Η πείρα που έχει συγκεντρωθεί, η δύναμη που διαθέτει το ταξικό κίνημα, το κύρος του ΠΑΜΕ και οι δεσμοί που έχει αναπτύξει με τους εργαζόμενους αποτελούν εφόδια που μας επιτρέπουν να μετρήσουμε καλύτερα αποτελέσματα στην προσπάθεια μας για σοβαρές αλλαγές στη λειτουργία, τη δράση, τον προσανατολισμό της δουλιάς των σωματείων. Πρώτα από όλα εκεί όπου οι ταξικές δυνάμεις είναι στην πλειοψηφία των διοικήσεων ώστε να αποτελέσουν στην πράξη θετικό παράδειγμα, αφετηρία γενίκευσης.

Το σωματείο εκπληρώνει το ρόλο του όταν αγωνίζεται για τη συνένωση των εργαζομένων απέναντι στο κεφάλαιο και τη στρατηγική του, όταν υπερασπίζεται τα δικαιώματα των εργατών και των εργατριών, όταν μάχεται για την προώθηση των συμφερόντων τους. Οταν λειτουργεί ως σχολειό διαπαιδαγώγησης της εργατικής τάξης στηριγμένο στις αρχές της ταξικής πάλης και μέσα στον καθημερινό αγώνα συμβάλλει στην προετοιμασία της για μεγάλες κοινωνικές και πολιτικές αναμετρήσεις. Γιατί αυτό το κύτταρο της οργάνωσης της εργατικής τάξης δεν εξαντλείται στα τρέχοντα καθήκοντα. Ο ρόλος του συνδέεται με την προοπτική, με το στόχο που καταγράφηκε στα καταστατικά των σωματείων, με την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο.

Αυτός ο προσανατολισμός έχει ιδιαίτερη σημασία στις μέρες μας:

- Γιατί η αντιμετώπιση της ολομέτωπης επίθεσης του κεφαλαίου και των πολιτικών του εκπροσώπων και η αντεπίθεση της εργατικής τάξης απαιτεί μαζικό και ταξικά προσανατολισμένο συνδικαλιστικό κίνημα με υγιείς βάσεις, με ενεργή συμμετοχή των εργαζομένων.

- Γιατί το ΠΑΜΕ, ο ταξικός πόλος στο συνδικαλιστικό κίνημα θα δυναμώνει και θα γίνεται ο πραγματικός εκπρόσωπος των εργαζομένων, στο βαθμό που στηρίζεται σε γερά, ταξικά συνδικάτα.

 Γιατί η διαβρωτική δουλιά των δυνάμεων του συμβιβασμού, του κυβερνητικού - εργοδοτικού συνδικαλισμού δεν περιορίζεται στη ΓΣΕΕ, την ΑΔΕΔΥ, τις ομοσπονδίες και τα Εργατικά Κέντρα. Επεκτείνεται στα πρωτοβάθμια σωματεία, τα αφοπλίζει, τα μετατρέπει σε γραφειοκρατικούς μηχανισμούς, εγκλωβισμένους στη λογική της συναίνεσης και της ταξικής συνεργασίας. Τα μετατρέπει σε όργανα της εργοδοσίας, σε μηχανισμούς παραγωγής αντιπροσώπων. Τα πολλά παραδείγματα εκτεταμένης νοθείας των συσχετισμών στα κεντρικά συνδικαλιστικά όργανα έχουν τη ρίζα τους στη, με κάθε τρόπο, νόθευση της λειτουργίας και των διαδικασιών των σωματείων (π.χ. εξαγορά συνειδήσεων, πιέσεις και εκβιασμοί, παρανομίες στις εκλογικές διαδικασίες κλπ.). Χτυπητά παραδείγματα από το χώρο της Θεσσαλονίκης είναι οι διαδικασίες σε σωματεία όπως των συμβασιούχων του Υπουργείου Πολιτισμού, τις Αστικές Συγκοινωνίες, τους οδηγούς κλπ.

Για να λειτουργήσει, να δράσει ένα σωματείο σαν σχολείο της ταξικής πάλης απαιτούνται πολλές προϋποθέσεις. Στη συνέχεια του άρθρου θα αναφερθούμε στις πιο σημαντικές, με αναφορά στην πείρα της Θεσσαλονίκης.

