγραφής με την απουσία αθλητικών εγκαταστάσεων. Η κατάσταση αυτή θα κατηγοριοποιήσει περαιτέρω τα αθλητικά σωματεία, θα ευνοήσει αυτά που έχουν μεγάλο αριθμό μελών ή άλλους διαύλους επικοινωνίας με δήμους, περιφέρειες, ώστε να παίρνουν ώρες, προάγοντας φαινόμενα διαπλοκής, εκλογικών εξυπηρετήσεων, ρουσφέτια κ.ά. Η δεύτερη πλευρά αφορά την επέκταση της επιχειρηματικής δράσης στη δημιουργία και λειτουργία μεγάλων αθλητικών εγκαταστάσεων. Η τάση αυτή υλοποιείται είτε μέσα από τη μίσθωση και αξιοποίηση υπαρχουσών δομών είτε με την κατασκευή νέων. Προφανώς προσανατολίζεται σε αθλήματα και αθλητικές δραστηριότητες που έχουν υψηλό περιθώριο κέρδους και κατά συνέπεια υψηλές συνδρομές/συμμετοχές στα προγράμματα. Η πρόσβαση στην άθληση θα γίνεται ακόμα πιο ταξική, αποκλείοντας τη μεγάλη μάζα των εργαζόμενων.

Η ετήσια έκθεση του «e-kouros» δίνει κάποια πολύ περιορισμένα στοιχεία σχετικά με τα ποσοστά συμμετοχής ανδρών και γυναικών ανά άθλημα. Αν εξαιρέσουμε μια «ιστορική» προτίμηση που υπάρχει σε ορισμένα αθλήματα μεταξύ ανδρών και γυναικών, για παράδειγμα, στο ποδόσφαιρο όπου οι άνδρες κυριαρχούν ή στο βόλεϊ όπου η κατάσταση είναι αντεστραμμένη, παραμένει ακόμα μικρή η συμμετοχή των γυναικών στην οργανωμένη αθλητική δραστηριότητα. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο σύνολο των αθλητών το 70,3% είναι άνδρες με 304.382 αθλητές, ενώ μόλις το 29,7% είναι γυναίκες με 128.472 αθλήτριες. Η πλειοψηφία των αθλητών συγκεντρώνεται κατά σειρά σε ποδόσφαιρο, μπάσκετ, σκοποβολή, κολύμβηση και στίβο, ενώ των αθλητριών σε βόλεϊ, κολύμβηση, γυμναστική, στίβο και μπάσκετ. Ακόμα μικρότερη είναι η συμμετοχή αθλητριών ΑμεΑ με 24,1% έναντι 75,9% των ανδρών. Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι η συμμετοχή των γυναικών στον αθλητισμό δεν ξεφεύγει από την κοινωνική θέση της γυναίκας στον καπιταλισμό, τη διπλή καταπίεσή της, τόσο λόγω της ταξικής της θέσης, όσο και λόγω φύλου. Χωρίς να επεκταθούμε περισσότερο, χρειάζεται να αναφέρουμε ότι και στο χώρο του αθλητισμού υπάρχει έντονη αντιπαράθεση συνολικά για τα ζητήματα φύλου, αμφισβητώντας τη μέχρι τώρα φυσική παραδοχή των δύο φύλων που στον αθλητισμό είναι πιο εύκολα αποδεκτή (τα παιδιά έρχονται από μικρά σε επαφή με το χωρισμό τους σε αθλητικές κατηγορίες πρώτα και κύρια ανά φύλο και στη συνέχεια με άλλα χαρακτηριστικά, ηλικία, βάρος κλπ.).

Τέλος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρατηρείται στην ανάπτυξη των μαχητικών αθλημάτων και της σκοποβολής. Σε ό,τι αφορά τα μαχητικά αθλήματα είναι σημαντικό να κατανοηθεί ότι υπάρχει μεγάλος όγκος αθλητικών σωματείων που αναφέρεται σε μαχητικά αθλήματα και πολεμικές τέχνες που είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένες σε μικρότερες ηλικίες, για παράδειγμα, το ταε κβο ντο, το καράτε, το κουνγκ φου. Παράλληλα υπάρχει ένας μεγάλος όγκος που αφορά κυρίως μαχητικά αθλήματα και τεχνικές αυτοάμυνας που απευθύνονται σε μεγαλύτερες ηλικίες, καθώς και με διαφορετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά στο λόγο της άσκησης από τους αθλητές/αθλούμενους.

Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι η μελέτη και η προσπάθεια ερμηνείας των διαθέσιμων στοιχείων με όπλο τις θέσεις του Κόμματος για τη Φυσική Αγωγή και τον Αθλητισμό συμβάλλει στην ανάλυση των τάσεων και των κατευθύνσεων που παρατηρούνται στο κρατικά διαμορφωμένο πλαίσιο για τον αθλητισμό με επίκεντρο το αθλητικό σωματείο. Η ανάλυση αυτή φανερώνει τα ταξικά χαρακτηριστικά αυτής της πορείας και αναδεικνύει την ουσία της Φυσικής Αγωγής και του Αθλητισμού ως κοινωνικών αγαθών, στα οποία πρέπει να έχει πρόσβαση το σύνολο του πληθυσμού. Οι επεξεργασίες αυτές, στο βαθμό που εμπλουτίζονται, βαθαίνουν, μπορούν να αποτελέσουν όπλο στην επεξεργασμένη παρέμβασή μας στο σωματειακό αθλητισμό και τις αθλητικές ομοσπονδίες. Να ενισχύσουν την παρέμβαση των συντρόφων μας, να συμβάλουν στη διαμόρφωση διεκδικητικού πλαισίου που να πατάει στις σύγχρονες ανάγκες για την ανάπτυξη του κάθε αθλήματος.