Δημήτρη Σέρβου: «ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΕΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ ΑΠ’ ΤΙΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΞΟΡΙΕΣ»

Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα 2003

Η Σύγχρονη Εποχή για μια ακόμη φορά μας προσφέρει υπέρτατη χαρά και συγκίνηση, προχωρώντας σε μια καινοτόμα έκδοση, που δεν έχει ξαναγίνει στην Ελλάδα: Την έκδοση χειρόγραφων εφημερίδων από τις φυλακές και τις εξορίες. Ο σύντροφος Δημήτρης Σέρβος με τη συλλεκτική δουλειά του για μια ακόμη φορά επίσης συμβάλλει αποφασιστικά να αποδοθεί η απαιτούμενη τιμή στον πολιτικό κρατούμενο γενικά, στο δημοσιογράφο πολιτικό κρατούμενο ειδικά, που προτιμά χίλιες φορές να γράφει ελεύθερα, ενώ είναι φυλακισμένος, παρά να φυλακίζει την πέννα και το μυαλό του στις ανάγκες και σκοπιμότητες του συστήματος της βίας και της εκμετάλλευσης.

Κυριολεκτικά η έκδοση αυτή έρχεται την κατάλληλη στιγμή, σε μια περίοδο που πολλοί δημοσιογράφοι στη χώρα μας, και όχι μόνο, αντιμετωπίζουν διλήμματα και προβλήματα συνείδησης. Αφορά στην αντικειμενική πληροφόρηση και ενημέρωση, σε μια εποχή που ο όρος διαπαιδαγώγηση θεωρείται εντελώς ξένος προς το συγκεκριμένο επάγγελμα. Θεωρείται μάλλον ξεπερασμένος και ντεμοντέ, αν και από τη στιγμή που γεννιόμαστε μέχρι να κλείσουμε τα μάτια είμαστε εκτεθειμένοι και διαπαιδαγωγούμαστε στον ανορθολογισμό, στο ψέμα, στο κυνήγι του ατομικού συμφέροντος.

Η πληροφόρηση, η ενημέρωση, η κριτική ή και η υπεράσπιση των κοινωνικών και πολιτικών γεγονότων-εξελίξεων σχετίζεται άμεσα και με τη διαπαιδαγώγηση στην αλήθεια, τη γνώση, την αφοσίωση στο λαό και στα συμφέροντά του. Αφορά στη μεθοδολογία σκέψης και κριτικής, τη διαδικασία εμβάθυνσης στα επιφαινόμενα για την εξαγωγή αντικειμενικών συμπερασμάτων.

Η έκδοση Παράνομες χειρόγραφες εφημερίδες από τις φυλακές και τις εξορίες, αποτελεί κατά τη γνώμη μου, από τα κορυφαία παραδείγματα υψηλής αξιοπιστίας και συνειδητότητας στο χώρο της δημοσιογραφίας, ταυτόχρονα γνήσια απόδειξη ανιδιοτελούς αγώνα, αδιαφορίας για την προσωπική τύχη και ζωή, μπροστά στο κοινό λαϊκό συμφέρον.

Το ότι οι «εκδότες» και δημοσιογράφοι -επαγγελματίες και ερασιτέχνες- ήταν δεσμώτες κομμουνιστές και κομμουνίστριες, φυλακισμένοι και εξόριστοι δεν είναι καθόλου τυχαίο. Βεβαίως και η αγωνιστικότητα δεν είναι αποκλειστικά κομμουνιστική αρετή. Αυτό που ξεχωρίζει τον κομμουνιστή από τον κάθε άλλο αγωνιστή είναι ότι τον καθημερινό του αγώνα τον βλέπει σαν ένα μικρό κομμάτι, μια μικρή πτυχή του γενικότερου αγώνα με προοπτική την κοινωνική επανάσταση που ανατρέπει με το λαϊκό χέρι τον καπιταλισμό, θέτει τα θεμέλια του σοσιαλισμού, ανοίγει την προοπτική της κομμουνιστικής κοινωνίας.

Οι κομμουνιστές και κομμουνίστριες άντεξαν και αντέχουν, και θα αντέχουν γιατί ξέρουν πού πάνε, γνωρίζουν να ξεχωρίζουν την κάθε μέρα, την κάθε στιγμή του αγώνα, όχι μόνο από το μεγαλείο ή τη δυσκολία της συγκεκριμένης στιγμής ή φάσης, αλλά τη σχέση της με τον τελικό μας σκοπό.