Ικανότητα να οργανώνει την εργατική τάξη στο ίδιο το σωματείο. Να οργανώνει το σύνολο των εργαζομένων ανεξάρτητα από εργασιακή σχέση ή σύμβαση, κόντρα στις συντεχνιακές αντιλήψεις που φέρνουν σε αντιπαράθεση το μόνιμο με τον έκτακτο, τον εργαζόμενο με σύμβαση ορισμένου χρόνου με αυτόν που έχει σύμβαση αορίστου χρόνου.

Εξετάζοντας την πείρα των αγώνων που αναπτύχθηκαν τα τελευταία χρόνια μπορούμε να καταλήξουμε σε ορισμένα συμπεράσματα.

Ενώ το βάρος τους το σήκωσαν το Κόμμα μας και το ΠΑΜΕ κόντρα στις άλλες πολιτικές και συνδικαλιστικές δυνάμεις, ενώ έγιναν σημαντικά βήματα στη χειραφέτηση της εργατικής τάξης και στην ενίσχυση του ταξικού προσανατολισμού της πάλης της, τα βήματα που έγιναν στην οργάνωση της, στη μαζικοποίηση των σωματείων ήταν πολύ μικρά. Αποτελέσματα μετράμε σε ορισμένα σωματεία (π.χ. Εμποροϋπαλλήλων, Καπνεργατών, Ιδιωτικών Υπαλλήλων), τα οποία δεν μπορούν να θεωρηθούν ικανοποιητικά.

Είναι φανερό ότι δεν αντιμετωπίζουμε την ένταξη νέων δυνάμεων στα σωματεία ως καθήκον πρώτης γραμμής, σε μια περίοδο μάλιστα που καλούμαστε να σηκώσουμε μεγάλο βάρος στην οργάνωση της πάλης των εργατών και των εργατριών για την εξουδετέρωση της υπονομευτικής δράσης των συμβιβασμένων ηγεσιών (ΠΑΣΚΕ, ΔΑΚΕ, ΣΥΝ), του κυβερνητικού και εργοδοτικού συνδικαλισμού.

Τα περιθώρια μαζικοποίησης των σωματείων που δραστηριοποιούνται στα πλαίσια του ΠΑΜΕ είναι πολύ μεγαλύτερα (π.χ. στις οικοδομικές τεχνικές εργασίες σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία εργάζονται περίπου 15.000 οικοδόμοι, δεκάδες χιλιάδες είναι οι ιδιωτικοί υπάλληλοι, οι εργαζόμενοι στο εμπόριο, στον τομέα παραγωγής τροφίμων, στην υγεία, κ.ά.). Για να πείσεις όμως έναν εργάτη να οργανωθεί στο σωματείο, χρειάζεται να νιώσει ότι αυτό τον εκφράζει, είναι δύναμη στα δικά του χέρια, είναι το αποκούμπι του. Κι αυτό επιτυγχάνεται μέσα από τη συνεπή υπεράσπιση των εργατικών δικαιωμάτων σε αντιπαράθεση με την αντιλαϊκή πολιτική. Επιτυγχάνεται με τις συνεχείς οργανωμένες παρεμβάσεις στο χώρο δουλιάς, με την αποφασιστική στάση, τη σύγκρουση με την εργοδοτική τρομοκρατία, τις απολύσεις, τις κάθε λογής εργοδοτικές παρεμβάσεις. Χρειάζεται μόνιμη σταθερή ιδεολογικο-πολιτική δουλιά, συστηματική ενημέρωση, προσωπική επαφή με τον εργάτη, την εργάτρια.

Σε κάθε άνοιγμα στους τόπους δουλιάς, σε κάθε κινητοποίηση επικοινωνούμε, γνωριζόμαστε με δεκάδες, με εκατοντάδες εργαζόμενους αλλά δεν αξιοποιούμε αυτή τη σχέση για τη μαζικοποίηση των σωματείων. Δεν είναι μόνιμος δείκτης που θα ελέγχεται συστηματικά.

Καίριας σημασίας ζήτημα αποτελεί η προσέλκυση στα σωματεία της νέας βάρδιας της εργατικής τάξης, της εργαζόμενης νεολαίας, των εργαζομένων γυναικών, των ξένων εργατών. Οι ρυθμοί και τα αποτελέσματα της δουλιάς μας είναι σε χαμηλά επίπεδα.

Οι δυσκολίες δεν ξεπερνιώνται με την επανάληψη της αναγκαιότητας αλλά με προσήλωση στο στόχο. Με μέτρα που θα μας φέρουν κοντά στο νέο εργαζόμενο, στην εργαζόμενη γυναίκα, στο μετανάστη. Με μέτρα που θα συμβάλλουν στην ανάπτυξη συγκεκριμένης δράσης, εμπλουτίζοντας το διεκδικητικό πλαίσιο των σωματείων με αιτήματα που απαντούν στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Οι νέοι εργαζόμενοι δε θα προστρέξουν στο πρώτο κάλεσμα. Λείπει η εμπειρία των αγώνων, ζουν σε εποχή πολέμου κατά των αξιών. Πολλοί περιπλανώνται από κλάδο σε κλάδο, από δουλιά σε δουλιά.

Οι απαιτήσεις είναι μεγάλες για την κατάκτηση της εμπιστοσύνης, για την κατανόηση της σημασίας της οργανωμένης, συλλογικής δράσης, για συγκρότηση και την ουσιαστική λειτουργία επιτροπών νέων στα συνδικάτα, με πρωτοβουλίες που θα αντιστοιχούν στη ζωντάνια, στα ενδιαφέροντα των νέων εργαζομένων.

Βασική πηγή που θα αντλούνται δυνάμεις για τη μαζικοποίηση των σωματείων είναι ο χώρος δουλιάς, αλλά στην υπόθεση αυτή μπορεί να συμβάλλει η δημιουργία παραρτημάτων των κλαδικών σωματείων και η ανάπτυξη του κινήματος στους τόπους κατοικίας (π.χ. μπορούν σήμερα να δημιουργηθούν παραρτήματα στις καπνεργάτριες και να ωριμάσουν οι προϋποθέσεις στους εμποροϋπαλλήλους και στο δέρμα).

Παλεύουμε για ζωντανά σωματεία, που θα κατακτούν και θα βελτιώνουν συνεχώς τη συλλογική λειτουργία. Οι σύνθετες εξελίξεις, τα σοβαρά προβλήματα, οι απαιτήσεις που γεννιούνται δεν αντιμετωπίζονται στο πόδι, πρόχειρα και ευκαιριακά. Το Διοικητικό Συμβούλιο πρέπει να είναι χώρος ουσιαστικής συζήτησης των εξελίξεων, μελέτης των εμπειριών, ιδεολογικής-πολιτικής διαπάλης. Χώρος επεξεργασίας της τακτικής, σχεδιασμού της δράσης, εξέτασης των αποτελεσμάτων της πάλης. Πολύ περισσότερες είναι οι απαιτήσεις των Γενικών Συνελεύσεων ώστε ο απολογισμός, ο προγραμματισμός να αποκτούν ουσιαστικό περιεχόμενο, να φέρνουν τη σφραγίδα του συλλογικού προβληματισμού, της συλλογικής σκέψης και εμπειρίας από τους χώρους δουλιάς, από τις εξελίξεις στους κλάδους. Μέσα στη Γενική Συνέλευση πρέπει να γίνει συζήτηση για τα αιτήματα, το διεκδικητικό πλαίσιο. Να πραγματοποιούνται έκτακτες συνελεύσεις, συσκέψεις για καυτά θέματα τα οποία απασχολούν τους εργαζόμενους, να αξιοποιείται κάθε συλλογική μορφή που βοηθάει το μέλος του σωματείου να βλέπει τη χρησιμότητα της παρουσίας του, να αισθάνεται ότι έβαλε ένα λιθάρι στη συλλογική προσπάθεια, να παίρνει δύναμη για τη συνέχιση του αγώνα.