Οφείλουμε να αναζητούμε την είδηση και την πληροφορία, να ψάχνουμε τα γεγονότα, να διεισδύουμε στην ουσία τους, να παρακολουθούμε τις εξελίξεις, στο σύνολό τους και στη συνέχειά τους, για να διατηρούμε σταθερό και καθαρό προσανατολισμό, να μη χάνουμε το στόχο. Ο στόχος είναι πάντα για όλους και όλες κοινός, ανεξάρτητα από τη χρέωσή μας, από τις υποκειμενικές μας δυνατότητες, ανεξάρτητα αν έχουμε λυμένα ή δεμένα τα χέρια.

Ξεφυλλίζοντας με συγκίνηση τις σελίδες του βιβλίου αυτού, εύκολα κανείς μπορεί να νιώσει γιατί ο φυλακισμένος κομμουνιστής-κομμουνίστρια καταφέρνει να κρατά λεύτερη τη σκέψη του, τη βούλησή του από κάθε μορφής καταναγκασμό, από κάθε μορφής βία. Καταλαβαίνεις γιατί είναι πέρα για πέρα αληθινό ότι η ελευθερία προκύπτει από τη συνείδηση της αναγκαιότητας, ανεξάρτητα αν αυτή η αναγκαιότητα (του σοσιαλισμού, του κομμουνισμού) μπορεί να σε οδηγήσει σε μια εξαιρετικά περιοριστική ζωή, στη φυλακή και την εξορία, σε προσωπικές αποτυχίες ακόμα και απογοητεύσεις.

Στις φυλακές και τις εξορίες βρέθηκαν δεκάδες δημοσιογράφοι πολιτικοί κρατούμενοι. Ο ρόλος τους και η συμβολή τους στη συγγραφή των εφημερίδων ήταν αποφασιστικός. Ομως δεν ήταν μόνοι τους. Ο κρατούμενος, η κρατούμενη διψούσαν επίσης για ενημέρωση και πληροφόρηση από τα έξω προς τα μέσα αλλά και ανάποδα.

Είναι δύσκολο, για τις νεότερες γενιές που δεν έζησαν από πρώτο χέρι την 85χρονη ιστορία του Κόμματος, να φανταστούν πόσο κόπο, κίνδυνο και θυσία συνεπάγεται ένα μονόφυλλο εφημερίδας, μια μικρή χειρόγραφη εφημερίδα. Πόση «παρανομία» και «συνωμοτισμός» κρύβονταν.

Και σήμερα υπάρχουν πολλά εμπόδια, προσωρινά αξεπέραστα, ορισμένα από τα οποία μοιάζουν αόρατα, αλλά πώς να το κάνουμε, άλλο πράγμα να είσαι δεσμώτης.

Δεκάδες άνθρωποι μέσα κι έξω από τη φυλακή και την εξορία έβαζαν το δικό τους πετραδάκι. Από τους συναγωνιστές συντρόφους και συντρόφισσες, τις οικογένειες που προσπαθούσαν να μεταφέρουν ένα μήνυμα, μια νύξη, ένα παράνομο χαρτάκι (όταν υπήρχε επισκεπτήριο πράγμα πολύ δύσκολο σε κορυφαίες στιγμές σύγκρουσης) μέχρι και τον ακούσιο ή εκούσιο βοηθό-δεσμοφύλακα που με το δικό του τρόπο, προσέφερε κάποια ψήγματα ειδησεογραφίας. Τυχαία γεγονότα βοηθούσαν, αφού οι κρατούμενοι ήταν συνεχώς στο πόδι για να αρπάξουν μια είδηση, μια πληροφορία.

Δύσκολο να φανταστείς πόσα τεχνάσματα χρειάζονταν, από πόσους κινδύνους περνούσαν οι κρατούμενοι και κρατούμενες, άλλοι για να συλλέξουν πληροφορίες, άλλοι για να τις γράψουν. Ολοι, οι περισσότεροι διακινδύνευαν, για να τις διαβάσουν, αφού κατά κανόνα η εφημερίδα ήταν παράνομη με βάση το καθεστώς κράτησης. Κι αν δεν ήταν παράνομη, πάλι μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα, καθώς έμπαινε το ζήτημα, από πού και πώς αντλούνταν οι πληροφορίες.