Τι λέει η πείρα μας;

Διαπιστώνουμε σοβαρά κενά στην ουσιαστική συζήτηση για τη λήψη αποφάσεων ακόμα και σε κορυφαίες στιγμές της δράσης (π.χ. απεργιακή απόφαση, συμμετοχή σε κινητοποιήσεις του ΠΑΜΕ και άλλες). Καθυστερημένα, ρουτινιάρικα συνεδριάζουν τα ΔΣ των σωματείων. Κάποια παρά το γεγονός ότι παίρνουν απόφαση δε δουλεύουν με πρόγραμμα, με τα δικά τους υλικά. Λίγα σωματεία πηγαίνουν σε ΓΣ για σοβαρά ζητήματα, την προετοιμασία ενός αγώνα. Περιορίζονται στα καθιερωμένα, στην τακτική ή την εκλογοαπολογιστική συνέλευση. Η δουλιά βγαίνει από λίγα μέλη του σωματείου. Παραμένει το πρόβλημα της συνολικής αξιοποίησης όλων των κομμουνιστών, των φίλων του κόμματος, των εργαζόμενων που στηρίζουν τους αγωνιστικούς συνδυασμούς. Το γεγονός αυτό έχει μεγάλη σημασία γιατί η δραστήρια συμμετοχή αυτών των δυνάμεων αποτελεί προϋπόθεση για τη δραστηριοποίηση των άλλων εργαζομένων.

Η ευκαιριακή αντιμετώπιση των απαιτήσεων της συλλογικής λειτουργίας αδυνατίζει, αφοπλίζει, αποκόβει το σωματείο από το χώρο του. Η συλλογική λειτουργία δεν είναι το όποιο καθήκον αλλά η βάση για να αναπτύξει το σωματείο μαζική και ταξικά προσανατολισμένη δράση, να δεθεί με το χώρο δουλιάς, να αναπτύξει γερούς δεσμούς με τα μέλη του.

Η καλή λειτουργία των σωματείων αποτυπώνεται και στο περιεχόμενο των στόχων που βάζει. Πολλές φορές συμβαίνει να έχει κάποια λειτουργία αλλά χωρίς περιεχόμενο.

Καθημερινά βγαίνουν προβλήματα. Αυτό το διάστημα είναι σε έξαρση το κύμα των ανατιμήσεων, η ακρίβεια. Τα σωματεία που τοποθετήθηκαν είναι ελάχιστα. Η εξέλιξη αυτή που καίει το σύνολο των εργατικών οικογενειών υποτιμιέται. Μπορεί να μην υπάρχουν οι προϋποθέσεις για την οργάνωση ενός αγώνα. Αλλά υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να διακινηθεί ανακοίνωση στους χώρους δουλιάς, να γίνει συζήτηση, να οργανωθούν διαμαρτυρίες και να δημιουργηθεί υποδομή για συντονισμένες αντιδράσεις, για κινητοποιήσεις.

Παίρνονται κυβερνητικές αποφάσεις. Γίνονται δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών. Προκύπτει πρόβλημα που απαιτεί την εκδήλωση αλληλεγγύης. Το σωματείο πρέπει να εκπληρώσει το ρόλο του. Οχι τυπικά με ένα δελτίο τύπου. Αλλά ουσιαστικά ανοίγοντας το θέμα στους εργαζόμενους, παίρνοντας πρωτοβουλίες.

Βεβαίως, το σωματείο χρειάζεται να παλεύει για τα προβλήματα των εργαζομένων που περιορίζονται, όσα περιορίζονται στα όρια του κλάδου ή της επιχείρησης αλλά δεν μπορεί να μη δει ότι τα προβλήματα είναι αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης πολιτικής στην οποία καλείται να ανοίξει μέτωπο.

Θα αναπτύσσεται η δράση για τέτοια προβλήματα αλλά παράλληλα το σωματείο, εφοδιασμένο με την πείρα του κλάδου ή της επιχείρησης έχει καθήκον να συγκεντρώνει τα πυρά του συνολικά ενάντια στις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις, στις ανατροπές που χτυπούν το σύνολο των δικαιωμάτων, στη στρατηγική του κεφαλαίου.

Η σημασία του αγώνα για την αύξηση του μεροκάματου είναι μεγάλη. Αλλά ταυτόχρονα γνωρίζουμε ότι η αύξηση εξανεμίζεται π.χ. με την εμπορευματοποίηση της υγείας και της παιδείας. Συνεπώς, και όχι μόνο από τη σκοπιά των οικονομικών συνεπειών αλλά από τη σκοπιά των αναγκών στην πρόληψη και προστασία της υγείας, τη μόρφωση των παιδιών της εργατικής τάξης, το σωματείο έχει υποχρέωση να πάρει πρωτοβουλίες, να αγωνιστεί για όλα τα προβλήματα που απασχολούν την εργατική οικογένεια.

Σε κάθε περίπτωση πρέπει να αναπτύσσεται η πάλη για την υπεράσπιση των κατακτήσεων και η πάλη αυτή να συνεχίζεται με την αμφισβήτηση αποφάσεων και νόμων που καταργούν δικαιώματα, ώστε με κάθε τρόπο να μη νομιμοποιούνται αντεργατικές αλλαγές στη συνείδηση των εργαζομένων.

Η υπεράσπιση των κατακτήσεων δε σημαίνει περιορισμός στην άμυνα. Αντίθετα η προστασία των δικαιωμάτων θα γίνεται από καλύτερες θέσεις όταν το σωματείο παλεύει με στόχους που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες των εργαζομένων και των οικογενειών τους.

Δεν είναι εύκολη υπόθεση αλλά στο όνομα των δυσκολιών δεν σταυρώνουμε τα χέρια. Αντίθετα, το ταξικό κίνημα με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα αγωνίζεται για τη διαμόρφωση των όρων που θα επιτρέψουν την αποτελεσματική διεκδίκηση αυτών των στόχων, αναβαθμίζοντας την απαιτητικότητα των εργαζομένων.

Η ευθύνη μας δεν αφορά μόνο τα σωματεία που οι ταξικές δυνάμεις είναι στην πλειοψηφία των διοικήσεων. Εχουμε μεγαλύτερες ευθύνες για τα σωματεία που είμαστε στη μειοψηφία. Οι υποχρεώσεις είναι πολύ περισσότερες γιατί η αλλαγή των συσχετισμών, η αλλαγή της κατάστασης απαιτεί επίμονη δουλιά, συστηματική, τεκμηριωμένη αντιπαράθεση με τις άλλες δυνάμεις. Ο συνδυασμός που στηρίζουμε, η επιτροπή αγώνα που συγκροτούμε θα κατακτά την εμπιστοσύνη των εργαζομένων όταν παίρνει πρωτοβουλίες, όταν παρεμβαίνει για κάθε πρόβλημα μέσα στο σωματείο και στον τόπο δουλιάς. Ο συνδυασμός, η επιτροπή αγώνα θα εκπληρώνουν το ρόλο τους όταν κινούνται σαν η αντίπαλη δύναμη στις συμβιβασμένες πλειοψηφίες, με αυτοτελή δράση για κάθε ζήτημα που απασχολεί τους εργαζόμενους.

Η πρόσφατη π.χ. πείρα από την οργάνωση της απεργίας 31 Μάρτη και τη Εργατική Πρωτομαγιά δείχνει μεγάλα κενά στη δουλιά μας. Σε ελάχιστα σωματεία έγινε προσπάθεια να μπει η πρόταση του ΠΑΜΕ στο ΔΣ, να γίνει Γενική Συνέλευση. Σε πολύ μικρό αριθμό βγήκαν υλικά των συνδυασμών που στηρίζουμε. Πρόκειται για υποχώρηση στις δυσκολίες και αυτή η υποχώρηση αφήνει ανοιχτό το πεδίο στις άλλες συνδικαλιστικές δυνάμεις, στοιχίζει ακριβά.