Κρίμα που δεν έγινε δυνατό να σωθεί ολόκληρο το υλικό που κυκλοφόρησε στις φυλακές και τις εξορίες. Το ότι ένα μέρος διασώθηκε, αποδεικνύει το γεγονός ότι η δημοσιογραφία για το δεσμώτη κομμουνιστή δεν ήταν εύκολη υπόθεση, αντίθετα μάλιστα.

Κι όμως και αυτό το υλικό που υπάρχει σήμερα είναι αρκετό για να δείξει το μεγαλείο αυτού του αγώνα, στο συγκεκριμένο τομέα.

Μαρτυρά κάτι ακόμα πιο σημαντικό τη δίψα και το ενδιαφέρον για πολιτική και πολιτιστική καλλιέργεια, για έκφραση μέσω της ποίησης, της λογοτεχνίας, του χιούμορ, κάθε μορφής λόγου. Αυτό ήταν το γνώρισμα του πολιτικού κρατούμενου και κρατούμενης που είχε καταφέρει να αποκτήσει ένα ορισμένο μορφωτικό επίπεδο, αλλά και του αγράμματου, του αναλφάβητου, του συντρόφου και συντρόφισσας που δεν είχαν έλθει σε επικοινωνία με το πολιτικό και λογοτεχνικό βιβλίο. Οι εφημερίδες μας πληροφορούν για την πολιτιστική και μορφωτική ζωή μέσα στη σκληρή φυλακή και την εξορία, ακόμα και στις πιο δύσκολες εποχές που η τρομοκρατία επικρατούσε μέσα και έξω από τους χώρους «συγκέντρωσης» κομμουνιστών και κομμουνιστριών.

Δε λείπει κανένα είδος μόρφωσης από τη ζωή των φυλακών, πέρα από την πολιτική μόρφωση, δίνονται μαθήματα εκμάθησης γραφής και ανάγνωσης, μαθήματα ανώτερης ακόμα μόρφωσης, εγκυκλοπαιδικές γνώσεις, πολιτισμός.

Αυτή η πλευρά πρέπει κατά τη γνώμη μου να προσεχθεί ιδιαίτερα από τον αναγνώστη και την αναγνώστρια, ιδιαίτερα τους νέους και τις νέες που πρέπει να μελετήσουν με ευλάβεια το βιβλίο αυτό.

Διαβάζοντας τις σελίδες, ένα ερώτημα ανέβηκε στο μυαλό μου, εμείς οι σύγχρονοι κομμουνιστές και κομμουνίστριες, κάνουμε ό,τι πρέπει και περνάει από το χέρι μας, ώστε να κατακτούμε την πολιτική μόρφωση, τη γενικότερη μόρφωση και καλλιέργεια που απαιτεί όχι γενικά η εποχή μας αλλά και ο ίδιος ο αγώνας;

Η απάντηση είναι ατομική βεβαίως για τον καθένα, όμως, ταυτόχρονα πρέπει να είναι και συλλογική. Δεν είναι ζήτημα του προλόγου αυτής της έκδοσης να γίνει ευρύτερη αναφορά στο υπαρκτό ζήτημα. Ωστόσο, ας μου επιτραπεί να πω ότι η αυτοκριτική ταιριάζει περισσότερο από την αυτοϊκανοποίηση.

Η πίστη στη δίκαιη υπόθεση της εργατικής τάξης είναι πολύπτυχη, είναι συνειδητή πολιτική, συναισθηματική, έχει την έννοια του καθήκοντος και του χρέους, είναι όμως ταυτόχρονα και υπόθεση μόρφωσης, καλλιέργειας, πολιτισμού. Οχι βεβαίως με τη συνήθη τυπική, κλασική έννοια που δίνονται στους παραπάνω όρους από την αστική ιδεολογία και προπαγάνδα, αλλά με την έννοια ουσίας που περιέχεται στην κοσμοθεωρία μας.

Κομμουνιστής σημαίνει άνθρωπος με όλη την σημασία της λέξης, επομένως ο αγώνας μας είναι αναπόσπαστα δεμένος με την επαναστατική ανιδιοτελή πράξη και τη γνώση, την ευαισθησία, την ανθρωπιά, το πάθος για το δίκαιο και το ωραίο.

Ολα αυτά θα τα βρει ο αναγνώστης και η αναγνώστρια στις σελίδες του βιβλίου. Πολλά άλλα θα τα φανταστεί. Η μελέτη του ξεφεύγει από τα ιστορικά του πλαίσια, δίνει ερεθίσματα και ιδέες, δείχνει τις αναγκαιότητες του σήμερα.