Σε δεκάδες σωματεία η ταξικές δυνάμεις δε συγκροτούν συνδυασμούς. Μονοπωλούν κυρίως η ΠΑΣΚΕ και η ΔΑΚΕ. Κινούνται ανενόχλητες. Διαμορφώνουν συσχετισμούς κατά πως θέλουν. Η πηγή από την οποία αντλούμε δυνάμεις δε στέρεψε. Είναι ζήτημα προσανατολισμού και επίμονης προσπάθειας. Γιατί πηγαίνοντας κόντρα στις δυσκολίες δουλεύοντας με σχέδιο και με τη συμβολή των δυνάμεων μας στο Εργατικό Κέντρο, τις ομοσπονδίες, τη βοήθεια του Κόμματος μπορούμε να συγκροτούμε πυρήνες, να διαμορφώνουμε τις προϋποθέσεις για συνδυασμό, για συμμετοχή στις αρχαιρεσίες. Η λογική «δε γίνεται τίποτα» σημαίνει αποδοχή αυτής της κατάστασης. Εχουμε πείρα και η πείρα λέει ότι κάναμε βήματα σε δύσκολους χώρους όταν βάλαμε στόχο και τον παλέψαμε.

Εξετάζοντας τις αρχαιρεσίες σαν στοιχείο της προσπάθειας για την ισχυροποίηση των ταξικών δυνάμεων και την αλλαγή των συσχετισμών δύναμης, διαπιστώνουμε ότι είμαστε πίσω από τις δυνατότητες. Ακόμα δεν αντιμετωπίζουμε τις αρχαιρεσίες σαν σοβαρές συνδικαλιστικές-πολιτικές αναμετρήσεις που δεν είναι μόνο υπόθεση ορισμένων συνδικαλιστικών στελεχών αλλά του συνόλου των δυνάμεων μας. Παρατηρείται λειψή κατανόηση της σημασίας αυτής της μάχης, υποτίμηση των σοβαρών απαιτήσεων που έχει. Οι άλλες δυνάμεις βάζουν σε κίνηση ολόκληρο μηχανισμό. Αξιοποιούν την εργοδοσία.

Οι ταξικές δυνάμεις βασίζονται στα δικά τους χέρια, στη δράση τους, στις θέσεις και τον προσανατολισμό τους και με αυτά τα όπλα πολεμάνε. Στο αποτέλεσμα των αρχαιρεσιών αποκρυσταλλώνονται στον έναν ή τον άλλο βαθμό η δράση, οι δεσμοί με τους εργαζόμενους, η προσπάθεια συσπείρωσης δυνάμεων, η ιδεολογική-πολιτική διαπάλη μια μεγάλης περιόδου. Η δουλιά της τελευταίας στιγμής, όσο καλά οργανωμένη κι αν είναι, φέρνει μικρά αποτελέσματα.

Γι’ αυτό οι αρχαιρεσίες σαν συστατικό μέρος της συνολικής δουλιάς στο εργατικό κίνημα αποτελούν πολιτικό καθήκον, σοβαρή υποχρέωση των καθοδηγητικών οργάνων, των ΚΟΒ, των κομματικών ομάδων.

Ανά πάσα στιγμή τα καθοδηγητικά όργανα, οι ΚΟΒ, οι κομματικές ομάδες πρέπει να έχουν πλήρη εικόνα για το πρόγραμμα των αρχαιρεσιών, να βάζουν προτεραιότητες, να βοηθούν ουσιαστικά στον καθορισμό των στόχων, των θέσεων και των συνθημάτων αλλά και να μελετούν τα αποτελέσματα, να γενικεύουν την πείρα.

Από την πείρα που συγκεντρώνεται, διαπιστώνεται ότι υπάρχουν σοβαρά κενά στην παρακολούθηση των αρχαιρεσιών με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Ακόμα και σε σωματεία που είμαστε πλειοψηφία ή έχουμε σημαντικές δυνάμεις. Γίνονται βήματα όπου υπάρχει σχέδιο και σταθερός προσανατολισμός. Οι προσπάθειες που κάνουμε σε αυτή την κατεύθυνση (π.χ. στο χώρο του εμπορίου και των υπηρεσιών) είχε θετικά αποτελέσματα.

Αξιοποιώντας τη θετική πείρα, ανοίγοντας μέτωπο στις αδυναμίες που παρατηρούνται στη δράση μας, εξοπλισμένοι με τις κατευθύνσεις της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης του Κόμματος για τη δουλιά στην εργατική τάξη και το εργατικό κίνημα μπορούμε να κάνουμε τις απαιτούμενες αλλαγές που θα δώσουν δύναμη στη δουλιά μας στα σωματεία.